سلام وقت بخیر
پاسخ کوتاه
۱. از دید «قانون کار»، پیمانکار کارفرمای مستقیم کارگران است و مسئول همه حقوق و خسارات آنان است؛ اما صاحبکار (کارفرمای اصلی) طبق ماده ۱۳ قانون کار با پیمانکار «مسئولیت تضامنی» دارد؛ بنابراین اگر پیمانکار پرداخت نکند، کارگر می‌تواند مستقیما صاحبکار را طرف مطالبه قرار دهد.
۲. از دید «قانون تامین اجتماعی»، هزینه‌های درمان و غرامت ایام بیماری/ازکارافتادگی ابتدا توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت می‌شود؛ ولی اگر حادثه ناشی از قصور در ایمنی باشد، سازمان طبق ماده ۶۶ همان قانون می‌تواند ۵۰ تا ۱۰۰ درصد مخارج را از کارفرمای مقصر (پیمانکار یا صاحبکار یا هر دو) مطالبه کند.
۳. مسئولیت کیفری یا دیه (در صورت تقصیر در ایمنی) براساس مواد ۹۱، ۹۵ و ۱۷۶ قانون کار بر عهده مقصر است (مدیر مسئول کارگاه = معمولا پیمانکار، یا کارفرمای اصلی در صورت دخالت و نظارت مستقیم).
مبنای قانونی
۱) ماده ۱۳ قانون کار (مصوب ۱۳۶۹):
«… در مواردی که کار به طور مقاطعه به پیمانکار واگذار می‌شود، مقاطعه‌کار کارفرمای کارگران خود شناخته می‌شود و مسئولیت‌های ناشی از قانون کار بر عهده اوست. مع‌ذلک کارفرمای اصلی همچنان مسئولیت تضامنی خواهد داشت و کارگران می‌توانند برای مطالبات خود به هر یک از آن دو مراجعه نمایند…».
۲) ماده ۹۱ قانون کار:
«کارفرمایان مکلفند کلیه وسائل حفاظت فردی و بهداشت کار را متناسب با نوع کار … در اختیار کارگر قرار داده و آموزش لازم را بدهند.»
۳) ماده ۹۵ قانون کار:
«مسئولیت اجرای مقررات فنی و ایمنی با کارفرما یا مسئولین واحد مربوط است…»
۴) ماده ۶۰ قانون تامین اجتماعی (۱۳۵۴):
«حادثه ناشی از کار حادثه‌ای است که در حین انجام وظیفه … رخ دهد. مراقبت‌ها و غرامات بر عهده سازمان است.»
۵) ماده ۶۶ همان قانون:
«چنانچه ثابت شود وقوع حادثه مستقیما ناشی از عدم رعایت مقررات حفاظت فنی از جانب کارفرما یا نمایندگان او بوده، سازمان می‌تواند بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد هزینه‌ها را از کارفرما وصول کند.»
نتیجه عملی
الف) کارگر ابتدا تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی است؛ درمان و غرامت را از سازمان می‌گیرد.
ب) سازمان بعدا به پیمانکار (و عندالاقتضا صاحبکار) رجوع می‌کند.
پ) اگر پیمانکار فاقد تمکن یا بیمه باشد، صاحبکار به استناد مسئولیت تضامنی ماده ۱۳ مکلف به پرداخت خواهد بود.
ت) برای دیه یا خسارت مازاد (بر بیمه)، کارگر باید علیه مقصر (پیمانکار یا صاحبکار یا هر دو) دادخواست ضرر و زیان یا شکوائیه کیفری عدم رعایت مقررات ایمنی تقدیم کند.
پس در عمل «پیمانکار مسئول اصلی» است؛ اما صاحبکار نمی‌تواند با استناد به واگذاری کار از مسئولیت شانه خالی کند و به‌عنوان «ضامن» کنار پیمانکار قرار می‌گیرد.
