حضانت فرزندخانواده

مفهوم حضانت فرزندان و اشخاص عهده دار آن

مفهوم حضانت که عرفا در جامعه ما رواج دارد، به معنای نگهداری و سرپرستی از طفل توسط پدر و مادر است.

این مفهوم به لحاظ عرفی، در جامعه ما تحت عنوان حق حضانت شناخته می شود؛ اما در قانون مدنی برای این امر ترتیب دیگری در نظر گرفته شده است، به این صورت که حضانت فرزند، حق و تکلیفی است که قانونگذار بر عهده والدین قرار داده است.

حق یا تکلیف بودن حضانت هرکدام نتایجی به بار می آورد که عملا حضانت کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد.

به همین دلیل در این مقاله قصد داریم تا ابتدا مفهوم حضانت را مطرح کنیم و در ادامه ماهیت حضانت فرزندان و اشخاص عهده دار آن را مورد بررسی قرار دهیم.

مفهوم حضانت فرزندان

برای اطلاع از مفهوم حضانت بایستی تعریف لغوی و اصطلاحی آن را مطرح نماییم.

حضانت کلمه ای عربی است و از ریشه "حضن" به معنی در آغوش گرفتن مادر می باشد.

حضانت در لغت به معنای در بغل گرفتن کودک، پروریدن و پرورش دادن کودک است و در اصطلاح عبارت است از نگاهداری کودک و حمایت جسمی و عاطفی از او توسط اشخاصی که مطابق قانون برای انجام این کار در نظر گرفته شده اند.
 
در قانون مدنی تعریفی از کلمه حضانت ارایه نشده است، اما برخی از فقهاء در ارتباط با مفهوم حضانت مصادیقی از آن را ذکر کرده اند:

حضانت عبارت است از ولایت و سلطنت بر تربیت و متعلقات آن از قبیل نگاهداری کودک، گذاردن او در بستر، سرمه کشیدن، پاکیزه کردن، شستن لباس های کودک و مانند آن.
 
با توجه به مصادیقی که در خصوص مفهوم حضانت ارایه شد، می توان امر حضانت را بیشتر ناظر بر مراقبت و حمایت جسمی از کودک دانست و این نکته یکی از موارد تفاوت حضانت با قیمومیت است.
 
با این وجود، حمایت روحی و اخلاقی از کودک نیز حایز اهمیت است و به همین دلیل است که کسی که عهده دار حضانت کودک می شود باید از صلاحیت های لازم برای انجام این کار برخوردار باشد و در صورت عدم وجود این صلاحیت ها، مجوزی برای سلب حضانت از دارنده آن در قانون پیش بینی شده است.

ماهیت حضانت فرزندان

این مسئله که ماهیت حضانت چیست، همواره مورد اختلاف فقها بوده است.

برخی از آنان بر این عقیده اند که حضانت فرزندان حق است.

در صورت پذیرش این معنا، مادر و پدر کودک می توانند این حق را از خود سلب کنند و چه بسا که هیچیک از والدین حضانت کودک را نپذیرند.

در مقابل، برخی دیگر بر این عقیده اند که حضانت فرزندان تکلیفی است بر عهده پدر و مادر و به این معناست که هیچکدام از آنها نمی توانند این انجام این تکلیف سرباز بزنند.
 
در هر صورت ، قانون مدنی در خصوص ماهیت حضانت فرزندان چنین پیش بینی کرده است:

مطابق ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی « نگاهداری اطفال هم حق و هم تکلیف ابوین است» .

بعلاوه اینکه مطابق ماده ۱۱۷۲ قانون مدنی هیچ یک از والدین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل بر عهده آنان است از نگاهداری او امتناع کنند. 

در صورت امتناع یکی از والدین، دادگاه می تواند کسی که حضانت بر عهده اوست را به انجام این کار الزام نماید.

در صورتی که این الزام نمودن او ممکن یا موثر نباشد، حضانت کودک را به خرج پدر و هرگاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تامین می کند.

بر این اساس، مطابق قانون مدنی، ماهیت حضانت فرزندان حق و تکلیفی بر عهده والدین است؛ به این معنا که والدین حق دارند که به نگهداری و تربیت فرزند خود بپردازند و همچنین به لحاظ قانونی، والدین مکلف به این امر شده اند.

پس در صورتی که یکی از والدین از انجام این کار خودداری کند، دیگری می تواند الزام او را از دادگاه بخواهد.

اشخاص عهده دار حضانت فرزندان

حضانت فرزندان در درجه اول حق و تکلیف پدر و مادر است اما زمانی که یکی از والدین و یا هردوی آنها فوت کنند و یا والدین از هم جدا شوند، بر عهده گرفتن حضانت فرزندان مطرح می شود که بایستی تصمیمی شایسته بر مبنای مصلحت های کودک گرفته شود.

از مجموعه مقرراتی که در قانون مدنی و قانون حمایت خانواده وجود دارند ، می توان دریافت که حضانت در صورت فوت یکی از والدین، با دیگری خواهد بود.

در درجه بعدی اشخاص عهده دار حضانت، عبارتند از جد پدری و  وصی منصوب از جانب آنها که صلاحیت بر عهده گرفتن حضانت را خواهند داشت.

بعلاوه اینکه، در قانون برای حضانت فرزندان بعد از طلاق نیز تعیین تکلیف شده است.

بر همین اساس، حضانت فرزند دختر و پسر تا سن هفت سالگی با مادر و پس از آن ، تا زمان بلوغ بر عهده پدر است.

میانگین امتیازات ۵ از ۵
از مجموع ۱ رای

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا