آیا باید دیه کارگر بنا را من بپردازم یا بنا که او را آورده؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

پاسخ را در سه محور می‌آورم:

۱) چه کسی از نظر قانون «مسئول» است؟
۲) کارگر چگونه و از کجا می‑تواند خسارت و دیه بگیرد؟
۳) حدود تقریبی مبالغی که ممکن است محکوم شوید.

──────────────────────
۱) مسئولیت با کیست؟
──────────────────────
الف) مقررات کار و تامین اجتماعی
• قانون کار: «کارفرما» کسی است که کارگر در مقابل دریافت مزد برای او کار می‌کند. در این پرونده، بنا کارفرمای مستقیم کارگر است.
• قانون کار: اگر کار به پیمانکار (بنا) سپرده شود، «شخص واگذارکننده‌ی کار» (شما، صاحب ملک) به‌همراه پیمانکار، در قبال اجرای قانون کار و حوادث ناشی از کار «مسئولیت تضامنی» دارند؛ یعنی کارگر می‌تواند هر دو یا یکی از شما را طرف دعوا قرار دهد و هر کدام محکوم شود، حق رجوع به دیگری دارد.

ب) مقررات ایمنی و مسئولیت مدنی
• قانون کار: مسئولیت تهیه و رعایت وسایل ایمنی با کارفرما و پیمانکار است.
• قانون مجازات اسلامی (۱۳۹۲): اگر حادثه در اثر «بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی» کارفرما باشد، علاوه بر دیه، مسئولیت کیفری (حبس یا جزای نقدی) متوجه اوست.
نتیجه: هم بنا (به‌عنوان کارفرمای مستقیم) و هم شما (به‌عنوان کارفرمای اصلی یا مقاطعه‌دهنده) به‌طور مشترک مسئول هستید؛ کارگر اختیار دارد از هر دو مطالبه کند.

──────────────────────
۲) مسیرهای مطالبه‌ی خسارت/دیه
──────────────────────
۱. هیئت‌های حل اختلاف اداره کار
• کارگر می‌تواند بابت حقوق معوقه، غرامت ایام بیماری، هزینه درمان و خسارت از کارافتادگی شکایت کند.
• رای قطعی این هیئت مثل حکم دادگاه قابلیت اجرا دارد.

۲. دادسرای جرایم غیرعمدی (حادثه‌ی ناشی از کار)
• کارگر با گواهی پزشکی‌قانونی شکایت می‌کند؛ بازپرس معمولا هر دو مسئول (شما و بنا) را تحت تعقیب قرار می‌دهد.
• کارشناسی پزشکی قانونی، درصد دیه را تعیین می‌کند. دادگاه کیفری دیه و حبس/جزای نقدی را مشخص می‌کند.

۳. دادگاه حقوقی (مطالبه دیه و خسارات)
• اگر کارگر بخواهد مستقیما طرح دعوای مالی کند، می‌تواند در دادگاه عمومی حقوقی علیه شما و بنا اقامه دعوا نماید.

۴. سازمان تامین اجتماعی
• چون بیمه نشده، سازمان هزینه درمان را نمی‌دهد؛ اما اگر کارگر بعدا مشمول بیمه شود، سازمان می‌تواند بابت خسارات وارده علیه شما (به‌عنوان مسئول حادثه) اقامه دعوا کند.

──────────────────────
۳) میزان تقریبی دیه و خسارت
──────────────────────
مبنای محاسبه = دیه کامل انسان در سال ۱۴۰۳: حدود ۹۰۰ میلیون تومان
(عددی که قوه‌قضائیه هر سال اعلام می‌کند)

۱) شکستگی «دو دنده»
• طبق ق.م.ا.: دیه شکستگی هر دنده‌ای که «جوش بخورد» = ۱٪ دیه کامل.
• اگر دو دنده باشند و هر دو جوش بخورند: ۲٪ دیه کامل ≈ ۱۸ میلیون تومان.

۲) شکستگی «پای راست» (فرض شایع: شکستگی استخوان ساق یا ران بدون نقص عضو)
• ماده ۷۱۵ ق.م.ا.: شکستگی هر ساق = ۴٪ دیه کامل در صورت التیام کامل.
• اگر ران باشد = ۵٪ دیه کامل.
• فرض میانگین ۴٪ → ≈ ۳۶ میلیون تومان.

۳) جمع دیات بدنی
تقریبا ۵۰–۶۰ میلیون تومان (بسته به نوع دقیق شکستگی و گزارش پزشکی‌قانونی).

۴) هزینه درمان و خسارت ایام بیکاری
• کارگر می‌تواند فاکتورهای بیمارستان و هزینه فیزیوتراپی را جداگانه مطالبه کند.
• غرامت دستمزد در دوران استراحت طبی (برابر آخرین مزد روزانه × روزهای استراحت).

۵) جریمه و خسارت تاخیر
• اگر رای هیئت کار صادر شود، روزانه ۳٪ جریمه تاخیر بیمه و حقوق هم ممکن است اضافه شود.
• در رای کیفری، خسارت تاخیر دیه بر مبنای ماده ۵۲۲ ق.آ.د.م قابل مطالبه است.

──────────────────────
جمع‌بندی و توصیه عملی
──────────────────────
۱) مسئولیت «تضامنی» است؛ کارگر می‌تواند علیه بنا، علیه شما، یا علیه هر دو اقدام کند.
۲) احتمالا ابتدا شما را به‌عنوان «کارفرمای اصلی» فرامی‌خوانند؛ اگر محکوم شوید می‌توانید سهم خود را از بنا بازگرفته یا به ‌اصطلاح «به او رجوع» کنید.
۳) بهترین راه، صلح و سازش است: هزینه‌های درمان + دیه متعلق را بر اساس نظریه پزشکی‌قانونی با کارگر توافق و پرداخت کنید؛ سپس «رسید ابراء» بگیرید.
۴) از این به بعد حتما:
• قرارداد مکتوب منعقد کنید.
• پیمانکار را ملزم به بیمه‌کردن نیروها و ارائه لیست بیمه کنید.
• وسایل ایمنی (کلاه، کفش ایمنی، طناب حائل داخل استخر و …) تهیه و کنترل کنید.

با رعایت نکات فوق، تا حد زیادی از مسئولیت‌های سنگین بعدی پیشگیری خواهید کرد. موفق باشید 🌷