لطفاً اتصال اینترنت خود را بررسی کنید.

وبلاگ بنیاد وکلا
۸۳ بازدید ۰ دیدگاه

قاعده تلف مبیع قبل از تسلیم

قاعده تلف مبیع قبل از تسلیم
فرشید شاه مردانی فیروزجائی
مشاوره حقوقی با فرشید شاه مردانی فیروزجائی کارشناس ارشد حقوق
۵.۰ بر اساس (۳) دیدگاه مشتریان

کیفیت کلیه مشاوره‌ها توسط بنیاد وکلا تضمین می‌شود

برخی از حقوقدانان یا فقها از این قاعده تحت عنوان تلف مبیع قبل از قبض یاد کردند.

به هرحال قبض و تسلیم معانی اش مشخص است. با اندک مسامحه ی در تعبیر می توانیم این لفظ و عبارت را هم بپذیریم.

به هرحال اصل قاعده این است، کل مبیع تلف قبل قبضه فهو من مال بایعه یا بعضی گفتند: تلف المبیع قبل القبض فهو من مال بایعه. اگر مبیع قبل از آنی که به خر یدار تسلیم بشود، تلف بشود، در این صورت مبیع از کیسه ی بایع یا فروشنده رفته است، پس این قاعده ی کلی مقرر می کند، که اگر مبیعی تلف شود. خوب در کلماتی که در قاعده به کار رفته است، دقت بفرمایید ثمره ی حقوقی دارد.

هر مبیعی که تلف شود نمی گوید اتلاف، می گوید: تلف. تلف می دانید در اثر حوادث قهری است، در اثر حوادث خود به خودی است، در اثر سیل و زلزله و طوفان و امثال این موارد است؛ یعنی تقصیر در آن دخالت ندارد.

به هر حال، ابتدائا لازم است که این قا عده را که ماده ی ۳۸۷ قانون مدنی به صراحت براساس این قاعده بنا شده است، مورد بررسی قرار بدهیم.

ماده ی ۳۸۷ قانون مدنی را ملاحظه بفرمایید (اگر مبیع قبل از تسلیم بدون تقصیر و اهمال از طرف بایع تلف شود، بیع منفسخ و ثمن باید به مشتری مسترد گردد، مگر اینکه بایع برای تسلیم به حاکم یا قائم مقام او ر جوع نموده باشد که در این صورت تلف از مال مشتری خواهد بود).

شرایط لازم برای کاربرد قاعده

پس شرائطی که لازم است موجود باشد تا حکم این قاعده ی کلی اعمال بشود به این صورت است که خدمتتان عرض می کنم.

اولین شرط این است که، مبیع عین معین یا کلی در معین باشد.

اگر مبیع عین معین یا کلی در معین بود و قبل از تسلیم، بدون اهمال و تقصیر بایع تلف شد، این جا بیع منفسخ می شود، دیگر از واژه ی فسخ استفاده نکنید، از واژه ی بطلان استفاده نکنید. این جا بیع منفسخ می شود. به قول فقها، آنا مایی عقد به هم می خورد، مبیع به مالکیت بایع در می آید، ثمن به مالکیت مشتری بر می گردد؛ بنابراین وقتی که مبیع تلف شد از مال بایع حساب می شود.

به هرحال پس اگر مبیع کلی فی الذمه باشد، در صورتی که آن مصداق مشخص شده قبل از تسلیم تلف بشود، در صورت تلف عقد کماکان به قوت خودش باقی است، عقد منفسخ نمی شود، بلکه فروشنده مکلف است که فرد یا مصداق دیگری از افراد کلی را تهیه کند و تسلیم خریدار کند.

دومین شرط از شرائط اعمال حکم، این است که قبل از تسلیم مبیع تلف بشود.

خوب اگر بعد از تسلیم تلف بشود، در این جا با ید بفرمایید که، مبیع به مالکیت مشتری در آمده است بعد از تسلیم هم که تلف شده است از مال خود مشتری رفته است، اما توجه داشته باشید، بعد از تسلیم اگر مبیع تلف بشود، یک استثنائی وجود دارد که در این مورد هم تلف از کیسه ی بایع حساب می شود؛ استثناءاش این است که، اگر مبیع بعد از تسلیم در زمان خیار مختص به مشتری تلف بشود، در این جا هم باید بفرمایید مبیع از کیسه ی بایع تلف شده است.

خیار مختص به مشتری

خیار مختص به مشتری سه تا است:

  1. خیار حیوان، که مختص به مشتری است. همانطوری که خیار تاخیر ثمن مختص بایع است.
  2. خیار مجلس، می دانید خیار مجلس مختص مشتری فقط نیست، به متبایعین اختصاص دارد. منتها خیار مجلس در صورتی که خیار بایع ضمن عقد شرط سقوطش شده باشد. در این صورت خیار اختصاص پیدا می کند به مشتری.
  3. خیار شرط یا شرط خیار، در صورتی که حق فسخ در بیع فقط برای مشتری یا خریدار لحاظ، شده باشد در این جا باید بفرمایید که، خیار شرط مختص مشتری است.

پس اگر مبیع بعد از تسلیم در زمان خیار مختص به مشتری تلف بشود، در این جا هم از مال بایع حساب می شود.

آن وقت ماده ی ۴۵۳ قانون مدنی به صراحت این حکم را بیان نموده است. (در خیار مجلس و حیوان و شرط اگر مبیع، بعد از تسلیم، و در زمان خیار بایع یا متعاملین تلف یا ناقص شود بر عهده ی مشتری است و اگر خیار مختص مشتری باشد، تلف یا ناقص به عهده ی بایع است).

پس می بینید که به صراحت این ماده این استثناء را از قاعده ی تلف مبیع قبل از تسلیم یا قبل از قبض بیان کرده است. آن وقت این هم باز یک قاعده ی فقهی دیگر است که این ماده براساس آن استوار شده است. این قاعده این است که، التلف فی زمن الخیار، ممن لا خیار له.

تلف مبیع در زمانی که خیار وجود دارد از مال شخصی به حساب می آید که آن شخص خیار ندارد. در این بحث دیدید بعد از تسلیم گفتیم خیار مختص مشتری اگر باشد، بایع خیار نداشته باشد، تلف از آن چه کسی است؟ از آن بایع است که خیار ندارد.

ممن لا خیار له، پس این دو تا قاعده.

شرط سوم از شرائط اعمال حکم قاعده ی تلف مبیع قبل از قبض، این است که بایع برای تسلیم مبیع به مشتری یا به حاکم یا به قائم مقام او رجوع نکرده باشد؛ چون اگر بایع به خریدار رجوع کرده باشد و مشتری از قبول مبیع امتناع کند، به محض امتناع، ضمان بایع به خریدار منتقل می شود این جا دیگر ضمانتی به بایع برنمی گردد.

چهارمین شرط از شرائط اعمال حکم این است که تلف مبیع بدون تقصیر، بدون تعدی و تفریط، انجام شده باشد تلف را برای شما معنا کردم. در اثر حوادث قهری، خود به خودی، یعنی تقصیر، تعدی و تفریط انسان و اشخاص در آن نقشی ندارد.

قاعده اتلاف و تسبیب

اگر تلف در صورت تقصیر بایع یا بر اثر عمل او ایجاد شد حکم چیست؟ این جا باید بفرمایید بیع، منفسخ نخواهد شد. خوب، شخصی که مقصر است در این جا گفتیم در اثر تقصیر بایع مبیع تلف شده است، بیع منفسخ نمی شود بایع ضامن است، ضامن پرداخت بدل.

خوب بدل را باید پرداخت کند، باید ببینید اگر مبیع مثلی است مثل را باید پرداخت کند، اگر قیمی است قیمت را باید پرداخت کند.

این جا دیگر این قاعده ی کلی مصداق پیدا نمی کند چون بحث تقصیر به میان آمد. از یک قاعده ی فقهی حقوقی دیگر باید استفاده کنیم تحت عنوان قاعده ی اتلاف و تسبیب.

این قاعده این طور مقرر می کند: من اتلف مال الغیر فهو له ضامن.

می دانید من از ادوات عموم اصاله العموم در اصول خواندید این را جاری کنید. هرکس مال دیگری را تلف کند، این جا دیگر از واژه ی تلف استفاده نکرد از واژه ی اتلف استفاده کرد. می خواهد نشان بدهد به شما که واژه ی تلف با واژه ی اتلاف فرق می کند.

در تلف تقصیر یا اهمال در واقع دخالتی ندارد، اما در اتلاف، تقصیر و عمد دخالت دارد. من اتلف مال الغیر فهو له ضامن.

پس بنابراین اگر تلف در صورت تقصیر بایع صورت گرفته با شد با ید حکم به عدم انفساخ بیع بدهید و براساس قاعده ی اتلاف و تسبیب باید بفرمایید بایع ضامن است.

گاهی تلف براثر عمل مشتری انجام می شود، این جا هم بیع منفسخ نمی شود بلکه خود مشتری اقدام بر ضرر خودش کرده است. 

ماده ی ۳۸۹ قانون مدنی راملاحظه بفرمایید: (اگر در مورد دو ماده ی فوق، تلف شدن مبیع یا نق آن ناشی از عمل مشتری باشد مشتری حقی بر بایع ندارد و باید ثمن را تادیه کند).

مورد سوم، اگر تلف بر اثر عمل یا تقصیر شخص ثالثی صورت گرفته باشد در این مورد هم باید بفرمایید بیع منفسخ نمی شود بلکه این شخص ثالث در مقابل خریدار ضامن رد بدل مال خواهد بود. این جا هم براساس همان قاعده ی اتلاف و تسبیب است. خوب، شرائط اعمال حکم را برای شما گفتم.

نکته ای را دقت بفرمایید. ببینید عده ای از فقهای امامیه قائل به این شدند که تلف شامل اتلاف هم می شود، یعنی وقتی که ما واژه ی تلف را استفاده می کنیم در دل خودش واژه ی اتلاف را هم دارد؛ یعنی تلف یک معنای عامی دارد، معنایش اعم از حوادث طبیعی است و شامل حوادثی که تو سط اشخاص یا با تقصیر آن ها هم انجام می شود خواهد شد. البته باید بگوییم که این چنین استنباطی با ظاهر ادله ی فقهی حقوقی ما و قواعد فقهی ما سازگاری ندارد.

 

فرشید شاه مردانی فیروزجائی
مشاوره حقوقی با فرشید شاه مردانی فیروزجائی کارشناس ارشد حقوق
۵.۰ بر اساس (۳) دیدگاه مشتریان

کیفیت کلیه مشاوره‌ها توسط بنیاد وکلا تضمین می‌شود

ثبت دیدگاه

جهت ثبت دیدگاه خود ابتدا باید وارد حساب کاربری خود شوید:

ورود ثبت‌نام
دیدگاه‌ها

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.

مشاوره خدمات در واتساپ سفارش سریع در واتساپ