آیا دادگاه صلاحیت رفع تامین خواسته را دارد؟

محمدمهدی قنبری

۱۰ ماه پیش

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام.
در ادامه به سوالات شما در خصوص پرونده مطالبه چک و قرار تامین خواسته پاسخ داده می‌شود:

دادگاه صالح برای رفع اثر از قرار تامین خواسته
در پاسخ به سوال اول شما، دادگاهی که به اصل دعوا رسیدگی کرده و حکم نهایی را صادر نموده است، مسئول صدور دستور رفع توقیف اموال و رفع اثر از قرار تامین خواسته است. هنگامی که دادگاه صادرکننده قرار تامین خواسته، خود را صالح به رسیدگی به اصل دعوا نداند و قرار عدم صلاحیت صادر کند، دیگر صلاحیت هیچ‌گونه اقدامی در آن پرونده، از جمله رفع اثر از قرار تامین را ندارد. در چنین شرایطی، پرونده اجرایی مربوط به قرار تامین خواسته به همراه پرونده اصلی به دادگاه صالح ارسال می‌شود و کلیه اقدامات بعدی، از جمله رفع توقیف، توسط دادگاه صالح به رسیدگی به اصل دعوا انجام خواهد شد.​

دادگاه صالح برای مطالبه خسارت
در پاسخ به سوال دوم، خوانده دعوا برای مطالبه خسارت ناشی از اجرای قرار تامین خواسته، باید به دادگاه صادرکننده قرار تامین خواسته مراجعه کند. بر اساس قانون، خوانده حق دارد ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ رای قطعی مبنی بر بی‌حقی خواهان، خسارت خود را با ارائه دلایل از دادگاه صادرکننده قرار مطالبه نماید.​

مطالبه خسارت بدون تودیع خسارت احتمالی
در پاسخ به سوال سوم شما، با توجه به اینکه خواسته دعوا، چک بوده، خواهان طبق قانون از تودیع خسارت احتمالی برای صدور قرار تامین خواسته معاف بوده است. با این وجود، این معافیت، حق خوانده برای مطالبه خسارت در صورت رد قطعی دعوای خواهان را از بین نمی‌برد.​

خوانده می‌تواند ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ رای قطعی، دادخواست مطالبه خسارت ناشی از اجرای تامین خواسته را به دادگاه صادرکننده قرار تقدیم کند. این رسیدگی بدون تشریفات آیین دادرسی مدنی و پرداخت هزینه دادرسی انجام می‌شود. دادگاه در وقت فوق‌العاده به دلایل طرفین رسیدگی کرده و رای صادر می‌کند که این رای قطعی است.​

پس از صدور رای قطعی مبنی بر محکومیت خواهان به پرداخت خسارت، این رای مانند سایر احکام قطعی دادگاه‌ها لازم‌الاجرا بوده و خوانده (که در این دعوای مطالبه خسارت، خواهان محسوب می‌شود) می‌تواند از طریق واحد اجرای احکام دادگستری برای وصول مبلغ خسارت اقدام نماید.

داود چگینی

۱۰ ماه پیش

کارشناس حقوقی

سلام‌و درود
وضعیت پرونده به طور خلاصه
۱. دعوای مطالبه وجه چک در یک دادگاه حقوقی طرح می‌شود.
۲. قرار تامین خواسته صادر و اجرا می‌شود (مثلا توقیف حساب یا ملک خوانده).
۳. دادگاه بدوی خود را صالح ندانسته و قرار عدم صلاحیت به نفع دادگاه استان دیگر صادر کرده است.
۴. پرونده به دادگاه صالح ارجاع و در نهایت حکم به رد دعوا صادر و در تجدیدنظر تایید شده است.
۵. حال، خواهان شکست خورده و خوانده می‌خواهد:
رفع توقیف اموال (رفع تامین)،
و مطالبه خسارت ناشی از تامین خواسته.
سؤال اول:
«کدام دادگاه باید قرار رفع تامین را صادر کند؟»
طبق ماده ۱۱۷ قانون آیین دادرسی مدنی:
"هرگاه دعوای اصلی در دادگاه دیگر اقامه شده یا به آن دادگاه ارجاع شود، اقدامات دادگاه نخستین در خصوص قرار تامین به قوت خود باقی است، مگر آنکه دادگاه رسیدگی‌کننده به اصل دعوا به درخواست یکی از طرفین، آن را الغا نماید."
نتیجه از نظر قانونی و رویه قضایی:
دادگاه صادرکننده قرار تامین (در اینجا دادگاه اول) صلاحیت صدور رفع تامین را ندارد، چون دعوای اصلی به دادگاه دیگر ارجاع شده و رسیدگی ماهوی در آنجا انجام شده است.
بنابراین دادگاه رسیدگی‌کننده به اصل دعوا (دادگاه دوم) است که باید دستور رفع تامین را صادر کند.
چون تامین خواسته یک قرار تبعی است، تابع سرنوشت دعوای اصلی است؛ پس دادگاهی که به اصل دعوا رسیدگی و رای صادر کرده، صلاحیت دارد نسبت به رفع اثر تامین تصمیم بگیرد.
دادگاه رسیدگی‌کننده به اصل دعوا (دادگاه دوم) باید دستور رفع تامین و رفع توقیف اموال را صادر کند.
«مطالبه خسارت ناشی از اجرای قرار تامین خواسته از کدام دادگاه باید مطرح شود؟»
مطابق ماده ۱۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی:
«اگر قرار تامین اجرا شود و سپس حکم قطعی به نفع خوانده صادر شود، خوانده می‌تواند خسارت ناشی از تامین را از خواهان مطالبه کند. دادگاه صادرکننده حکم قطعی، نسبت به مطالبه خسارت رسیدگی خواهد کرد.»
مرجع صالح برای مطالبه خسارت دادگاه صادرکننده رای قطعی (دادگاه بدوی یا تجدیدنظر) است،
زیرا در همان‌جا نتیجه نهایی دعوا مشخص شده و آثار تامین باید تعیین تکلیف شود.
مطالبه خسارت ناشی از تامین باید از دادگاه صادرکننده حکم قطعی به نفع خوانده (دادگاه دوم) درخواست شود، نه از دادگاه صادرکننده قرار تامین.
سؤال سوم:
«در فرضی که خسارت احتمالی از سوی خواهان تودیع نشده، و دادگاه خسارت خوانده را پذیرفته است، اجرای آن چگونه است؟»
در حالت عادی، طبق ماده ۱۰۸ ق.آ.د.م:
اجرای قرار تامین خواسته منوط به تودیع خسارت احتمالی از سوی خواهان است.
اما گاهی در دعاوی مستند به چک، سفته یا اسناد رسمی لازم‌الاجرا، طبق تبصره ماده ۱۰۸:
دادگاه می‌تواند بدون تودیع خسارت احتمالی، قرار تامین صادر کند.
یعنی خواهان وجهی نپرداخته، ولی تامین اجرا شده است.
حالا اگر دعوا به نفع خوانده تمام شود، دادگاه می‌تواند:
۱. خوانده را مستحق خسارت ناشی از اجرای تامین بداند،
۲. و به خواهان (شکست‌خورده) حکم دهد که خسارت را پرداخت کند.
اما چون خسارت احتمالی از قبل در صندوق دادگستری نیست،
اجرای حکم خسارت باید از محل اموال خواهان انجام شود.
در این حالت، حکم خسارت مانند سایر احکام مالی اجرا می‌شود (مطابق قانون اجرای احکام مدنی).
یعنی اگر خواهان پرداخت نکند، از اموال وی توقیف و خسارت پرداخت می‌شود.
رفع توقیف اموال
دادگاه رسیدگی‌کننده به اصل دعوا (دادگاه دوم)
تقدیم درخواست رفع اثر از قرار تامین با پیوست رای قطعی
مطالبه خسارت ناشی از تامین همان دادگاه رسیدگی‌کننده به اصل دعوا (که رای نهایی داده است) تقدیم دادخواست یا لایحه مطالبه خسارت با استناد به ماده ۱۲۰ ق.آ.د.م
اجرای خسارت در صورت عدم تودیع وجه احتمالی
اجرا از اموال خواهان شکست‌خورده ارجاع به اجرای احکام حقوقی برای توقیف دارایی خواهان

مهدی حمیدی

۷ ماه پیش

وکیل پایه یک مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۵٫۰ · ۴۱ مشاوره موفق

دستور رفع توقیف اموال را دادگاهی که رای قطعی رد دعوی را صادر یا تایید کرده، صادر می‌کند؛ اما درخواست مطالبه خسارت ناشی از تامین خواسته را باید نزد دادگاه صادرکننده قرار تامین مطرح کنید. اجرای حکم خسارت، حتی بدون تودیع خسارت احتمالی توسط خواهان، از طریق اجرای احکام مدنی و توقیف اموال خواهان پیگیری می‌شود