سلام.
پاسخ کوتاه به سوال شما این است که بله، سند عادی ابراء (بخشش طلب) که دارای امضا، اثر انگشت و شهود باشد، در دادگاه معتبر و قابل استناد است، مگر اینکه اصالت آن (یعنی واقعی بودن امضا و اثر انگشت مادرتان) توسط کارشناس خط و امضا رد شود.
در ادامه، جزئیات حقوقی این مسئله و وضعیت پرونده شما را با توجه به قوانین ایران بررسی می‌کنیم:
۱. اعتبار سند عادی در برابر سند رسمی
برخلاف تصور عموم، سند عادی (دست‌نوشته‌ای که در دفترخانه ثبت نشده) در دادگاه بی‌اعتبار نیست. طبق ماده ۱۲۹۱ قانون مدنی، اگر اصالت سند عادی (یعنی تعلق امضا و اثر انگشت به مادرتان) اثبات شود، این سند همان اعتبار سند رسمی را پیدا می‌کند.
وجود شهود: امضای دو نفر شاهد پای برگه ابراء، اعتبار آن را تقویت می‌کند و کار برادرتان را برای اثبات صحت سند آسان‌تر می‌سازد.
اثر انگشت: وجود اثر انگشت در کنار امضا، جعل را بسیار دشوار می‌کند و در کارشناسی‌های خط و امضا اعتبار بالایی دارد.
۲. مفهوم «حسب الاظهار» در سند صلح عمری
عبارت «حسب الاظهار متصالح ثمن معامله پرداخت گردیده است» در سند رسمی صلح عمری، یک نکته فنی مهم دارد:
معنای حقوقی: این عبارت یعنی سردفتر شخصا رد و بدل شدن پول را ندیده است، بلکه صرفا بر اساس گفته‌های طرفین (مادر و برادر شما) در سند قید کرده که پول پرداخت شده است.
اقرار مادر: با امضای سند صلح در دفترخانه، مادرتان عملا «اقرار» کرده‌اند که پول را گرفته‌اند. این اقرار در سند رسمی بسیار محکم است.
تناقض ظاهری: شما الان ادعا می‌کنید پول پرداخت نشده (برخلاف سند رسمی). برادرتان هم با ارائه «ابراءنامه»، عملا دارد می‌گوید "درست است که پول را ندادم، ولی مادر آن را بخشید". اگرچه این دو سند (سند رسمی که می‌گوید "پرداخت شد" و سند عادی که می‌گوید "بخشیده شد") در ظاهر متناقض هستند، اما نتیجه هر دو یکی است: سقوط بدهی برادرتان. یعنی یا پول را داده (سند رسمی) یا مادر پول را بخشیده (سند عادی)؛ در هر دو حالت او دیگر بدهکار نیست.
۳. راهکار قانونی شما و روند دادگاه
اگر شکایت کنید، قاضی سند ابراء (دست‌نوشته) را بررسی خواهد کرد. در این مرحله شما دو راه دارید:
ادعای جعل (یا تردید): اگر واقعا شک دارید که مادرتان چنین چیزی امضا کرده باشد، می‌توانید نسبت به امضا و اثر انگشت اظهار «تردید» کنید (چون مادر فوت شده‌اند، واژه حقوقی «تردید» است نه انکار) یا ادعای «جعل» نمایید.
ارجاع به کارشناس: در صورت اعتراض شما، دادگاه سند را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع می‌دهد. کارشناس با مقایسه اثر انگشت و امضای روی برگه ابراء با سایر امضاهای رسمی مادرتان (مثل همان سند دفترخانه)، نظر می‌دهد که آیا دست‌نوشته واقعی است یا خیر.
نتیجه‌گیری
اگر دست‌نوشته ابراء واقعا توسط مادرتان امضا و انگشت زده شده باشد، قاضی آن را قبول می‌کند و برادرتان از پرداخت ۵ میلیارد تومان معاف می‌شود. اما اگر مطمئن هستید که مادرتان چنین قصدی نداشته یا امضا جعلی است، حتما در دادگاه درخواست کارشناسی خط و اثر انگشت بدهید.
