آیا جعل جرم مستمر است؟

با توجه به آخرین اصلاحات قانون مجازات اسلامی، تغییراتی در خصوص جرم جعل و استفاده از سند مجعول در اسناد عادی و مرور زمان آنها ایجاد شده است. در ادامه به تفکیک به سوالات شما پاسخ داده می‌شود:

وضعیت ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی و مرور زمان آن
بر اساس اصلاحات قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ که ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی را اصلاح کرده، جرم جعل و استفاده از سند مجعول در اسناد یا نوشته‌های غیررسمی (موضوع ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی) جزو جرایم قابل گذشت محسوب می‌شود.
ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مقرر می‌دارد: «هر کس در اسناد یا نوشته‌های غیررسمی جعل یا تزویر کند یا با علم به جعل و تزویر آنها را مورد استفاده قرار دهد علاوه بر جبران خسارت وارده به حبس از سه ماه تا یک سال یا به ۸۲/۵۰۰/۰۰۰ تا ۳۳۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.».
به دلیل قابل گذشت بودن این جرایم، مرور زمان شکایت برای آنها یک‌ساله است. این بدان معناست که شاکی باید ظرف مدت یک سال از تاریخ وقوع جرم یا از تاریخ اطلاع از وقوع جرم، شکایت خود را مطرح نماید؛ در غیر این صورت، حق شکایت کیفری او مشمول مرور زمان می‌شود.

مستمر یا آنی بودن جرم جعل و استفاده از سند مجعول در اسناد عادی
جرم جعل:
جعل در اسناد عادی (موضوع ماده ۵۳۶) اصولا یک جرم آنی محسوب می‌شود. یعنی جرم در همان لحظه‌ای که عمل جعل یا تزویر انجام می‌شود، به وقوع پیوسته و تمام شده است. بنابراین، پس از قابل گذشت شدن، مرور زمان یک ساله آن از تاریخ اطلاع بزه دیده از وقوع جعل آغاز می‌شود.

جرم استفاده از سند مجعول:
در خصوص مستمر یا آنی بودن جرم "استفاده از سند مجعول" رویه قضایی واحدی وجود ندارد.

استفاده آنی: اگر استفاده از سند مجعول عادی به صورت یکباره و آنی باشد (مثلا یک بار ارائه سند و خاتمه یافتن استفاده از آن)، جرم آنی تلقی شده و مرور زمان یک‌ساله قابل گذشت بودن آن، از تاریخ اطلاع بزه دیده از این استفاده آغاز می‌شود.

استفاده مستمر: در مواردی که استفاده از سند مجعول به صورت مستمر ادامه داشته باشد (مانند استفاده مکرر از یک گواهینامه جعلی)، جرم می‌تواند مستمر تلقی شود. در جرایم مستمر، مرور زمان تا زمانی که حالت استمرار جرم باقی است، آغاز نمی‌شود. پس از قطع استمرار و با توجه به قابل گذشت بودن استفاده از سند مجعول عادی، مرور زمان یک‌ساله از تاریخ اطلاع بزه دیده از قطع استفاده یا از خود جرم، شروع خواهد شد.

مبدا شروع مرور زمان جعل و استفاده از سند مجعول عادی
با توجه به قابل گذشت بودن جرایم مذکور در ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی (جعل و استفاده از سند مجعول در اسناد عادی):

مبدا مرور زمان شکایت: یک سال از تاریخ اطلاع بزه دیده از وقوع جرم است. در این خصوص، تفاوتی بین اینکه بزه دیده نسبت به سند عادی انکار یا تردید نماید، وجود ندارد و مبدا مرور زمان همان تاریخ اطلاع بزه دیده از وجود سند و جعلی بودن آن است.

لازم به ذکر است که این توضیحات صرفا مربوط به جعل و استفاده از سند مجعول در اسناد عادی (موضوع ماده ۵۳۶) است. جعل و استفاده از سند مجعول در اسناد رسمی همچنان غیرقابل گذشت بوده و تابع مقررات مرور زمان خاص خود بر اساس درجه مجازات هستند.