آیا تعاونی می‌تواند پروژه را فسخ کند؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
جمع بندی سریع
۱) حق اخراج شما و فسخ قرارداد برای تعاونی «مشروط» به انجام دو اخطار کتبی و رعایت مهلت‑های قیدشده است.
۲) پیامک، اخطار کتبی محصل قرارداد محسوب نمی‌شود مگر در متن دفترچه صریحا پیامک پذیرفته شده باشد.
۳) اگر این تشریفات انجام نشده، «اظهارنامۀ فعلی» در بهترین حالت همان اخطار اول است؛ در نتیجه هنوز حق فسخی برای تعاونی ایجاد نشده و اعلام فسخ الآن فاقد وجاهت است.
۴) تاخیر ۲۰ ماهه تعاونی، حق فسخ او را ساقط نمی‌کند ولی می‌تواند نشانه «اسقاط ضمنی حق» یا «سوء‌استفادۀ از حق» باشد و در دادگاه به نفع شما تفسیر شود.
۵) اگر تعاونی بر فسخ اصرار کند، می‌توانید با دادخواست «ابطال فسخ و الزام به ادامه قرارداد / تهاتر جرائم با خسارت تاخیر ساخت» از خود دفاع کنید یا حداقل قیمت عادلانۀ روز + خسارت بگیرید.

در ادامه، مبانی و اقدامات عملی را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهیم.

────────────────────────────
۱) متن شرط چه می‌گوید؟

• ۴ قسط متوالی پرداخت نشود ⟶
• دو اخطار کتبی به فاصله ۱۰ روز ⟶
• یک ماه مهلت برای پرداخت ⟶
• سپس:
الف) دریافت جریمه دیرکرد (۰٫۵٪ روزانه)،
ب) در صورت تکرار، اختیار اخراج عضو با اظهارنامه.

بنابراین «حق فسخ» تعاونی تعلیقی است و فقط پس از طی سه لایه اخطار/مهلت فعال می‌شود. این دقیقا شبیه «شرط فاسخ» در ماده قانون مدنی است.

────────────────────────────
۲) آیا پیامک «اخطار کتبی» به‌حساب می‌آید؟

در رویۀ قضایی، اخطار کتبی یعنی:
• نامه سفارشی دو قبضه، یا
• اظهارنامه رسمی ثنا/سامانۀ ابلاغ قضایی، یا
• نامه دستی با رسید امضا.

پیامک مگر آن‌که در همان دفترچه بنویسد «پیامک به شمارۀ ثبت‌شده حکم اخطار کتبی دارد»؛ در اغلب دفترچه‌های تعاونی چنین عبارتی وجود ندارد. پس دو پیامک تعاونی شرط را تکمیل نکرده است.

────────────────────────────
۳) تاثیر گذشت زمان طولانی (۲۰ ماه سکوت)

قانون صراحتی بر سقوط حق نمی‌دهد؛ ولی سه استدلال به نفع شما هست:

الف) اصل «سوءاستفاده از حق» (ماده ق.م. و رای وحدت رویه ۷۷۳/۱۳۹۷)
وقتی مالک عمدا حق خود را نگه می‌دارد تا جریمه‌ تجمعی ایجاد کند، دادگاه می‌تواند آن را اسقاط یا محدود کند.

ب) قاعده «اسقاط ضمنی»
سکوت طولانی و ادامه دریافت اقساط ـ اگر حتی یک قسط پراکنده پرداخته باشید ـ در پاره‌ای از آرا به معنای گذشت از حق فسخ تعبیر شده است.

ج) ماده ق.م. (تناسب خسارت قراردادی)
حتی اگر حق فسخ ثابت شود، می‌توانید از دادگاه بخواهید جریمه ۲۰ ماه تعدیل گردد؛ چون قصور متقابل تعاونی در پیشرفت پروژه وجود دارد.

────────────────────────────
۴) چه باید بکنید؟ (چک‑لیست عملی)

۱) ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ اظهارنامه، «پاسخ اظهارنامه» بدهید:
• یادآوری کنید فقط پیامک داشته‌اید و اخطار رسمی دریافت نکرده‌اید؛
• اعلام تمایل به پرداخت اقساط معوق + درخواست جدول اقساط و جرائم واقعی؛
• ذکر اینکه فسخ یک‌‌طرفه را مردود می‌دانید و خواستار ادامه قراردادید.

۲) اگر تعاونی حاضر به مذاکره نشد و اخطار دوم یا اعلام فسخ قطعی ارسال کرد:
الف) دادخواست «ابطال فسخ و اثبات حق عضویت» در دادگاه محل پروژه یا هیئت داوری تعاون (مطابق اساسنامه) ثبت کنید.
ب) همزمان «دستور موقت منع واگذاری سهم شما به عضو جدید» بخواهید تا سهم‌تان فروخته نشود.
ج) در دادخواست، تاخیر ۲۰ ماهه تعاونی را دلیلی بر «فوت شرط فسخ یا سوءاستفاده از حق» ذکر کنید.
د) اگر تمایل به خروج دارید اما می‌خواهید بهای منصفانه بگیرید، خواسته را «الزام تعاونی به پرداخت قیمت عادلانۀ روز سهم‌الشرکه + خسارت تاخیر» قرار دهید و کارشناس رسمی درخواست کنید.

۳) آماده باشید که دادگاه/داور برای تامین حقوق هر دو طرف:
• یا مهلت کوتاهی برای پرداخت اقساط گذشته تعیین کند (معمول‌ترین راه)،
• یا جریمه دیرکرد را از زمان اخطار واقعی محاسبه کند، نه از ۲۰ ماه.

────────────────────────────
۵) چند پرسش متداول

❓ اگر الآن اقساط معوق را کامل بپردازم، تعاونی می‌تواند اخراج کند؟
– تا وقتی فسخ قانونی نشده و تشریفات تمام نشده، با تسویه یکجای بدهی حق فسخ می‌سوزد؛ تعاونی مجبور به ادامه قرارداد می‌شود مگر در متن دفترچه خلافش آمده باشد.

❓ آیا می‌توان جریمه ۰٫۵٪ روزانه را کلا باطل کرد؟
– اصل شرط معتبر است (ماده ق.م.)؛ ولی دادگاه می‌تواند رقم را «تعدیل» کند اگر ثابت کنید نامتعارف یا ناشی از تاخیر خود تعاونی است.

❓ هیئت داوری تعاون بهتر است یا دادگاه؟
– سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر است؛ رای داوری هم قطعی است مگر خلاف نظم عمومی. نگاه کنید بند ۲۳ اساسنامه چه مرجعی را پیش‌بینی کرده است.

────────────────────────────
نتیجه

• اخطار و فسخ فعلی شروط قراردادی را کامل رعایت نکرده است؛ بنابراین در حال حاضر حق فسخ برای تعاونی ایجاد نشده.
• با پاسخ اظهارنامه و سپس (در صورت اصرار تعاونی) دادخواست «ابطال فسخ / ادامه قرارداد یا قیمت عادلانۀ سهم» می‌توانید از حقوق خود دفاع کنید.
• جریمه دیرکرد هم در بهترین حالت از پایان مهلت اخطار واقعی قابل مطالبه است، نه از تمام ۲۰ ماه.

اگر برای متن پاسخ اظهارنامه یا دادخواست‌ نمونه احتیاج داشتید، اطلاع بدهید تا ارسال کنم. موفق باشید 🌺