سلام
برای پاسخ به سوالات شما در خصوص ملک صلح شده، موارد زیر را به تفکیک بررسی می‌کنیم:
چگونگی اطلاع از وضعیت مالکیت طبقه دوم
برای مشخص شدن وضعیت مالکیت طبقه دوم (اینکه به نام چه کسی صلح یا وقف شده است)، با توجه به اینکه به مدارک دسترسی ندارید و متصالح طبقه اول همکاری نمی‌کند، میتوانید از روش‌های زیر اقدام کنید:
استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک:
شما یا وکیل قانونی‌تان میتوانید با مراجعه به اداره ثبت اسناد و املاک منطقه‌ای که ملک در آن واقع شده است، برای پلاک ثبتی مربوط به طبقه دوم درخواست استعلام ثبتی کنید. از آنجایی که هر طبقه سند جداگانه‌ای دارد، پلاک ثبتی مجزایی خواهد داشت. در این استعلام، آخرین وضعیت مالکیت ملک و هرگونه نقل و انتقال یا وقفی که به صورت رسمی ثبت شده باشد، مشخص می‌شود.
استعلام آنلاین از طریق سامانه‌های سازمان ثبت اسناد و املاک:
اگر به اطلاعاتی مانند "شناسه جام" (موجود در پایین سندهای تک برگی) یا "شناسه یکتا سند مالکیت" (یک کد ۱۸ رقمی در بالا و سمت راست سند تک برگی) برای طبقه دوم دسترسی دارید، میتوانید از طریق درگاه یکپارچه خدمات الکترونیکی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اقدام به استعلام کنید. روش دیگر در همین سامانه، استفاده از گزینه "تصدیق اصالت سند" با وارد کردن نام استان، کد ملی مالک (در صورت اطلاع)، پلاک اصلی و شماره دفتر املاک الکترونیکی است.
پیگیری از طریق مراجع قضایی:
اگر شما به عنوان یکی از وراث مصالح، ذی‌نفع قانونی در طبقه دوم هستید و از طرق عادی به نتیجه نرسیدید، میتوانید از طریق مراجع قضایی و با کمک وکیل، دادخواست الزام به ارائه مدارک و یا مشخص شدن وضعیت ثبتی ملک را مطرح کنید.
استعلام از اداره اوقاف و امور خیریه:
اگر احتمال می‌دهید که طبقه دوم وقف شده باشد، میتوانید از اداره اوقاف و امور خیریه مربوطه نیز استعلام نمایید. معمولا اسناد وقفی نیز در اداره ثبت اسناد به ثبت می‌رسند.
لازم به ذکر است که اگر صلح یا وقف به صورت سند عادی (دستی) انجام شده باشد و به ثبت رسمی نرسیده باشد، اثبات آن پیچیده‌تر بوده و نیازمند ارائه خود سند عادی، شهادت شهود و سایر مدارک در دادگاه است.
تکلیف خانه در صورت فوت متصالح چند سال بعد از مصالح
در مورد سوال دوم شما، وضعیت ملک پس از فوت متصالح (کسی که مال به نفع او صلح شده) در صورتی که وی چند سال بعد از مصالح (صلح‌کننده) فوت کند، به شرح زیر است:
انتقال کامل مالکیت به متصالح پس از فوت مصالح: در عقد صلح عمری، مالکیت عین مال در زمان حیات مصالح به متصالح منتقل می‌شود، اما مصالح حق استفاده از منافع مال (مانند سکونت یا اجاره دادن) را تا پایان عمر خود حفظ می‌کند. پس از فوت مصالح، شرط حق استفاده او از بین رفته و مالکیت متصالح بر ملک، کامل می‌شود. در این مرحله، سند رسمی ملک نیز به نام متصالح است.
وضعیت ملک پس از فوت متصالح (بعد از مصالح): هنگامی که متصالح چند سال پس از فوت مصالح، فوت می‌کند، او در زمان فوتش مالک کامل و قانونی ملک بوده است. بنابراین، ملک مذکور جزء ماترک (اموال به جا مانده) متصالح محسوب شده و طبق قوانین ارث، به وراث قانونی خود متصالح منتقل می‌شود.
نقش وراث مصالح: در این حالت، وراث مصالح (صلح‌کننده اولی) دیگر حقی نسبت به آن ملک نخواهند داشت، زیرا ملک قبلا و در زمان حیات مصالح از مالکیت او خارج شده و پس از فوت مصالح، به طور کامل به متصالح تعلق گرفته است.
استثنائات: این قاعده کلی حاکم است، مگر اینکه در متن قرارداد صلح عمری اولیه، شروط خاصی ذکر شده باشد. برای مثال، اگر شرط شده باشد که در صورت فوت متصالح (حتی پس از مصالح)، ملک به شخص دیگری منتقل شود یا به وراث مصالح بازگردد. چنین شروطی باید به دقت در صلح‌نامه بررسی شوند. اما بدون وجود چنین شروطی، اصل بر انتقال ملک به وراث متصالح است.
بنابراین، این گفته که "وراث او (متصالح) سهمی نمی‌برند و وراث مصالح ذی‌نفع هستند" در حالت کلی و با فرض اینکه متصالح بعد از مصالح فوت کرده و مالکیت کامل به او منتقل شده، صحیح نیست. ملک به وراث متصالح خواهد رسید.
عقد صلح عمری، عقدی لازم است و با فوت یکی از طرفین (مصالح یا متصالح) به خودی خود فسخ نمی‌شود، مگر اینکه حق فسخ برای یکی از طرفین در قرارداد پیش‌بینی شده باشد یا شرط خاصی در این مورد وجود داشته باشد.
