سلام
این مسئله در حقوق ایران با عنوان چالش «صوری بودن ثمن معامله» یا «بقای دین» شناخته می‌شود. عبارت «حسب الاظهار متصالح ثمن معامله به مصالح پرداخت گردیده است» در سند رسمی، اگرچه یک نوع اقرار به شمار می‌رود، اما چون با قید «حسب‌الاظهار» (بر اساس گفته‌ی خود متصالح/خریدار) آمده است، از استحکام حقوقی کامل برخوردار نیست و ورثه میتوانند در آینده ادعا کنند که پولی واقعا رد و بدل نشده و یا این اقرار صرفا صوری بوده است.
برای جلوگیری از ادعای ورثه در آینده، بهترین راهکار قانونی که راه هرگونه ادعا را می‌بندد، انجام یکی از اقدامات زیر در دفترخانه اسناد رسمی (ترجیحا همان دفترخانه‌ای که صلح‌نامه تنظیم شده) است:
۱. تنظیم سند رسمی «اقرارنامه دریافت ثمن» و «اسقاط حق»
این مطمئن‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار است. مصالح (کسی که ملک را صلح کرده) باید در زمان حیات خود به دفترخانه مراجعه کرده و سندی تنظیم کند که در آن صراحتا قید شود:
«اینجانب (مصالح) اقرار می‌نمایم که کل مبلغ ۶ میلیارد تومان مال‌الصلح مندرج در سند صلح عمری شماره ... را تمام و کمال از متصالح دریافت نموده‌ام.»
«و بدینوسیله هرگونه ادعای بعدی از سوی خود و وراث قانونی‌ام نسبت به ثمن معامله را از خود سلب و ساقط می‌نمایم.»
این سند، «حسب‌الاظهار» بودن سند قبلی را به یک «اقرار صریح» تبدیل می‌کند که طبق ماده ۱۲۷۵ قانون مدنی، انکار آن بعد از فوت توسط ورثه امکان‌پذیر نیست.
۲. تنظیم سند «ابراء ذمه» (اگر پولی رد و بدل نشده)
اگر در واقعیت پولی پرداخت نشده و این مبلغ صرفا برای تکمیل فرمت قانونی سند بوده است (که در صلح‌های خانوادگی رایج است)، بهتر است مصالح سندی تنظیم کند و ذمه‌ی متصالح را نسبت به مال‌الصلح «ابراء» نماید.
متن حقوقی: «مصالح تمام حقوق ناشی از مال‌الصلح سند شماره ... را به متصالح ابراء نمود و ذمه ایشان بری شد.»
ابراء به معنی بخشیدن طلب است و چون سقوط تعهد رخ می‌دهد، ورثه دیگر نمی‌توانند مدعی طلبی شوند که در زمان حیات مورث بخشیده شده است.
۳. هبه‌ی مال‌الصلح (راهکار محکم برای مبالغ سنگین)
اگر نگرانید که ورثه بگویند «اگر پول را گرفته، پس کجاست؟» (و بخواهند آن ۶ میلیارد را در حساب‌های متوفی پیدا کنند)، بهترین کار این است که مصالح اقرار به دریافت کند و سپس در همان سند یا سند جداگانه، آن مبلغ را به خود متصالح «هبه» (هدیه) کند.
با این کار، تکلیف پول مشخص می‌شود: پول قانونا دریافت شده (پس معامله صوری نیست) و سپس به خود طرف بخشیده شده (پس نباید در حساب متوفی موجود باشد).
خلاصه پیشنهاد
با توجه به اینکه مبلغ ۶ میلیارد تومان رقم قابل توجهی است و عبارت فعلی سند («حسب‌الاظهار متصالح») کمی ضعیف است و تنها نشان‌دهنده‌ی ادعای پرداخت‌کننده است، اکیدا توصیه می‌شود مصالح (تا زمانی که در قید حیات است) به دفترخانه مراجعه کرده و یک سند رسمی اقرار به دریافت وجه و اسقاط کافه خیارات تنظیم کند. این کار هزینه کمی دارد اما امنیت حقوقی معامله را برای همیشه تضمین می‌کند.
