افتراتوهین و فحاشیکیفری (جرائم)

انواع توهین و افترا و تفاوت آن‌ها

جرم توهین

جرم توهین یکی از جرایم علیه حیثیت معنوی اشخاص محسوب می شود، که در فصل پانزدهم "قانون تعزیرات"، مصوب سال ۱۳۷۵، تحت عنوان "هتک حرمت اشخاص" و در فصل دوم همین قانون، تحت عنوان "اهانت به مقدسات مذهبی …" و نیز در قوانین و مواد متفرقه دیگر، مورد اشاره قرار گرفته است.

توهین از لحاظ لغت از ریشه "وهن" گرفته شده، و به معنی "سست کردن، ضعیف کردن و خوار و خفیف کردن" می باشد.

نوشته های مشابه

در اصطلاح، این واژه به هر رفتاری اعم از فعل، گفتار، اشاره یا نوشتار دلالت دارد که بتواند به نحوی موجب وهن حیثیت کسی در نظر افراد متعارف و معمولی جامعه شود.

این عمل نه تنها از لحاظ حقوقی، بلکه از نظر اخلاقی و مذهبی نیز مذموم و ناپسند شمرده می شود.

جرم توهین که متاسفانه به دلیل ضعیف شدن بنیان های اخلاقی و پایین بودن آستانه تحمل مردم، وقوع آن در کشورمان رو به تزاید است از اقسامی برخوردار می باشد:

توهین ساده

این جرم در ماده ۶۰۸ قانون تعزیرات، مصوب سال ۱۳۷۵، پیش بینی شده است که مقرر می دارد، "توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، به مجازات شلاق تا (۷۴) ضربه و یا پنجاه هزار‌ تا یک میلیون ریال جزای نقدی خواهد بود."

این جرم در ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی، مصوب سال ۱۳۹۲، به عنوان یک جرم قابل گذشت شناخته شده است، که طبق تبصره ۱ ماده ۱۰۰ قانون مجازات اسلامی، شروع و ادامه تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات، منوط به شکایت شاکی و عدم گذشت وی است.

نکته مهم ۱: وجود مخاطب معین در جرم توهین شرط است و توهین به خود و یا توهین به یک گروه کلی بدون تعیین مصادیق، جرم محسوب نمی شود.

البته این بدین معنا نیست که مخاطب توهین لزوما باید فرد واحدی باشد، بلکه اگر تعداد افراد گروه کم و قابل تشخیص باشند، بگونه ای که بتوان توهین را متوجه تک تک آنها دانست، توهین کیفری محقق می شود.

نکته مهم ۲: باتوجه به استفاده مقنن از واژه افراد، در ماده ۶۰۸ ، توهین به اشخاص حقوقی مشمول ماده نمی شود.

بنابراین، نمی توان کسی را به توهین علیه دولت یا یک اداره دولتی، یک شرکت خصوصی، شهرداری، نیروهای مسلح، قوه قضائیه، سازمان نظام وظیفه و نظایر آنها محکوم کرد.

نکته مهم ۳: به نظر می رسد که واژه افراد، در ماده ۶۰۸ به انسانهای زنده اشاره دارد، و در نتیجه، توهین به مردگان تنها در صورتی می تواند مشمول ماده مذکور قرار گیرد که عرفا توهین به بازماندگان تلقی شود، و در واقع آنان بزه دیده محسوب شوند.

توهین مشدد به اعتبار مقام مخاطب

گاه مقنن توهین را به اعتبار شخصیت و مقام طرف اهانت تشدید کرده و مجازات بیشتری را برای آن مقرر کرده است.

اهم این توهین ها عبارتند از:

  1. توهین به رهبری قبلی و فعل
  2. توهین به سایر کارکنان و مقامات دولتی ایران
  3. توهین به مقامات سیاسی خارجی
  4. توهین به صاحبان حرفه ها و مشاغل خاص
  5. توهین مشدد به اعتبار جنسیت یا سن طرف توهین
  6. توهین مشدد به اعتبار قداست طرف توهین
  7. توهین مشدد به اعتبار نحوه ارتکاب
  8. توهین مشدد به اعتبار وسیله ارتکاب
  9. توهین مشدد به اعتبار ماهیت انتساب

نکته: در توهین مشدد به اعتبار ماهیت انتساب ممکن است گفتار و رفتار توهین آمیز کسی نسبت به دیگری به گونه ای باشد که به جای آن که صرفا موجب تخفیف شخصیت و تحقیر او شود، ارتکاب عمل مجرمانه ای را صراحتا به وی نسبت دهد.

این نوع گفتار و رفتار موجب تشدید مجازات مرتکب در مقایسه با توهین ساده خواهد شد، که ذیلا به بررسی اهم مصادیق آن می پردازیم.

  • الف) افترا:

افترا به معنی بهتان، تهمت زدن و به دروغ کارهای ناروا را به کسی نسبت دادن می باشد.

ریشه لغوی این واژه فری و فریه است که به باب افتعال رفته است.

این جرم بسیار قدیمی است، به طوری که مطابق ماده ۱ مجمع القوانین حمورابی، کسی که شخص دیگری را به قتل متهم می ساخت و نمی توانست آن اتهام را ثابت کند باید کشته می شد.

براین اساس، جرم افترا در ماده ۶۹۷ قانون تعزیرات، به این شرح مورد پیش بینی قانون گذار قرار گرفته است، هرکس به وسیله اوراق چاپی یا خطی یا به وسیله درج در روزنامه و جراید یا نطق در مجامع یا به هر وسیله دیگر به کسی امری را صریحا نسبت دهد یا آنها را منتشر نماید که مطابق قانون آن امر جرم محسوب می شود و نتواند صحت آن اسناد را ثابت نماید، جز در مواردی که موجب حد است، به یک ماه تا یک سال جبس و تا ۷۴ ضربه شلاق یا یکی از آنها حسب مورد محکوم خواهد شد.

با توجه به ماده ۶۹۷، برای تحقق جرم افترا وجود سه شرط ضروری است:

  1. انتساب جرم به دیگری
  2. صراحت انتساب
  3. ناتوانی مفتری از اثبات صحت اسناد

افترای عملی

گاه ممکن است کسی، به جای آن که سخن افتراآمیزی علیه دیگری بر زبان آورده یا مطلب افتراآمیزی را علیه وی منتشر نماید، با گذاشتن ادوات و اشیای اتهام آور نزد وی او را در مظان اتهام قرار دهد.

تاثیر منفی این کار بر آبرو و حیثیت قربانی بیش از افترای ساده است، و بنابراین، مجازات سنگین تری نیز برای آن پیش بینی شده است.

به موجب ماده ۶۹۹ قانون تعزیرات:

"هرکس عالما عامدا به قصد متهم نمودن دیگری آلات و ادوات جرم یا اشیایی را که یافت شدن آن در تصرف یک نفر موجب اتهام او می گردد، بدون اطلاع آن شخص، در منزل یا محل کسب یا جیب یا اشیایی که متعلق به اوست بگذارد یا مخفی کند یا به نحوی متعلق به او قلمداد نماید و در اثر این عمل شخص مزبور تعقیب گردد، پس از صدور قرار منع تعقیب و یا اعلام برائت قطعی آن شخص ، مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال و یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می شود".

با توجه به این ماده ، افترای عملی یک جرم مقید است و بنا به تصریح ماده ۶۹۹، باید طرف مورد افترا در نتیجه اقدامات مرتکب، تحت تعقیب کیفری قرار گرفته و تعقیب وی منتهی به صدور قرار منع تعقیب یا رای برائت قطعی شود.

تنها پس از حصول این نتیجه می توان به تعقیب شخص مفتری پرداخت.

با این اوصاف تفاوت توهین با افترا آن است که افترا نسبت‌ دادن‌ صریح‌ عمل‌ مجرمانه‌ به‌ غیر و متضمن اسناد و اخبار است اما در توهین، مرتکب قصد انشا و هتک‌ حرمت‌ دارد.

پس‌ اگر شخص‌ به‌ قصد انشا و هتک‌ حرمت‌ مثلا به‌ کسی‌ بگوید: «دزد»، مفتری‌ محسوب‌ نمی‌شود؛ زیرا منظور اسناددهنده‌ توهین‌ و تحقیر طرف‌ اسناد بوده‌ است‌، نه‌ اینکه‌ در واقع‌ او را به‌ ارتکاب‌ عمل‌ دزدی‌ متهم‌ کند؛ همچنین‌ است‌ دادن‌ نسبت‌های‌ کلی‌ و غیرصریح‌ مانند جانی‌، یا فاسق‌ که‌ فاقد صراحت‌ کافی‌ است‌ و به‌ نوع‌ جرم‌ منتسب‌ اشاره‌ ندارد. الته این‌ اعمال‌ ممکن‌ است‌ از مصادیق‌ توهین‌ محسوب‌ شوند.

نکته دیگر، ضرورت جرم‌ بودن‌ عمل‌ انتسابی‌ برای تحقق افتراست.

در واقع، برای تحقق افترا، عمل‌ اسناد داده‌شده‌ باید فعل یا ترک‌ فعلی‌ باشد که‌ در زمان‌ اسناد در قانون‌ ممنوع بوده و برای‌ آن‌ مجازات‌ تعیین‌ شده‌ باشد، حال آنکه در توهین این گونه نیست.

میانگین امتیازات ۵ از ۵
از مجموع ۲ رای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا