آیا در صورت بروز خسارت توسط راننده من مسئولم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام و احترام،
در پاسخ به سوال شما در خصوص مسئولیت جبران خسارت خودرویی که به شخص دیگری برای انجام کاری سپرده‌اید و ایشان با آن تصادف کرده و باعث از بین رفتن کامل خودرو شده است، موارد زیر را به استحضار می‌رسانم.
به طور خلاصه، مسئولیت اصلی جبران خسارت وارد شده به خودروی شما، با راننده‌ای است که مرتکب تقصیر شده و باعث حادثه گردیده است. استناد به مواد ۱۲ و ۱۳ قانون مسئولیت مدنی در این مورد صحیح به نظر نمی‌رسد.

در ادامه به تفصیل دلایل این موضوع را شرح می‌دهم:
تحلیل مواد ۱۲ و ۱۳ قانون مسئولیت مدنی
استنادی که به شما شده مبنی بر اینکه کارفرما محسوب می‌شوید، صحیح نیست. این مواد قانونی شرایط خاصی دارند:
* ماده ۱۲ قانون مسئولیت مدنی: این ماده بیان می‌دارد: "کارفرمایانی که مشمول قانون کار هستند مسئول جبران خساراتی می‌باشند که از طرف کارکنان اداری و یا کارگران آنان در حین انجام کار یا‌ به مناسبت آن وارد شده است..."
* ماده ۱۳ قانون مسئولیت مدنی: این ماده نیز کارفرمایان مشمول ماده ۱۲ را مکلف می‌کند که کارگران خود را در قبال خسارت به اشخاص ثالث بیمه کنند.

نکات کلیدی این دو ماده:
۱. رابطه کارگری و کارفرمایی: این مواد صرفا در صورتی اعمال می‌شوند که بین شما و آن شخص، یک رابطه کارفرمایی و کارگری بر اساس "قانون کار" وجود داشته باشد. این رابطه معمولا مستلزم عناصری مانند پرداخت دستمزد (حق‌السعی) و وجود تبعیت و دستورپذیری در یک چارچوب شغلی است. صرفا سپردن خودرو به کسی برای انجام یک کار موردی و کوتاه مدت، چنین رابطه‌ای را ایجاد نمی‌کند.
۲. جبران خسارت به اشخاص ثالث: تمرکز ماده ۱۳ بر بیمه کردن کارگر برای جبران خسارت وارد شده به "اشخاص ثالث" است، نه جبران خسارتی که خود کارگر به اموال کارفرما وارد می‌کند.

بنابراین، شما کارفرمای آن شخص در معنای قانون کار محسوب نمی‌شوید و استناد به این مواد برای مسئول دانستن شما در قبال از بین رفتن خودرویتان، مبنای حقوقی محکمی ندارد.
مسئول اصلی جبران خسارت کیست؟
در نظام حقوقی ایران، قاعده کلی بر این است که هرکس باعث ورود خسارت به دیگری شود، مسئول جبران آن است.

۱. مسئولیت راننده مقصر: در حوادث رانندگی، شخصی که رانندگی کرده و با تقصیر خود (مانند سرعت غیرمجاز، عدم توانایی در کنترل وسیله نقلیه و...) باعث حادثه شده، "مباشر" و عامل اصلی ورود خسارت است و مسئولیت جبران آن را بر عهده دارد. حتی اگر خودرو بیمه بدنه داشته باشد و شرکت بیمه خسارت را بپردازد، شرکت بیمه این حق را دارد که برای بازپس‌گیری مبلغ پرداختی، به راننده مقصر مراجعه کند.

۲. رابطه امانت: هنگامی که شما خودرو را به شخصی می‌سپارید، آن شخص در حکم "امین" است و خودرو به صورت "امانت" در دست اوست. اگر او در نگهداری از خودرو کوتاهی (تفریط) کند یا از حدود اجازه شما تعدی نماید (مانند رانندگی خطرناک) و خسارتی به بار آورد، مسئولیت جبران آن با او خواهد بود.


نقش بیمه در این حادثه
* بیمه شخص ثالث: این بیمه که اجباری است، خسارت‌های مالی و جانی وارد شده به "اشخاص ثالث" (یعنی همه افراد به جز راننده مقصر) را پوشش می‌دهد. این بیمه خسارت وارد شده به خودروی خود شما را پوشش نمی‌دهد.
* بیمه بدنه (اختیاری): این بیمه خسارت‌های وارد شده به خود وسیله نقلیه را، حتی اگر راننده آن مقصر باشد، جبران می‌کند. اگر شما برای خودروی خود بیمه بدنه تهیه کرده بودید، می‌توانستید با مراجعه به شرکت بیمه، خسارت خود را دریافت کنید. در این حالت نیز همانطور که گفته شد، شرکت بیمه می‌توانست به راننده مقصر رجوع کند.

اینکه شما خودرو را بیمه بدنه نکرده‌اید، مسئولیتی را برای شما در قبال عمل دیگری ایجاد نمی‌کند، بلکه صرفا باعث می‌شود که برای جبران خسارت خود، راهی جز مراجعه مستقیم به شخص خاطی نداشته باشید.
نتیجه‌گیری و راهنمایی

۱. مسئولیت با راننده است: فردی که با رانندگی خود باعث نابودی خودرو شده، مسئول جبران تمام خسارت وارده به شماست.
۲. استناد به مواد ۱۲ و ۱۳ صحیح نیست: شما کارفرمای آن شخص محسوب نمی‌شوید و این مواد در مورد شما صدق نمی‌کند.
۳. اقدامات شما: شما باید از طریق قانونی برای مطالبه خسارت خود از راننده مقصر اقدام کنید. این کار می‌تواند از طریق ارسال اظهارنامه رسمی و در صورت عدم پرداخت، از طریق تقدیم دادخواست حقوقی به دادگاه انجام شود. داشتن گزارش پلیس (کروکی) که علت حادثه و مقصر آن را مشخص می‌کند، در این مسیر بسیار کمک‌کننده خواهد بود.