سلام وقتت بخیر
در صلح عمری معمول، بعد از تنظیم سند، مالک رسمی ملک پدرتان می‌شود و مادرتان فقط حق استفاده (سکونت و منفعت) تا پایان عمر دارد، بنابراین مادرتان به تنهایی دیگر نمیتواند ملک را مستقیما بفروشد و انتقال سند باید از طرف پدرتان (به عنوان مالک) انجام شود، مگر اینکه در خود سند صلح یا با وکالت رسمی، اختیار فروش هم برای مادرتان پیش‌بینی کنید.
صلح عمری به طور خلاصه چیست؟
در صلح عمری، شخصی که الان مالک است (مادرتان = مصالح) مالکیت «عین» ملک را به شخص دیگری (پدرتان = متصالح) منتقل می‌کند، ولی حق استفاده و منفعت ملک (مثلا سکونت و اجاره) را تا زمان حیات برای خودش نگه می‌دارد.
به محض تنظیم سند صلح عمری در دفترخانه، طبق رویه حقوقی ایران، مالکیت قانونی عین ملک به متصالح منتقل می‌شود و معمولا سند رسمی هم به نام متصالح تنظیم می‌گردد، در حالی‌که مصالح فقط حق انتفاع و استفاده مادام‌العمر دارد.
بعد از صلح، چه کسی «حق فروش» دارد؟
قاعده این است که وقتی صلح عمری منعقد شد، چون عین ملک به متصالح منتقل شده، این فقط متصالح است که حق انتقال و فروش عین ملک را دارد، نه مصالح؛ یعنی در مثال شما، پدر به عنوان متصالح میتواند سند را به نام خریدار بزند.
متن‌های حقوقی به‌صراحت می‌گویند بعد از صلح عمری، مصالح دیگر مالک عین نیست و به طور مستقیم نمیتواند ملک را بفروشد و انتقال باید توسط مالک جدید (متصالح) انجام شود، هرچند حق انتفاع و استفاده از ملک تا پایان عمر برای مصالح باقی می‌ماند.
پاسخ به سوال شما در دو فرض
صلح عمری معمول، بدون شرط خاص
در حالت متعارف که فقط «حق استفاده» برای مادرتان حفظ می‌شود و مالکیت عین کاملا به پدرتان منتقل می‌شود، مادرتان نمیتواند بعدا یک‌طرفه ملک را بفروشد، چون دیگر از نظر حقوقی مالک عین نیست.
برای فروش در این حالت، یا خود پدر باید به عنوان مالک در دفترخانه حاضر شود و سند را به خریدار منتقل کند، یا اینکه به مادرتان وکالت رسمی فروش بدهد تا او از طرف پدر معامله را انجام دهد.
تنظیم شروط خاص در سند صلح
در بعضی قراردادهای صلح عمری، در متن سند شرط می‌شود که مصالح علاوه بر حق انتفاع، حق فروش یا حق فسخ صلح را هم برای خود نگه دارد؛ در این صورت دامنه اختیارات مادرتان بستگی مستقیم به همین شروط مندرج در سند خواهد داشت.
اگر در سند صلح عمری دقیقا قید شود که مادرتان حق دارد در زمان حیات، صلح را فسخ کند یا حتی ملک را دوباره منتقل کند، آن‌وقت با اعمال حق فسخ یا استفاده از اختیاری که برایش در نظر گرفته‌اید، میتواند وضعیت را برگرداند یا ملک را منتقل کند، ولی این‌ها حتما باید صریحا در سند رسمی بیاید.
وضعیت حق مادرتان هنگام فروش ملک
حتی اگر پدر به عنوان متصالح بخواهد ملک را بفروشد، به دلیل اینکه حق انتفاع مادام‌العمر برای مادرتان محفوظ است، معمولا برای انتقالی که خالی از هرگونه تعهد اضافه باشد، دفترخانه رضایت و امضای مادرتان را هم می‌خواهد تا حق سکونت و انتفاع او نسبت به خریدار هم تعیین تکلیف شود.
خریدار هم باید بداند که ملک صلح عمری است؛ اگر مطلع نباشد و بعد متوجه شود که شخص دیگری (مادرتان) تا پایان عمر حق سکونت و استفاده دارد، میتواند نسبت به معامله ادعای فسخ یا اعتراض کند، به همین دلیل در عمل معمولا فروش با حضور و رضایت هر دو، یعنی مصالح و متصالح، انجام می‌شود.
جمع‌بندی عملی برای والدین شما
اگر هدف این است که الان مالکیت رسمی ملک از مادرتان خارج و به نام پدرتان شود و مادرتان فقط مطمئن باشد تا آخر عمر در آن خانه حق سکونت و استفاده دارد، صلح عمری معمول همین کار را می‌کند، ولی در این حالت فروش بعدی حتما باید به نام پدرتان انجام شود (یا با وکالت از او).
اگر می‌خواهید مادرتان همچنان امکان مدیریت یا حتی فروش بعدی را هم برای خودش نگه دارد، لازم است هنگام تنظیم سند صلح عمری، با یک دفترخانه و ترجیحا وکیل مشورت کنید تا در متن سند، شروطی مثل حق فسخ یا اختیار خاص برای فروش به نفع مادرتان قید شود یا به موازات آن یک وکالت‌نامه فروش از پدر به مادر تنظیم شود.
