آیا ارسال اظهارنامه برای استرداد لاشه چک صحیح است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام

پاسخ را در سه لایه ارائه می‌کنم:

الف) ارزیابی متن اظهارنامه و عنوان‌های کیفری
ب) نکات فنی برای ارسال اظهارنامه (چند فقره چک – یک اظهارنامه یا چند اظهارنامه؟)
ج) گام بعدی (شکایت کیفری و دعوای حقوقی)

─────────────────────────
الف) ارزیابی حقوقی متن و عنوان‌های کیفری

۱) «خیانت در امانت چک سفیدامضاء»
دو ماده اصلی در کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) قابل استناد است:
• – هر کس از چک یا سند سفیدامضاء که به او سپرده شده سوءاستفاده کند به حبس ۱ تا ۳ سال محکوم می‌شود.
– هر کس عین مال امانی را به ضرر مالک استعمال یا تلف و … کند، همان مجازات.
بنابراین اگر ثابت کنید چک‌ها «به امانت» و «سفید» بوده و بی‌اجازه خرج شده، عنصر قانونی خیانت در امانت تام است.

۲) «تحصیل مال از طریق نامشروع» (ماده ۲ قانون تشدید)
عنوان فرعی است و معمولا وقتی به دلیل نقص رکن «سپرده شدن امانی» نتوان خیانت در امانت را ثابت کرد، به‌عنوان اتهام بدلی مطرح می‌شود. در پرونده چک سفیدامضاء، روشن‌تر و قوی‌تر است.

۳) نکات متن اظهارنامه
– لازم نیست عبارت «استفاده از مال از طریق نامشروع» در اظهارنامه بیاید؛ کافی است اشاره کنید «در صورت استرداد نشدن چک ظرف … روز، از بابت خیانت در امانت مطابق مواد قانون مجازات اسلامی اقدام قضایی خواهم کرد».
– قید شماره‌های مسلسل چک و بانک/شعبه کاملا صحیح است؛ باعث می‌شود سوءاستفاده‌کننده نتواند ادعا کند جزء دیگری از دسته را مرجوع کرده است.
– تعیین مهلت ۲۴ ساعت قانونی نیست ولی برای فشار روانی بد نیست؛ معمولا ۵ – ۷ روز کاری در رویه دادگاه قابل‌قبول‌تر است چون برای تشکیل پرونده کیفری، اثبات «مطالبه و امتناع» کفایت می‌کند، نه لزوما سپری شدن مهلت طولانی.

─────────────────────────
ب) نحوه ارسال اظهارنامه برای ده فقره چک

۱) یک اظهارنامه با ذکر تمام شماره‌چک‌ها (۳۵۳۱۹۱ تا ۳۵۳۲۰۰) کفایت می‌کند؛ هزینه‌ی دفتر خدمات قضایی نیز یک بار محاسبه می‌شود.
۲) اگر احتمال می‌دهید بعضی چک‌ها دست اشخاص مختلف افتاده باشد و متهم چند نشانی دارد، بهتر است برای هر نشانی یک اظهارنامه مستقل بدهید تا بعدها ایراد «عدم ابلاغ» طرح نشود.
۳) ضمیمه‌ها:
  – تصویر پشت و روی دسته‌چک (اگر دارید) یا دست‌خط متهم مبنی بر دریافت امانی؛
  – رسید یا پیام‌رسانی که امانی بودن و سفید بودن چک را نشان می‌دهد (برای تکمیل پرونده کیفری).
۴) در متن بنویسید: «چک‌ها بدون مبلغ و بدون گیرنده بوده، صرفا جهت انجام امور اداری/تجاری به امانت نزد شما قرار گرفت»؛ این جمله برای رکن «سپرده شدن» ضروری است.

─────────────────────────
ج) گام بعد از ابلاغ اظهارنامه

۱) شکایت کیفری
اگر ظرف مهلت تعیین‌شده چک‌ها یا لاشه‌شان عودت نشود، فورا در دفتر خدمات قضایی شکواییه با دو عنوان طرح کنید:
  الف) سوءاستفاده از سند سفیدامضاء ؛
  ب) خیانت در امانت – عنوان فرعی.
مدارک: کپی اظهارنامه، رسید ابلاغ، تصویر چک‌ها، احضاریه‌/حکم جلبی که از طرف دارندگان چک علیه شما صادر شده است.
دادسرا پس از تحقیقات (مقایسه خط، استعلام شعبه بانک، اخذ پرینت گردش چک‌ها) در صورت احراز شرایط، قرار جلب به دادرسی صادر می‌کند.

۲) دعوای حقوقی جبران خسارت
اگر بابت هر چک مجبور به پرداخت وجه یا تامین قرار شده‌اید، بلافاصله دادخواست «مطالبه خسارت و وجوه پرداختی» علیه متهم بدهید. استناد قانون مدنی (مسئولیت غاصب نسبت به خسارت).

۳) درخواست منع تعقیب یا رفع سوءاثر از چک‌ها
چنانچه چک‌ها هنوز برگشت نخورده ولی در دست ثالث است، می‌توانید با استناد به ماده ۱۴ قانون صدور چک، از دادسرا تقاضای «دستور موقت عدم پرداخت» و سپس «ابطال چک» کنید.

─────────────────────────
پاسخ کوتاه به پرسش اصلی

– بله؛ ارسال یک اظهارنامه رسمی که در آن شماره هر ۱۰ چک، علت امانی بودن، مهلت استرداد و هشدار به طرح شکایت کیفری ذکر شود، کاملا درست و ضروری است.
– اتهام محوری را «استفاده از سند سفیدامضاء و خیانت در امانت » درج کنید؛ عنوان «تحصیل مال نامشروع» در اظهارنامه ضرورتی ندارد.
– پس از انقضای مهلت و عدم استرداد، سریع شکایت کیفری را ثبت کنید و در کنار آن دعوای حقوقی مطالبه خسارت را هم به جریان بیندازید.