سلام. با فرض اینکه واقعا به‌عنوان کارگر نانوایی (رابطه کارگری–کارفرمایی) مشغولید، معمولا امکان انتخابی‌کردن بیمه و جایگزین‌کردن بیمه اجباری با بیمه آزاد/اختیاری وجود ندارد و راه “اینکه از طرف کارگاه بیمه نشوید” هم در حالت اشتغال واقعی، راه قانونی محسوب نمی‌شود.
۱) اگر «کارگر کارگاه» محسوب شوید
طبق ماده ۱۴۸ قانون کار کارفرما مکلف است کارگران را بیمه کند.
طبق ماده ۳۶ قانون تامین اجتماعی هم مسئولیت پرداخت حق بیمه (سهم کارفرما + سهم بیمه‌شده) با کارفرماست و باید هنگام پرداخت مزد، سهم بیمه‌شده را کسر کند و با سهم خودش به سازمان بدهد.
یعنی در بیمه اجباری، شما معمولا کل حق بیمه را از جیب نمی‌دهید؛ بخشی از حقوقتان کسر می‌شود و بخش بزرگ‌تر با کارفرماست.
۲) بیمه اختیاری/آزاد چه زمانی است؟
خود سازمان تامین اجتماعی توضیح داده بیمه اختیاری برای کسانی است که الان تحت پوشش هیچ بیمه‌ای نیستند و می‌خواهند سابقه را ادامه بدهند.
پس اگر برایتان بیمه اجباری برقرار شود، معمولا نمی‌توانید برای همان ماه‌ها همزمان “اختیاری” پرداخت کنید (حداقلش این است که هم‌پوشانی دردسر و پیگیری اداری ایجاد می‌کند).
نکته مهم: در همان مطلب رسمی اشاره شده اگر فرد در مرخصی بدون حقوق باشد و از حالت اشتغال خارج شود (یعنی دیگر تحت هیچ نظام بیمه‌ای نباشد) می‌تواند در آن بازه سراغ اختیاری/مشاغل آزاد برود.
۳) اگر فکر می‌کنید «اشتباهی» به عنوان بیمه‌شده کارگاه رد شده‌اید
اگر واقعا کارگر آن کارگاه نیستید (یا رابطه کارگری–کارفرمایی ندارید)، مسیر درست این است که اعتراض/اصلاح بزنید، نه اینکه دنبال “بیمه نشدن” باشید. معمولا این کارها کمک می‌کند:
مراجعه به شعبه تامین اجتماعی مربوط به کد کارگاه و ثبت اعتراض به گزارش بازرسی/لیست و درخواست بررسی.
جمع‌کردن مدارک که نشان دهد رابطه کارگری ندارید (مثلا مالک/شریک هستید، قرارداد پیمانکاری دارید، فیش حقوقی/حضور و غیاب ندارید، شاهد و…).
اگر اختلاف جدی شد، از مسیر اداره کار/هیات‌های تشخیص و حل اختلاف هم قابل پیگیری است (چون اصل بحث “کارگر بودن یا نبودن” است).
۴) اگر مشکل شما فقط «فشار مالی» است
از نظر عددی، خیلی وقت‌ها بیمه اجباری برای خود فرد کم‌هزینه‌تر از اختیاری درمی‌آید، چون اختیاری طبق توضیح رسمی سازمان ۲۷٪ دستمزد/درآمد مبنا است و بیمه بیکاری هم ندارد.
بنابراین قبل از هر تصمیمی، بد نیست دقیق بررسی کنید که:
کارفرما قرار است چقدر از حقوق شما کسر کند (سهم شما)؟
آیا حقوق توافقی‌تان را طوری تنظیم کرده‌اند که عملا کل بار روی شما بیفتد؟ (این بخش مهم است.)
