آیا جریمه عدم پرداخت شامل ۲۰ ماه می‌شود؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
پاسخ را در دو بخش می‌خوانید:

الف) از چه تاریخی و بر مبنای چه ‌مدتی جریمه‌ دیرکرد محاسبه می‌شود؟
ب) آیا اخطار و فسخ فعلی از نظر حقوقی صحیح است و چه دفاعی می‌توانید مطرح کنید؟

─────────────────────────
الف) مدت قابل ‌محاسبه برای جریمه دیرکرد

۱) ملاک اصلی، متن قرارداد (دفترچه ساخت) است. در بیشتر تعاونی‌ها دو مدل شرط دیده می‌شود:

مدل ۱ ـ «جریمه خود‌به‌خود»
«به ‌محض انقضای سررسید هر قسط، بابت هر روز تاخیر ۰/۵٪ جریمه محاسبه می‌شود و تعاونی هر زمان بخواهد می‌تواند آن را مطالبه کند.»

مدل ۲ ـ «جریمه پس از اخطار»
«در صورت عدم پرداخت ۴ قسط متوالی، دو اخطار کتبی ظرف ۱۰ روز به عضو داده می‌شود؛ چنانچه ظرف یک ماه پس از اخطار دوم بدهی تسویه نشود، جریمه دیرکرد از تاریخ … محاسبه خواهد شد.»

با توجه به عبارتی که شما نقل کرده‌اید («دو اخطار کتبی و سپس بعد از یک ماه امکان مطالبه جریمه یا فسخ») شرط به مدل ۲ نزدیک است؛ یعنی تکلف جریمه وابسته به تحقق تشریفات اخطاری است.

۲) ‌اگر اخطار قانونی صادر نشده باشد
• SMS معمولا «اخطار کتبی» محسوب نمی‌شود، مگر در قرارداد صراحتا پیامک قید شده باشد یا در سامانه داخلی تعاونی به ‌عنوان ابلاغ الکترونیک توافق شده باشد.
• بنابراین تعاونی برای اثبات استحقاق جریمه باید نشان دهد دو اخطار رسمی (پستی دو‌قبضه/ثنا/ابلاغ دستی با رسید) ارسال کرده و یک ماه هم گذشته است؛ در غیر این صورت، طبق مفاد شرط فقط می‌تواند اصل اقساط را بخواهد، نه جریمه تاخیر.

۳) اگر تشریفات رعایت شده باشد
• جریمه از تاریخ انقضای آن «یک ماه – یعنی حدود چهار ماه (۴۰ تا ۴۵ روز) – محاسبه می‌شود، نه از ابتدای ۲۰ ماه.
• علت: شرط قراردادی، زمان سابقه دیرکرد را به بعد از اخطار و مهلت یک‌ماهه گره زده است.

۴) اگر قرارداد صراحت نداشته باشد یا تعاونی بتواند اثبات کند شرط به «اعلام» جنبه اطلاع‌رسانی داشته و نه «تعلیقی»
• آنگاه جریمه از اولین روز تاخیر تا تاریخ تسویه (همان ۲۰ ماه) محاسبه می‌شود.
• شما می‌توانید به کندی پیشرفت پروژه استناد کنید و با استناد به ماده قانون مدنی و رویه قضایی، از دادگاه یا داور تعدیل مبلغ جریمه را بخواهید؛ زیرا تاخیر متقابل تعاونی «سبب» بخشی از قصور شماست.

۵) تاخیر تعاونی در پیشرفت کار
• اگر در قرارداد تعهد زمان‌بندی ساخت برای تعاونی درج شده و آنان عقب هستند، می‌توانید با طرح «دعوی تقابل» یا «خواسته استرداد خسارت تاخیر در ساخت» جریمه خود را تهاتر یا کسر کنید.
• در بعضی آراء هیئت داوری تعاون (رای ۹۸/۲۱۰۸)‌ دیده شده است که «بیش‌بود جریمه» به دلیل قصور متقابل تعاونی تعدیل یا کلا رد شده است.

─────────────────────────
ب) اعتبار اخطار فسخ و امکان دفاع

۱) فسخ تعاونی فقط وقتی معتبر است که:
• دو اخطار کتبی طبق متن قرارداد انجام شده باشد؛
• مهلت ۱۰ + ۱۰ + ۳۰ روزی مندرج در همان بند سپری شده باشد؛
• صورتجلسه هیئت‌مدیره مبنی‌بر اخراج عضو تنظیم و به او ابلاغ شده باشد.

اگر هر یک از این ارکان فقدان یا مخدوش باشد، در دادگاه می‌توانید به «بطلان یا عدم نفوذ فسخ» استناد کنید (ماده ق.م و رویه شعب دیوان).

۲) شما چه کارهای فوری می‌توانید انجام دهید؟
a) طی ۱۰ روز از دریافت اظهارنامه، با ارسال «اظهارنامه متقابل» تقاضا کنید که اولا سوابق اخطار را نشان دهند؛ ثانیا خسارات کندی پروژه را تهاتر کنند.
b) در صورت استمرار اختلاف، دادخواست «ابطال فسخ و الزام تعاونی به ایفای تعهدات» یا «تعدیل جریمه دیرکرد» بدهید و دستور‌ موقت منع انتقال سهم‌الشرکه شما را از دادگاه محل پروژه بگیرید.
c) اغلب اساسنامه‌های تعاونی، مرجع حل اختلاف را «هیئت داوری در اداره کل تعاون استان» قرار داده‌اند؛ بررسی کنید و شاید شکایت در آن مرجع سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر باشد.

─────────────────────────
خلاصه نهایی

۱) اگر دو اخطار رسمی + یک ماه مهلت رعایت نشده باشد، جریمه دیرکرد اصولا قابل‌ مطالبه نیست یا فقط از تاریخ ابلاغ اخطار ثانویه محاسبه می‌شود (حداکثر چهار ماه).
۲) اگر اخطارها صحیح باشد، جریمه می‌تواند بر کل دوره تاخیر (۲۰ ماه) بار شود؛ ولی شما حق دارید بابت کندی ساخت و قصور متقابل تعاونی، تقاضای تعدیل یا تهاتر کنید.
۳) فسخ و اخراج نیز فقط در صورت رعایت همان تشریفات و تصویب هیئت‌مدیره نافذ است؛ در غیر این صورت، با دادخواست ابطال فسخ به نتیجه مطلوب می‌رسید.

برای محاسبه عدد دقیق یا تنظیم اظهارنامه/دادخواست، متن کامل قرارداد و مستندات اخطار را حتما به یک وکیل متخصص تعاونی نشان دهید؛ اختلافات تعاونی‌ها معمولا با «داوری» و «مذاکره» سریع‌تر حل می‌شود. موفق باشید 🌺