آیا خریدار می‌تواند جنس معیوب را پس دهد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و احترام
پاسخ به سوالات شما با توجه به قوانین مدنی ایران و قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان به شرح زیر است:

۱. آیا خریدار حق دارد کالای معیوب را پس دهد و پول خود را پس بگیرد؟
بله. بر اساس ماده ۴۳۰ قانون مدنی، اگر کالای فروخته‌شده معیوب باشد و این عیب قبل از فروش وجود داشته باشد، خریدار می‌تواند کالا را به فروشنده بازگرداند و مبلغ پرداختی را مطالبه کند. این حق حتی در صورتی که قراردادی کتبی منعقد نشده باشد و فروشنده از عیب کالا اطلاع نداشته باشد نیز محفوظ است، زیرا فروشنده به‌طور پیش‌فرض مسئول سلامت کالای مورد معامله است.

۲. آیا خریدار می‌تواند الزام فروشنده به تحویل جنس سالم را بخواهد؟
در صورتی که موضوع معامله کلی باشد (یعنی کالا به صورت کلی و نه عین معین فروخته شود)، خریدار می‌تواند کالای سالم را مطالبه کند و فروشنده موظف است آن را تحویل دهد. اگر موضوع معامله جزئی (عین معین) باشد، خریدار حق فسخ معامله یا مطالبه ارش (اختلاف قیمت کالای سالم و معیوب) را دارد.
بنابراین، اگر خریدار روی گرفتن جنس سالم پافشاری کند و معامله کلی باشد، فروشنده ملزم به تحویل جنس سالم است؛ اما اگر کالا عین معین باشد، فروشنده ملزم به تحویل جنس سالم نیست و خریدار حق فسخ یا گرفتن ارش را دارد.

۳. آیا اگر فروشنده بگوید نمی‌داند کالا سالم است یا نه و در صورت معیوبی مسئولیتی ندارد، گفته او صحیح است؟
خیر، گفته فروشنده صحیح نیست. عدم اطلاع فروشنده از عیب کالا، او را از مسئولیت مبرا نمی‌کند. فروشنده به‌طور پیش‌فرض مسئول سلامت کالا است و اگر کالا معیوب باشد، خریدار حق فسخ معامله یا مطالبه ارش را دارد.
اگر فروشنده آگاهانه از عیب کالا مطلع بوده و با این حال آن را پنهان کند، علاوه بر مسئولیت مدنی، ممکن است مجازات کیفری نیز برای او در نظر گرفته شود.

۴. آیا خریدار قبل از خرید، حق سنجش سلامت کالا را دارد؟
بله، خریدار حق دارد کالا را قبل از خرید بررسی کند. این حق بر اساس عرف و نیز ماده ۳۷۵ قانون مدنی است که فروشنده را موظف می‌کند امکان سنجش سلامت کالا را فراهم کند.
در معاملات عرفی، خریدار معمولا می‌تواند کالا را بررسی کند و فروشنده نیز باید این امکان را فراهم کند، مگر اینکه خلاف آن توافق شده باشد.

۵. آیا فروشنده موظف است امکان سنجش سلامت کالا را فراهم کند یا آن را انجام دهد تا بداند سالم است؟
فروشنده موظف است امکان سنجش سلامت کالا را فراهم کند، اما الزامی به انجام خود این کار (به عنوان مثال، تست و بازرسی برای خریدار) ندارد، مگر اینکه در قرارداد یا عرف معاملات چنین تعهدی وجود داشته باشد.
در واقع، فروشنده باید شرایطی را فراهم کند که خریدار بتواند کالا را بررسی کند، اما خودش ملزم به انجام بازرسی نیست.

جمع‌بندی
خریدار حق دارد کالای معیوب را پس دهد و پول خود را پس بگیرد، حتی اگر فروشنده از عیب کالا اطلاع نداشته باشد.

اگر معامله کلی باشد، خریدار می‌تواند تحویل کالای سالم را بخواهد و فروشنده ملزم به تحویل است. اگر عین معین باشد، خریدار حق فسخ یا مطالبه ارش را دارد.

فروشنده نمی‌تواند با بیان اینکه از سلامت کالا اطلاع ندارد، خود را از مسئولیت مبرا کند.

خریدار قبل از خرید حق سنجش سلامت کالا را دارد و فروشنده موظف است این امکان را فراهم کند، اما الزامی به انجام بازرسی ندارد.

با آرزوی موفقیت برای شما.