دادخواست صدور حکم اعسار از پرداخت محکومٌ‌به

چه زمانی به دادخواست اعسار از محکومٌ‌به نیاز دارید؟

اعسار از پرداخت مهریه پس از حکم

زوجه مهریه را مطالبه کرده، حکم قطعی شده و اجراییه ابلاغ شده است. شما توان پرداخت یک‌جا را ندارید و می‌خواهید با حکم اعسار، مهریه تقسیط شود و از بازداشت جلوگیری کنید؛ حکم اعسار یا تقسیط، ثبت طلاق را هم ممکن می‌کند (ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده).

محکومیت به وجه چک، سفته یا طلب قراردادی

به پرداخت وجه چک برگشتی، سفته یا بدهی ناشی از قرارداد محکوم شده‌اید و طلبکار درخواست حبس داده یا ممنوع‌الخروجی گرفته است. دادخواست اعسار با صورت اموال کامل، هم حبس را متوقف می‌کند و هم مسیر اقساط را باز می‌کند.

دیه، ضرر و زیان ناشی از جرم و رد مال

محکومیت‌های مالی ناشی از پروندهٔ کیفری مثل دیه، ضرر و زیان یا رد مال هم مشمول همین قانون‌اند (ماده ۲۲) و می‌توان برای آن‌ها حکم اعسار یا تقسیط گرفت؛ فقط جزای نقدی از این قاعده خارج است.

دادخواست خارج از مهلت سی‌روزه

مهلت سی روز گذشته و شاید بازداشت هم شده‌اید. دادخواست اعسار هنوز ممکن است، اما آزادی تا روشن‌شدن نتیجه به پذیرش محکومٌ‌له یا معرفی کفیل یا وثیقهٔ معتبر معادل محکومٌ‌به بسته است (تبصرهٔ ۱ ماده ۳)؛ وکیل دادخواست و درخواست قرار قبولی کفالت یا وثیقه را با هم تنظیم می‌کند.

تعدیل اقساطی که دیگر قابل پرداخت نیست

قبلاً حکم تقسیط گرفته‌اید اما درآمدتان کم شده یا تورم اقساط را سنگین کرده است. با دادخواست تعدیل اقساط (تبصرهٔ ۲ ماده ۱۱) از همان دادگاه می‌خواهید میزان قسط را با وضعیت جدید تطبیق دهد؛ طلبکار هم می‌تواند افزایش اقساط را بخواهد.

اعسار از پرداخت محکومٌ‌به چیست و چه فرقی با اعسار از هزینهٔ دادرسی دارد؟

محکومٌ‌به همان چیزی است که دادگاه شما را به پرداخت آن محکوم کرده: مبلغ مهریه، وجه چک، خسارت، دیه یا هر مال دیگر. وقتی حکم قطعی می‌شود و اجراییه ابلاغ می‌گردد، طبق ماده ۳۴ قانون اجرای احکام مدنی ده روز فرصت دارید بپردازید، ترتیبی برای پرداخت بدهید یا مالی معرفی کنید؛ و اگر نمی‌توانید، باید صورت جامع دارایی خود را به اجرا بدهید. قانون نحوهٔ اجرای محکومیت‌های مالی ۱۳۹۳ این وضعیت را کامل می‌کند: اگر مالی پیدا نشود، به تقاضای طلبکار تا زمان پرداخت یا پذیرش اعسار حبس می‌شوید (ماده ۳) — مگر اینکه دعوای اعسار اقامه کنید.

معسر به تعریف ماده ۶ کسی است که به دلیل نداشتن مالی به جز مستثنیات دین، قادر به پرداخت بدهی نیست؛ و «عدم قابلیت دسترسی به مال» هم در حکم نداشتن مال است، با این شرط که اثبات آن با خود بدهکار است. نتیجهٔ دعوای اعسار یکی از این دو است: دادگاه یا شما را کلاً معسر می‌شناسد و تا زمان تمکن مهلت می‌دهد، یا اگر توان پرداخت قسطی را دارید، ضمن حکم اعسار بدهی را تقسیط می‌کند (ماده ۱۱). مهم است بدانید حکم اعسار بدهی را از بین نمی‌برد؛ اگر مالی از شما به دست آید یا بعداً متمکن شوید، از همان مال وصول می‌شود (تبصرهٔ ۱ ماده ۱۱ و ماده ۱۸).

تفاوت با اعسار از هزینهٔ دادرسی: آن یکی (مواد ۵۰۴ تا ۵۱۴ قانون آیین دادرسی مدنی) برای خواهانی است که پول تمبر دادخواست را ندارد و فقط معافیت موقت از هزینهٔ دادرسی می‌دهد؛ این یکی برای محکومٌ‌علیهی است که اصل بدهی را نمی‌تواند بپردازد و حبس و ممنوع‌الخروجی را متوقف می‌کند. این دو دعوای جدا با دادخواست‌های جدا هستند، هرچند گاهی با هم مطرح می‌شوند. قانون اعسار قدیم مصوب ۱۳۱۳ هم با ماده ۲۹ همین قانون نسخ شده و دیگر مبنای دادخواست نیست.

شرایط پذیرش اعسار و اینکه بار اثبات با کیست (مواد ۶ تا ۹)

چهار شرط را پیش از نوشتن دادخواست بررسی کنید:

• محکومیت قطعی به پرداخت مال: دعوای اعسار از محکومٌ‌به پس از صدور حکم و معمولاً پس از اجراییه مطرح می‌شود و شامل همهٔ محکومیت‌های مالی از جمله دیه، ضرر و زیان ناشی از جرم و رد مال است (ماده ۲۲). جزای نقدی مشمول نیست.

• شخص حقیقی غیرتاجر بودن: دادخواست اعسار از تاجر و شخص حقوقی پذیرفته نمی‌شود؛ آن‌ها باید درخواست ورشکستگی بدهند و اگر تاجر بودنشان نزد دادگاه مسلم باشد، دادخواست بدون اخطار رد می‌شود (ماده ۱۵).

• نداشتن مال به جز مستثنیات دین یا دسترسی‌نداشتن به آن (ماده ۶). فهرست مستثنیات در ماده ۲۴ آمده: منزل مسکونی در شأن، اثاثیهٔ ضروری، آذوقه، کتب و ابزار علمی اهل علم، ابزار کار کسبه و پیشه‌وران، تلفن مورد نیاز و ودیعهٔ اجارهٔ مسکن در شرایط خاص. خانهٔ بیش از شأن ممکن است با نظارت اجرا فروخته و مازاد آن صرف بدهی شود (تبصرهٔ ۱ ماده ۲۴).

• بار اثبات (ماده ۷): اگر سابقهٔ شما دلالت بر ملائت دارد یا در برابر این بدهی مالی گرفته‌اید (مثلاً پول قرض گرفته‌اید یا کالا تحویل گرفته‌اید)، اثبات اعسار با شماست، مگر ثابت کنید آن مال تلف شده. اما اگر در برابر بدهی مالی دریافت نکرده‌اید — مثل مهریه یا دیه — و طلبکار نتواند ملائت فعلی یا سابق شما را ثابت کند، ادعای اعسار با سوگند شما پذیرفته می‌شود. وکیل با همین ماده تعیین می‌کند دادخواست باید چقدر سنگین و مستند باشد.

و یک رکن شکلی که بیشتر دادخواست‌های رد‌شده همین‌جا می‌لنگند: صورت کلیهٔ اموال طبق ماده ۸ باید ضمیمهٔ دادخواست باشد — تعداد و قیمت اموال منقول و غیرمنقول، موجودی و مشخصات دقیق همهٔ حساب‌های بانکی، اموال نزد اشخاص ثالث، مطالبات، و فهرست نقل و انتقالات از یک سال پیش از طرح دعوا. در مواردی که بار اثبات با شماست یا سابقهٔ ملائت دارید، شهادتنامهٔ کتبی حداقل دو شاهد هم لازم است که باید هویت، شغل، میزان درآمد و نحوهٔ امرار معاش شما، مدت معاشرت و منشأ اطلاع شاهد را تصریح کند و بگوید شما جز مستثنیات دین مال قابل دسترسی ندارید (ماده ۹).

دادخواست اعسار را به کدام دادگاه بدهیم؟

ماده ۱۳ صریح است: دعوای اعسار از محکومٌ‌به در دادگاه نخستینِ رسیدگی‌کننده به دعوای اصلی یا دادگاه صادرکنندهٔ اجراییه و به طرفیت محکومٌ‌له اقامه می‌شود. یعنی نه دادگاه محل سکونت فعلی شما، نه دادگاه تجدیدنظر؛ همان شعبه‌ای که حکم بدوی را داده یا اجراییه را صادر کرده است. اگر حکم اصلی از دادگاه خانواده بوده (مثل مهریه)، دادخواست اعسار هم به همان دادگاه خانواده می‌رود؛ اگر محکومیت مالی از پروندهٔ کیفری است (دیه یا رد مال)، به دادگاهی که اجراییهٔ آن را صادر کرده. و اگر اصل دعوا در دادگاه صلح (جانشین شورای حل اختلاف) رسیدگی شده باشد، طبق بند ۵ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲ اعسار از محکومٌ‌به هم در همان دادگاه صلح رسیدگی می‌شود.

خوانده همیشه محکومٌ‌له است، نه اجرای احکام و نه دادستان؛ اشتباه در طرفِ دعوا یکی از دلایل رایج رد دادخواست است. اگر محکومٌ‌له چند نفرند (مثلاً چند وارث یا چند طلبکار در یک حکم)، همه باید طرف دعوا قرار بگیرند. وکیل شمارهٔ دادنامه، شمارهٔ اجراییه و شعبهٔ صادرکننده را دقیق در دادخواست می‌آورد تا دفتر خدمات قضایی پرونده را مستقیم به همان شعبه ارجاع دهد و زمان با قرار عدم صلاحیت تلف نشود. ماده ۱۴ هم دو امتیاز می‌دهد: دعوا غیرمالی است و در بدوی و تجدیدنظر خارج از نوبت رسیدگی می‌شود؛ این یعنی هزینهٔ دادرسی ثابت و نوبت رسیدگی کوتاه‌تر از دعاوی عادی.

هزینهٔ دادخواست اعسار از محکومٌ‌به چقدر است؟

خبر خوب برای کسی که همین حالا هم در تنگناست: دعوای اعسار غیرمالی است (ماده ۱۴)، پس هزینهٔ دادرسی آن همان رقم ثابتی است که بند ۱۳ ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت (۱۳۷۳) برای دعاوی غیرمالی مقرر کرده و هر سال در تعرفه به‌روز می‌شود؛ به مبلغ محکومٌ‌به ربطی ندارد. این هزینه هنگام ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی پرداخت می‌شود. اگر حتی همین مبلغ را ندارید، می‌توان همراه دادخواست، اعسار از هزینهٔ دادرسی را هم طبق مواد ۵۰۴ و ۵۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی درخواست کرد و در دعاوی خانوادگی، دادگاه می‌تواند طبق ماده ۵ قانون حمایت خانواده شما را معاف کند.

هزینه‌های احتمالی دیگر را هم بدانید:

• هزینهٔ استعلام و کارشناسی: دادگاه طبق ماده ۱۰ مکلف است فوراً از مراجع مربوط دربارهٔ وضعیت مالی شما استعلام کند؛ این استعلام‌ها هزینه‌ای برای شما ندارد، اما اگر دادگاه برای ارزیابی مالی که معرفی شده یا برای تشخیص درآمد، کارشناس تعیین کند، دستمزد کارشناس طبق تعرفه با متقاضی است.

• خسارت خوانده در صورت رد دعوا: اگر دعوای اعسار رد شود و محکومٌ‌له درخواست کند، دادگاه ضمن رد دعوا شما را به پرداخت خسارت وارد به او محکوم می‌کند (ماده ۱۲). این دلیلی است که دادخواست بی‌پایه یا با صورت اموال ناقص، گران تمام می‌شود.

• هزینهٔ کفالت یا وثیقه: اگر دادخواست خارج از مهلت سی‌روزه باشد و بخواهید تا تعیین تکلیف آزاد بمانید، باید کفیل یا وثیقهٔ معتبر معادل محکومٌ‌به معرفی کنید (تبصرهٔ ۱ ماده ۳).

هیچ‌کدام از این‌ها دستمزد نوشتن خودِ دادخواست نیست؛ آن رقم را وکیل پیش از پرداخت در گفت‌وگو به شما می‌گوید؛ اگر وکیل در دادگاه هم همراه شما باشد، ابطال تمبر وکالت‌نامه طبق تعرفه جداگانه است.

مدارکی که برای تنظیم دادخواست اعسار از شما می‌خواهیم

• کارت ملی و ثبت‌نام در سامانهٔ ثنا؛ در صورت وکالت، وکالت‌نامه.

• دادنامهٔ قطعی و اجراییه با تاریخ ابلاغ (برای محاسبهٔ مهلت سی‌روزه).

• مدارک شغل و درآمد: فیش حقوقی یا گواهی کارفرما، پروانهٔ کسب، اظهارنامهٔ مالیاتی یا هر سندی که درآمد واقعی شما را نشان دهد؛ برای بیکاران، مدرک بیکاری یا سابقهٔ بیمه.

• مدارک هزینه و تکفل: اجاره‌نامه، شناسنامه و مدارک افراد تحت تکفل، هزینه‌های درمانی.

• اطلاعات لازم برای صورت اموال ماده ۸: فهرست همهٔ حساب‌های بانکی با شماره و موجودی، خودرو و ملک (حتی اگر در رهن یا مشاع است)، اموال نزد دیگران، مطالبات شما از دیگران، و هر فروش یا انتقالی که در یک سال گذشته انجام داده‌اید با سند آن.

• مشخصات دست‌کم دو شاهد که مدت کافی با شما معاشرت داشته‌اند و از معیشت شما مطلع‌اند (بستگان دور، همکار، همسایه)؛ شهادتنامه را وکیل مطابق ماده ۹ تنظیم می‌کند و آن‌ها امضا می‌کنند.

• اگر خارج از مهلت هستید یا بازداشت شده‌اید: مشخصات کفیل یا سند وثیقهٔ پیشنهادی.

یک هشدار مهم: صورت اموال باید کامل و صادقانه باشد. ماده ۱۶ می‌گوید اگر برای فرار از اجرای حکم از اعلام کامل اموال خودداری کنید یا بعداً معلوم شود خلاف واقع خود را معسر جا زده‌اید، دادگاه حکم اعسار را لغو و شما را به حبس تعزیری درجه هفت محکوم می‌کند؛ و انتقال مال برای فرار از دین طبق ماده ۲۱ خودش جرم جداگانه‌ای است. وکیل این فهرست را طوری می‌نویسد که کامل باشد و در عین حال مستثنیات دین شما از توقیف مصون بماند.

مراحل ثبت و رسیدگی به دادخواست اعسار از محکومٌ‌به

1. محاسبهٔ مهلت و تنظیم دادخواست — از تاریخ ابلاغ اجراییه سی روز فرصت دارید تا با ثبت دادخواست اعسار همراه صورت کامل اموال، از حبس در امان بمانید (ماده ۳). وکیل دادخواست را با خواستهٔ «صدور حکم اعسار از پرداخت محکومٌ‌به موضوع دادنامهٔ شماره ... و تقسیط آن» تنظیم می‌کند و صورت اموال ماده ۸، شهادتنامهٔ ماده ۹ و پیشنهاد اقساط را ضمیمه می‌کند.

2. ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی — با کارت ملی و مدارک به دفتر خدمات می‌روید؛ هزینهٔ دادرسی غیرمالی طبق تعرفه پرداخت می‌شود و پرونده به همان شعبهٔ نخستین یا صادرکنندهٔ اجراییه ارجاع می‌شود (ماده ۱۳). نسخه‌ای از رسید ثبت را به اجرای احکام بدهید تا از درخواست حبس جلوگیری شود. ابلاغ‌ها از طریق ثنا می‌آید.

3. استعلام وضعیت مالی توسط دادگاه — دادگاه مکلف است فوراً از بانک مرکزی، ثبت، شهرداری و هر مرجع دیگر دربارهٔ اموال و نقل و انتقالات شما استعلام کند (مواد ۱۰ و ۱۹). اگر صورت اموال شما با نتیجهٔ استعلام نخواند، دعوا در خطر است؛ به همین دلیل صداقت و کامل‌بودن فهرست از همان ابتدا اهمیت دارد.

4. جلسهٔ رسیدگی خارج از نوبت — دادگاه به طرفیت محکومٌ‌له و خارج از نوبت رسیدگی می‌کند (ماده ۱۴). بسته به ماده ۷، یا شهود شما شنیده می‌شوند و مدارک درآمد بررسی می‌شود، یا در مواردی که در برابر بدهی مالی نگرفته‌اید و ملائت شما ثابت نیست، با سوگند شما اعسار پذیرفته می‌شود. محکومٌ‌له می‌تواند دلیل ملائت شما را ارائه کند.

5. صدور حکم: اعسار، مهلت یا تقسیط — اگر اعسار ثابت شود، دادگاه یا مهلت مناسب می‌دهد یا با در نظر گرفتن درآمد و معیشت ضروری شما حکم تقسیط صادر می‌کند (ماده ۱۱). اگر رد شود، به درخواست محکومٌ‌له ممکن است به خسارت او هم محکوم شوید (ماده ۱۲) و در صورت خارج‌از‌مهلت‌بودن، به کفیل یا وثیقه‌گذار ابلاغ می‌شود شما را ظرف بیست روز معرفی کند (تبصرهٔ ۱ ماده ۳).

6. قطعیت و اجرا — رأی اعسار غیرمالی است و ظرف بیست روز از ابلاغ قابل تجدیدنظر در دادگاه تجدیدنظر استان است (مواد ۳۳۱ و ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی). پس از قطعیت، اقساط را طبق حکم به حساب اجرای احکام می‌پردازید؛ ممنوع‌الخروجی با ثبوت اعسار برداشته می‌شود (ماده ۲۳) و قرار حبس منتفی است.

بعد از صدور حکم اعسار یا تقسیط چه می‌شود؟

پرداخت اقساط: اقساط باید سر موعد به حساب سپردهٔ دادگستری یا به ترتیبی که حکم گفته پرداخت شود. ماده ۱۸ صریح است: اگر در زمان مقرر قسط را نپردازید، به تقاضای محکومٌ‌له تا اجرای حکم یا اثبات اعسار جدید یا جلب رضایت او حبس می‌شوید؛ یعنی حکم تقسیط فقط تا وقتی حفاظ است که به آن پایبند باشید. یک قسط عقب‌افتاده را فوراً و پیش از درخواست طلبکار جبران کنید.

اموالی که بعداً پیدا می‌شود: حکم اعسار یا تقسیط مانع نمی‌شود که اگر مالی از شما به دست آید یا طلبی وصول کنید، بخش پرداخت‌نشدهٔ محکومٌ‌به از همان مال استیفا شود (تبصرهٔ ۱ ماده ۱۱)؛ و اگر ثابت شود رفع عسرت شده، با درخواست محکومٌ‌له بقیهٔ بدهی یک‌جا مطالبه می‌شود (ماده ۱۸). حکم اعسار بدهی را نمی‌بخشد، فقط شیوهٔ پرداخت را با توان شما تطبیق می‌دهد.

تعدیل اقساط: هر دو طرف می‌توانند با دادخواست جداگانه از همان دادگاه بخواهند اقساط را بر اساس نرخ تورم اعلامی مراجع رسمی یا تغییر درآمد و معیشت تعدیل کند (تبصرهٔ ۲ ماده ۱۱)؛ برای شما وقتی درآمد کم شده، برای طلبکار وقتی اقساط با تورم بی‌ارزش شده است.

محرومیت‌های احتمالی: اگر دادگاه احراز کند با هدف فرار از دین مرتکب تقصیری شده‌اید که به اعسار انجامیده، ضمن حکم اعسار می‌تواند شش ماه تا دو سال شما را از خروج از کشور، تأسیس شرکت، عضویت در هیئت‌مدیره، مدیرعاملی، دریافت تسهیلات بانکی یا دریافت دسته‌چک محروم کند (ماده ۱۷). و در دعاوی خانوادگی، حکم قطعی اعسار یا تقسیط مهریه مانع ثبت طلاق را برمی‌دارد (ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده).

اعتراض به رأی اعسار و رد آن

تجدیدنظر: حکم اعسار — چه قبول، چه رد — حکمی در دعوای غیرمالی است و طبق بند «ب» ماده ۳۳۱ قانون آیین دادرسی مدنی قابل تجدیدنظر است؛ مهلت آن بیست روز از ابلاغ برای مقیم ایران و دو ماه برای مقیم خارج است (ماده ۳۳۶) و مرجع آن دادگاه تجدیدنظر استان است. رسیدگی در تجدیدنظر هم خارج از نوبت است (ماده ۱۴). هر دو طرف این حق را دارند: شما وقتی اعسار رد شده یا اقساط سنگین تعیین شده، و محکومٌ‌له وقتی معتقد است شما مال دارید یا اقساط ناچیز است. اگر اصل دعوا در دادگاه صلح بوده، رأی اعسار فقط در صورتی قابل تجدیدنظر است که اصل دعوا قابل اعتراض بوده باشد (بند «ت» تبصرهٔ ۵ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲).

اگر اعسار رد شد: سه پیامد را در نظر بگیرید: اول، با قطعی‌شدن رد، مصونیت از حبس از بین می‌رود و اگر کفیل یا وثیقه داده بودید، بیست روز برای معرفی شما مهلت دارند (تبصرهٔ ۱ ماده ۳)؛ دوم، ممکن است به خسارت خوانده محکوم شوید (ماده ۱۲)؛ سوم، اگر وضعیت شما بعداً واقعاً تغییر کرد (بیکاری، بیماری، از دست دادن مال)، می‌توانید با دلایل جدید دوباره دادخواست اعسار بدهید، چون اعسار وضعیتی است که با زمان تغییر می‌کند. وکیل در همان مرحلهٔ اول دادخواست را طوری می‌نویسد که اگر رد شد، مسیر تجدیدنظر و طرح مجدد بسته نماند.

اعتراض محکومٌ‌له پس از حکم: حتی پس از قطعیت، اگر او ثابت کند مال پنهان کرده‌اید یا رفع عسرت شده، می‌تواند رفع اثر از حکم اعسار و حبس شما را بخواهد (مواد ۱۶ و ۱۸). پس حکم اعسار را با صداقت بگیرید و با پایبندی نگه دارید.

اشتباه‌های رایجی که وکیل جلوی آن‌ها را می‌گیرد

• از دست دادن مهلت سی‌روزه: بسیاری منتظر احضار اجرا می‌مانند؛ مهلت از ابلاغ اجراییه شروع می‌شود (ماده ۳) و دادخواست خارج از مهلت یعنی نیاز به کفیل یا وثیقه برای آزاد ماندن.

• صورت اموال ناقص یا کلی: «هیچ مالی ندارم» کافی نیست؛ ماده ۸ فهرست مشروح با شمارهٔ حساب‌ها و نقل و انتقالات یک سال اخیر می‌خواهد، و پنهان‌کاری به رفع اثر از اعسار و حبس درجه هفت می‌انجامد (ماده ۱۶).

• شهادتنامهٔ بی‌اعتبار: شاهدی که شغل و درآمد شما را نمی‌داند یا مدت معاشرتش معلوم نیست، الزامات ماده ۹ را ندارد و شهادتش بی‌اثر است؛ در رویهٔ دادگاه‌ها، شهادت نزدیکانی مثل همسر و فرزند هم معمولاً کمتر از شاهد بی‌طرف وزن پیدا می‌کند.

• طرف دعوای اشتباه یا دادگاه اشتباه: دادخواست باید به طرفیت محکومٌ‌له و در دادگاه نخستین یا صادرکنندهٔ اجراییه باشد (ماده ۱۳)؛ ثبت در دادگاه محل سکونت فعلی یا علیه اجرای احکام، با قرار برمی‌گردد.

• پیشنهاد اقساط غیرواقعی: قسط خیلی کم بدون توجیه، دعوا را مشکوک می‌کند و قسط خیلی زیاد که نتوانید بپردازید، با یک تأخیر شما را به ماده ۱۸ و حبس می‌رساند؛ مبلغ باید با مدارک درآمد و معیشت ضروری بخواند (ماده ۱۱).

• انتقال اموال پیش از دادخواست: فروش خودرو یا ملک به نام بستگان در ماه‌های قبل، هم در استعلام ماده ۱۹ دیده می‌شود و هم ممکن است مصداق انتقال مال برای فرار از دین باشد (ماده ۲۱).

• خلط با اعسار از هزینهٔ دادرسی یا استناد به قانون اعسار ۱۳۱۳ که نسخ شده است (ماده ۲۹).

• تاجر یا شخص حقوقی که دادخواست اعسار می‌دهد: بدون اخطار رد می‌شود (ماده ۱۵)؛ مسیر درست ورشکستگی است.