آیا با نوشتن اشتباه روی سفته اعتبار آن از بین می‌رود؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
سفته‌ای که از مستاجرتان گرفته‌اید، به‌صرف این‌که «تاریخ وصول» روی آن نوشته‌اید یا خطتان بد است، از اعتبار ساقط نشده و در صورت اختلاف، اصولا قابل استناد و مطالبه است؛ فقط از نظر ماهیت، بیشتر شبیه یک سفته عادی با سررسید مشخص شده تا یک سفته صرفا ضمانتی بدون تاریخ است.​

تاریخ وصولی که نوشته‌اید
در مورد «سفته ضمانتی» (مثل حسن انجام کار یا ضمانت اجرای تعهدات اجاره) توصیه حقوقی این است که در قسمت تاریخ پرداخت، تاریخ زده نشود و به‌جای آن عبارتی مثل «بابت ضمانت حسن انجام تعهدات/حسن انجام کار» نوشته شود.​
منابع حقوقی صراحتا می‌گویند در سفته حسن انجام کار، نباید تاریخ وصول ذکر شود و همین عبارت «بابت ضمانت…» نشان می‌دهد که هدف، پرداخت در سررسید معین نیست بلکه صرفا تضمین تعهد است.​

با این حال، نوشتن تاریخ پرداخت روی سفته، آن را باطل نمی‌کند و فقط باعث می‌شود سفته از نظر شکلی، یک «سفته با سررسید معین» تلقی شود که دارنده می‌تواند در همان تاریخ برای وصول مبلغ آن اقدام کند.​
در عمل، حتی اگر تاریخ یا برخی شرایط شکلی درست رعایت نشده باشد، باز هم رویه مشورتی حقوقی این است که سفته لااقل به‌عنوان «سند عادی بدهی» قابل استناد و مطالبه است و یک‌باره از اعتبار نمی‌افتد.​

بدخط بودن و تاثیر آن
قانون الزام نکرده که متن سفته حتما با خط مشخص و زیبا نوشته شود؛ آنچه از نظر اعتبار مهم است وجود امضا (یا مهر/اثر انگشت) صادرکننده و درج موارد اصلی مثل مبلغ و تاریخ صدور است.​
در نظریات حقوقی تصریح شده که حتی لازم نیست متن حتما به دست خود صادرکننده نوشته شود و تفاوت دست‌خط متن و امضا به‌خودی‌خود باعث بی‌اعتباری سفته نیست، مگر این‌که بعدا کسی ادعای جعل یا انکار سند کند که آن‌وقت کارشناس خط نظر می‌دهد.​

بنابراین اگر مبلغ به عدد و حروف، نام و مشخصات شما و مستاجر، و امضای مستاجر روی سفته وجود دارد و نوشته‌ها به‌طور متعارف قابل خواندن هستند، بدخط بودن معمولا مانعی برای پذیرش سفته در دادگاه ایجاد نمی‌کند.​
در صورت بروز اختلاف، اگر مستاجر بخواهد منکر شود، معمولا موضوع به کارشناس خط و امضا ارجاع می‌شود و همین که امضا و متن قابل تشخیص باشد، به نفع اعتبار سفته است.​

آیا سفته شما محکمه‌پسند است؟
برای این‌که یک سفته از نظر قانون تجارت یک «سند تجاری کامل» باشد، معمولا وجود مبلغ، تاریخ صدور، تاریخ پرداخت (یا عندالمطالبه بودن)، نام گیرنده و امضای صادرکننده لازم دانسته شده است.​
شما مبلغ را به عدد و حروف، مشخصات خودتان و مستاجر و امضا را تکمیل کرده‌اید و حتی تاریخ پرداخت هم نوشته‌اید، بنابراین از نظر شکلی، سفته شما نه‌تنها بی‌اعتبار نیست، بلکه به‌مراتب به فرم استاندارد سفته نزدیک‌تر است و در صورت اختلاف قابلیت مطالبه دارد.​

نکته مهم برای «سفته ضمانتی» این است که در متن سفته یا حداقل در قرارداد اجاره، قید شود که این سفته بابت ضمانت انجام تعهدات قرارداد اجاره (مثلا پرداخت اجاره‌بها، تخلیه، جبران خسارت) اخذ شده است.​
اگر در سفته یا در قرارداد اجاره، شماره سفته و عبارت‌هایی مثل «بابت ضمانت تعهدات قرارداد اجاره مورخ …» قید شود، در صورت سوءاستفاده احتمالی هر دو طرف می‌توانند به این قرائن استناد کنند و دادگاه هم ماهیت ضمانتی سفته را در نظر می‌گیرد.​

چه کار بهتر است انجام دهید؟
از آن‌جا که تاریخ پرداخت را نوشته‌اید، توصیه نمی‌شود الان به‌تنهایی آن تاریخ را خط بزنید یا دستکاری کنید، چون برخی منابع حقوقی هرگونه خط‌خوردگی یا تغییر بدون توافق طرف مقابل را از جهاتی موجب اشکال و حتی شائبه جعل می‌دانند.​
اگر نیاز به اصلاح یا توضیح تکمیلی دارید، بهترین کار این است که با حضور مستاجر، در پشت سفته یا در ذیل آن بنویسید «این سفته بابت ضمانت تعهدات قرارداد اجاره مورخ … صادر شده است» و هر دو کنار این توضیح را امضا کنید تا ماهیت ضمانتی سفته روشن‌تر شود.​

همچنین حتما ته‌برگ سفته را نگه دارید و در صورت امکان، در قرارداد اجاره شماره سفته و مبلغ آن را قید کنید تا ارتباط سفته با قرارداد، بعدا برای دادگاه روشن باشد.​
با این روند، سفته شما هم از نظر شکلی معتبر است و هم به‌عنوان تضمین تعهدات مستاجر، در صورت بروز اختلاف، اصولا برای دادگاه قابل استناد خواهد بود؛ هرچند برای تصمیم‌گیری نهایی همیشه شرایط و ادله‌ی دو طرف در زمان طرح دعوا ملاک خواهد بود و مشاوره حضوری با یک وکیل متخصص اسناد تجاری می‌تواند اطمینان شما را بیشتر کند.​