آیا اعسار از جزای نقدی پذیرفته می‌شود؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام،

در پاسخ به سؤال شما درباره امکان درخواست اعسار برای جزای نقدی در حق دولت، باید به قوانین و رویه‌های قضایی موجود در ایران استناد کنیم. موضوع اعسار از پرداخت جزای نقدی در قوانین کیفری و آیین دادرسی کیفری به‌صورت صریح مورد بحث قرار گرفته است، اما با محدودیت‌ها و شرایط خاصی همراه است.

امکان درخواست اعسار برای جزای نقدی
بر اساس قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (مصوب ۱۳۹۴)، جزای نقدی به‌صورت کلی از شمول این قانون خارج شده است. این ماده بیان می‌دارد که محکومیت‌های مالی مانند دیه، ضرر و زیان ناشی از جرم و رد مال مشمول قانون مذکور هستند، اما جزای نقدی از این قاعده مستثنی است. به این معنا که اصولا دعوی اعسار برای جزای نقدی به‌صورت مستقیم پذیرفته نمی‌شود.

با این حال، قانون آیین دادرسی کیفری (مصوب ۱۳۹۲) راهکاری برای افرادی که توانایی پرداخت یکجای جزای نقدی را ندارند، ارائه کرده است. بر اساس این ماده، در صورتی که محکوم‌علیه درخواست تقسیط جزای نقدی را ارائه دهد و دادگاه نخستین (که حکم زیر نظر آن اجرا می‌شود) توانایی او را برای پرداخت اقساط احراز کند، می‌تواند با اخذ تضمین مناسب، جزای نقدی را تقسیط نماید. بنابراین، اگرچه اعسار به معنای معافیت کامل از پرداخت پذیرفته نمی‌شود، اما تقسیط به‌عنوان یک راهکار جایگزین در نظر گرفته شده است.

شرایط و مرجع تصمیم‌گیری
برای درخواست تقسیط جزای نقدی، باید مدارک و مستنداتی ارائه شود که نشان‌دهنده عدم توانایی مالی برای پرداخت یکجای مبلغ باشد. این مدارک می‌تواند شامل فیش حقوقی، اسناد بانکی یا هر مدرک دیگری باشد که وضعیت مالی شما را نشان دهد. دادگاه با بررسی این مدارک و احراز عدم تمکن مالی، می‌تواند رای به تقسیط صادر کند. همچنین، لازم است صورت کلیه اموال خود را ضمیمه دادخواست کنید تا دادگاه بتواند وضعیت مالی شما را به‌طور کامل ارزیابی کند.

مرجع تصمیم‌گیری در این خصوص، معمولا دادگاه نخستین صادرکننده حکم است که اجرای حکم زیر نظر آن انجام می‌شود. با این حال، در برخی جرایم خاص مانند جرایم مرتبط با مواد مخدر، قاضی اجرای احکام ممکن است مسئول تصمیم‌گیری درباره تقسیط باشد.

استثنائات و محدودیت‌ها
لازم به ذکر است که در برخی جرایم خاص مانند جرایم مرتبط با قاچاق کالا و ارز یا مواد مخدر، امکان تقسیط یا اعسار با محدودیت‌های بیشتری مواجه است. به‌عنوان مثال، در جرایم قاچاق کالا و ارز، پذیرش اعسار یا تقسیط اصولا ممکن نیست. همچنین، اگر عدم پرداخت جزای نقدی ادامه یابد، ممکن است اموال شما شناسایی و توقیف شود یا حتی مجازات جایگزین مانند حبس بدل از جزای نقدی اعمال گردد، مگر اینکه درخواست تقسیط پذیرفته شود.

پاسخ به تجربه قبلی شما
در مورد اظهارنظر وکلای محترم که فرمودید اعسار از جزای نقدی پذیرفته نمی‌شود، باید گفت که این نظر با توجه به قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی قابل درک است، زیرا اعسار به معنای معافیت کامل از پرداخت در این قانون برای جزای نقدی پیش‌بینی نشده است. اما همان‌طور که توضیح داده شد، تقسیط به‌عنوان یک راهکار قانونی وجود دارد و در عمل، بسیاری از محکومین با ارائه مدارک کافی موفق به دریافت رای تقسیط شده‌اند.

نتیجه‌گیری
در نهایت، شما می‌توانید درخواست تقسیط جزای نقدی را به دادگاه ارائه دهید، اما باید توجه داشته باشید که اعسار به معنای معافیت کامل از پرداخت جزای نقدی در حق دولت معمولا پذیرفته نمی‌شود. پیشنهاد می‌شود با یک وکیل متخصص در امور کیفری مشورت کنید تا مدارک لازم را تهیه کرده و درخواست خود را به‌درستی مطرح کنید. زمان بررسی این درخواست ممکن است بسته به شرایط پرونده و مرجع قضایی از چند هفته تا چند ماه طول بکشد