لطفا اتصال اینترنت خود را بررسی کنید.
حضانت فرزند

حضانت فرزند

یکی از هزاران موضوعی که در هنگام طلاق، توسط زوجین و همینطور دادگاه خانواده مطرح شده و اهمیتی حیاتی دارد، حضانت فرزند است. دانستن همه چیز در مورد حضانت فرزندان بعد از طلاق، از جمله خواسته‌های زوجینی است که قصد جدایی از هم را دارند. حضانت چیست؟ این سوال هر چند به ظاهر ساده اما مفهومی عمیق و مسئولیتی دشوار با خود به همراه دارد. حضانت از واژگان حقوق خانواده است و به طور خلاصه به معنای حق‌یا تکلیف در نگهداری و سرپرستی کودک می‌باشد.
 اگرچه‌یک زوج (زن و شوهر) پیش و پس از طلاق دچار مشکلات روانی و عاطفی متعددی می‌شوند که صدماتی را به آن‌ها وارد می‌نماید، اما در این بین نباید از کودکان طلاق که هیچ نقشی در این مشکلات نداشته‌اند، غافل شد. در این مقاله، در تعیین وضعیت حضانت فرزندان بحث‌هایی می‌شود و سپس مطالب مهمی که در دادگاه خانواده در این رابطه مطرح می‌شود را به صورت پرسش و پاسخ بررسی خواهیم کرد.

نکات مهم در خصوص حضانت فرزند

  1. در صورت فوت پدر، حضانت طفل با مادر است هر چند طفل، جد پدری و‌یا قیم( سرپرست و حامی) داشته باشد. مگر آنکه دادگاه صلاحیت مادر را تایید نکند.
  2. فرزند دختر تا اتمام 9 سالگی و فرزند پسر تا اتمام 15 سالگی تحت حضانت والدین( پدر و مادر) خود هستند.
  3. فرزند دختر پس از پایان سن 9 سالگی و فرزند پسر پس از اتمام 15 سالگی، در تعیین محل زندگی خود (نزد پدر بمانند‌یا مادر) مختار می باشند. (تصمیم به عهده‌ی فرزند است.)
  4. پدر‌یا مادری که حضانت طفل به آن‌ها داده شده است (سرپرستی کودک را عهده‌دار شده)، حق ندارند طفل را به به محلی مانند خارج از کشور ببرد‌یا بفرستد؛ مگر با کسب اجازه از دادگاه.
  5. در صورت انحطاط اخلاقی (فقدان برخورد مناسب با طفل) پدر‌یا مادری که حضانت طفل با او است، در صورتی که سلامت روانی ‌یا جسمی طفل در معرض خطر باشد، این دادگاه است که برای حضانت طفل تصمیم لازم را خواهد گرفت.

سوال‌های رایج درباره حضانت فرزندان

سلب حضانت از زن بعد از واگذاری حق حضانت 
•    سوال: در صورتی که زن و شوهر با توافق از هم طلاق بگیرند (طلاق توافقی) و مرد حق حضانت فرزند را به زن واگذار کند، آیا بعد از مدتی می‌تواند تقاضای سلب حضانت فرزندان را از بنماید؟ (به عبارتی می‌تواند خواستار پس گرفتن حضانت فرزند خود شود؟)
•    پاسخ: زوجین مذکور با توافق خویش حضانت فرزندان مشترک (فرزندی که پدر و مادر مشترک دارد) را به زوجه (زن) محول نموده و بر همین اساس اقدام به طلاق کرده‌اند؛ هرگاه زوج برخلاف توافق خود، تقاضای سلب حضانت را از مادر بنماید، اگر علت جدیدی برای سلب حضانت از زوجه عنوان نکرده باشد، با توجه به تعیین تکلیف این قضیه و لازم الوفا بودن توافق مزبور بر اساس ماده‌ی 10 قانون مدنی، موضوع خواسته‌ی زوج محکوم به رد است. (تقاضای مرد رد می‌شود)
زوجه‌ای که در دادگاه متقبل حضانت و نگهداری فرزند خود شده است، حق سلب تکلیف از خود را ندارد. 
یعنی زنی که در دادگاه خواستار سرپرستی طفل خود را عهده‌دار می‌شود، نمی‌تواند از بار این مسئولیت شانه خالی کند. سوال: زوجه‌ای با بخشش مهر، به طلاق خلع مطلقه شده و در سند رسمی طلاق نیز ذکر گردیده است که طبق توافق، حضانت و نگهداری تنها فرزند مشترک به عهده‌ی مادر و با هزینه‌ی شخصی مشارالیها (شخص زن) تا سن 18 سالگی است. اکنون مادر طفل طی دادخواستی، خواستار تحویل فرزند مذکور به پدر گردیده و پدر مدعی است به لحاظ مجرد بودن و نداشتن بستگان نزدیک، از پذیرش فرزند معذور است. تکلیف دادگاه چیست؟
پاسخ: با توجه به اینکه زوجه ضمن سند رسمی طلاق، متقبل حضانت و نگهداری فرزند مشترک با هزینه‌ی شخصی خود شده است، نام برده نمی‌تواند به موجب دادخواست بعدی از خود سلب تکلیف کند و چنین درخواستی قابل پذیرش نیست. 
حضانت فرزندانی که پدرشان را از دست داده‌اند با مادرشان است
مطابق ماده‌ی 43 قانون حمایت از خانواده، حضانت فرزندانی که پدرشان فوت شده با مادر آن‌ها است مگر آن که دادگاه به تقاضای ولی قهری (پدر‌یا جد پدری طفل)‌یا دادستان، اعطای حضانت به مادر را خلاف مصلحت فرزند تشخیص دهد.

باور غلط حقوقی نزد مردم

آیا حضانت فرزند همیشه با پدر است؟ خیر.  تا 7 سالگی اولویت حضانت فرزندان با مادر است. بعد از آن هم در صورتی که پدر صلاحیت نگهداری از فرزند را نداشته باشد حضانت آن‌ها به مادر سپرده خواهد شد. ضمن اینکه صلاح فرزند هم در سپردن حضانت در نظر گرفته می‌شود.

نفقه‌ی کودک بر عهده‌ی چه کسی است؟

طبق ماده‌ی 1190 قانون مدنی، نفقه‌ی اولاد به عهده‌ی پدر است، حال اینکه پدر حضانت را به عهده داشته باشد و‌یا حضانت برعهده‌ی مادر‌یا شخص دیگری باشد. پرداخت نفقه‌ی فرزند که به طور عمده شامل مسکن، لباس، خوراک و نیازهای درمانی و آموزشی می‌باشد به عهده‌ی پدر بوده و در صورت خودداری از پرداخت با وجود داشتن استطاعت مالی (توان مالی) جرم محسوب شده و در صورت شکایت ذی نفع (نفع برده در بحث حقوقی)، دادگاه او را به حبس سه ماه و‌یک روز تا پنج ماه محکوم می‌کند.
ماده‌ی 1199 قانون در خصوص فوت پدر و پرداخت نفقه‌ی فرزند
در صورت فوت پدر‌یا عدم توانایی او در پرداخت مخارج زندگی فرزندش، این تکلیف به عهده‌ی پدربزرگ و جد و اجداد پدری است. در صورت نبودن پدر‌یا اجداد پدری‌یا عدم توانایی آن‌ها در پرداخت مخارج زندگی فرزند، تکلیف پرداخت نفقه به عهده‌ی مادر قرار می‌گیرد. هرگاه مادر هم فوت کند‌یا قادر به پرداخت مخارج مذکور برای فرزندش نباشد، این تکلیف به عهده‌ی اجداد مادری فرزند قرار می‌گیرد.

ملاقات طفل پس از طلاق

در زمان طلاق، دادگاه در مورد اینکه حضانت طفل به عهده‌ی پدر قرار گیرد‌یا مادر عهده‌دار آن شود، تصمیم لازم را اتخاذ می‌کند و درباره‌ی نحوه‌ی ملاقات فرزند و زمان و مکان آن نیز اظهار نظر و تعیین تکلیف می‌نماید. چنانچه این موارد در حکم دادگاه لحاظ نشده باشد، هر کدام از پدر‌یا مادر می‌توانند دادخواستی به دادگاه ارائه کنند و تصمیم گیری در موارد فوق را خواستار شوند. در قانون حمایت از خانواده پیش بینی شده که دادگاه ترتیب نگهداری اطفال را با توجه به وضع اخلاقی و مالی طرفین معین می‌کند و اگر قرار باشد فرزندان نزد مادر‌یا شخص دیگری بمانند ترتیب نگهداری و هزینه‌ی آنان را مشخص می‌نماید.
 در هر حال هیچ‌یک از پدر و مادری که نگهداری طفل را به عهده دارد نمی‌تواند مانع ملاقات طرف مقابل شود و قانون گذار برای چنین عملی که موجب نگرانی طرف مقابل و لطمات روحی به طفل می‌شود، محکومیتی پیش بینی کرده. علاوه بر آن دادگاه می‌تواند در صورت لزوم، حضانت طفل را به شخص دیگری واگذار کند.

نظر قانون درباره‌ی ملاقات والدین طلاق گرفته با طفل

براساس ماده‌ی 1174 قانون مدنی در صورتی که به علت طلاق و‌یا هر جهت دیگر پدر و مادر در‌یک منزل سکونت نداشته باشند، دادگاه برای هر‌یک از آن‌ها که طفل تحت حضانت او نیست، حق ملاقات با فرزند تعیین می‌نماید که جزئیات این ملاقات با دادگاه خانواده می‌باشد. بر اساس این ماده در صورتی که در خصوص زمان، مکان و سایر جزئیات ملاقات، میان والدین توافقی حاصل شود بر اساس آن عمل می‌شود و در صورتی که اختلافی باشد، دادگاه زمان و مکان آن را بر اساس شرایط کودک تعیین می‌کند که ممکن است‌یک الی دو بار در هفته باشد.

شرایط تغییر حضانت فرزند

مواردی که می‌توانند از مصادیق تغییر حضانت باشند عبارتنداز:
1) اعتیاد زیان آور به الکل، مواد مخدر، قمار.
2) اشتهار (شهرت داشتن) به فساد اخلاق و فحشا.
3) ابتلا به بیماری روانی به تشخیص پزشکی قانونی.
4) سو استفاده از طفل‌یا استفاده از او جهت ورود به مشاغل ضد اخلاقی مانند فساد، فحشا، تکدی گری، قاچاق و... .
5) تکرار ضرب و جرح خارج از حد متعارف.

سخن پایانی

انسان باید جدای از غریزه فکر کند، آگاهی پیدا کند و تصمیم بگیرد و تصمیمش هر چه که بود سعی کند مسئولیتش را بپذیرد. گاهی فرزند داشتن باعث بهتر شدن و زیبایی دنیا می‌شود و گاهی هم بچه دار نشدن. هیچ چیز خوب و بد مطلقی در زندگی وجود ندارد . درست است که فرزندان ما آینده را می‌سازند، اما باید روی ساختن خودمان برای پرورش چنین فرزندی کار کنیم. در این مطلب نکات مهمی در خصوص حضانت فرزند هنگام طلاق زوجین آورده شده است. بهتر است قبل از ارائه هرگونه دادخواستی به دادگاه در این خصوص، با وکلای مجرب بنیاد وکلا مشورت نمایید تا بتوانید بهترین راه حل را انتخاب کنید.