سلام وقتت بخیر
در پرونده‌های ملکی روستایی که سند رسمی ندارند و فقط قولنامه دستی وجود دارد، معمولا دادگاه‌ها برای دعوای خلع ید سخت‌گیری می‌کنند؛ چون خلع ید در رویه قضایی بیشتر برای مالک رسمی (دارای سند) پذیرفته میشود. به همین دلیل دادگاه احتمالا دادخواست شما را رد یا ناقص دانسته است. اما هنوز چند راه عملی دارید:
۱. تغییر نوع دعوا از «خلع ید» به «رفع تصرف عدوانی»
وقتی سند رسمی ندارید، معمولا دعوی تصرف عدوانی حقوقی یا کیفری قابل طرح است.
در این دعوا لازم نیست سند رسمی داشته باشید؛ فقط باید ثابت کنید:
ملک قبلا در تصرف شما یا مورث شما (پدر مرحوم) بوده
خوانده (خواهرتان) بدون رضایت شما تصرف کرده
تصرف او عدوانی است.
برای این کار میتوانید از:
شهادت اهالی روستا، دهیاری، استشهاد محلی، قولنامه یا مدارک ارث
استفاده کنید.
۲. طرح دعوای «مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف»
حتی اگر خلع ید سخت باشد، شما میتوانید مطالبه اجرت‌المثل سهم‌الارث خود را مطرح کنید.
در املاک مشاعی اگر یکی از ورثه به‌تنهایی ملک را استفاده کند و دیگران را محروم کند، می‌توان اجرت‌المثل گرفت.
نکته مهم:
دادگاه معمولا زمانی اجرت‌المثل می‌دهد که عدم رضایت شما ثابت شود (مثلا اظهارنامه داده باشید).
۳. ارسال اظهارنامه رسمی
قبل از طرح دعوا بهتر است:
از طریق دفتر خدمات قضایی یک اظهارنامه برای خواهرتان بفرستید
در آن بنویسید:
ملک مشاع است
شما رضایت به تصرف انحصاری ندارید
یا باید تخلیه کند یا اجرت‌المثل بپردازد.
این اظهارنامه در دادگاه دلیل مهمی میشود.
۴. اقدام برای صدور سند بدون حضور همه ورثه
اگر بنیاد مسکن همکاری نمی‌کند، چند راه هست:
دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی یا صدور سند مالکیت علیه سایر ورثه
یا درخواست افراز یا تقسیم ترکه
در بسیاری از مناطق روستایی، سند از طریق قانون تعیین تکلیف اراضی فاقد سند رسمی (ماده ۱۴۷ و ۱۴۸ سابق ثبت) یا طرح‌های بنیاد مسکن صادر میشود. اگر یکی از ورثه نیاید، می‌توان از طریق دادگاه الزام او به حضور در فرایند سند را خواست.
۵. دعوای «تقسیم ترکه» یا «افراز ملک»
اگر ملک قابل تقسیم باشد:
میتوانید درخواست تقسیم ترکه پدر را بدهید
دادگاه یا اداره ثبت ملک را بین ورثه تقسیم میکند.
اگر قابل تقسیم نباشد:
دستور فروش ملک مشاع صادر میشود
سپس پول بین ورثه تقسیم میشود.
