درود بر شما؛
خیر، در حقوق ایران مادر پس از فوت همسر، صرفا به دلیل همسر بودن، حق مادامالعمر سکونت در منزل مشترک ندارد؛ مگر اینکه این حق به موجب وصیت، عقد (مانند حق عمری یا حق سکنی)، شرط ضمن عقد یا توافق وراث ایجاد شده باشد.
با این حال، اگر منزل جزو ترکه باشد، هیچیک از وراث نیز حق ندارد بهطور مستقل مادر را از ملک مشاع اخراج یا دعوای خلع ید علیه او مطرح کند. تا زمانی که ترکه تقسیم نشده، ملک در حالت اشاعه است و تصرفات باید با رعایت حقوق همه شرکا انجام شود. همچنین در صورت سکونت مادر با رضایت متوفی تا زمان فوت یا توافق ضمنی وراث، طرح دعوای خلع ید بدون وجود مبنای قانونی، معمولا با موانع جدی مواجه خواهد شد.
اگر یکی از وراث مزاحمت ایجاد کند، بسته به وضعیت پرونده میتوان از طریق دعوای ممانعت یا مزاحمت از حق، مطالبه حفظ وضع موجود، یا در صورت وجود حق قراردادی یا وصیت، الزام به احترام به حق سکونت اقدام کرد. در مقابل، اگر سایر وراث خواهان تعیین تکلیف ملک باشند، راهکار قانونی اصولا تقسیم ترکه یا فروش ملک غیرقابل افراز است، نه اخراج یکجانبه مادر.
تشخیص بهترین اقدام، وابسته به نوع مالکیت ملک، وضعیت انحصار وراثت، وجود یا عدم وجود وصیت، حق سکنی یا توافق وراث است؛ زیرا هر یک میتواند نتیجه دعوا را تغییر دهد. این تحلیل بر مبنای مقررات قانون مدنی درباره ارث، اشاعه و تقسیم ترکه و رویه قضایی قابل اعمال ارائه شده است.