سلام
به طور کلی امکان رجوع از هبه به همسر، حتی در حالتی که هیچ‌کدام از طرفین دادخواست طلاق نداده‌اند، از نظر قانون مدنی وجود دارد؛ به شرط اینکه شرایط و موانع رجوع از هبه رعایت شده باشد.
اما اگر اموال را پس بگیرید، در زمان اجرای مهریه ۶۰۰ سکه‌ای، آن خانه خالی و خودروی شخصی شما به احتمال زیاد جزء مستثنیات دین محسوب نمی‌شوند و در عمل در معرض توقیف برای مهریه قرار می‌گیرند.
امکان رجوع از هبه به همسر
در قانون، هبه یک عقد جایز است و اصل بر قابل‌رجوع بودن آن است، مگر در موارد استثنا مانند تلف شدن عین مال، انتقال به غیر، هبه به پدر و مادر و اولاد، یا هبه معوض بعد از گرفتن عوض.
زوجین (زن و شوهر) جزء استثنای «پدر، مادر و اولاد» ماده ۸۰۳ نیستند، بنابراین هبه‌ای که مرد به همسرش کرده، اگر غیرمعوض بوده و شرط عدم رجوع نشده باشد و مال هنوز موجود و در مالکیت خود او باشد، قابل رجوع است.
برای این کار معمولا دادخواست «تایید رجوع از هبه و ابطال سند / انتقال معکوس» علیه همسر مطرح میشود و می‌توان هم‌زمان درخواست تامین خواسته و منع نقل و انتقال مال را هم تا پایان رسیدگی از دادگاه خواست.
وضعیت ماشین و خانه شما
خودرویی که سال ۹۰ خریده‌اید و سند را به نام همسرتان زده‌اید، از نظر دادگاه اگر به عنوان هبه به همسر تلقی شود، در صورت موجود بودن خودرو، عدم انتقال به غیر و غیرمعوض بودن، قابل رجوع است و باید هبه بودن آن را با مدارک و قرائن (شیوه پرداخت، اقرارها و…) ثابت کنید.
اگر همسرتان ادعا کند که خودرو را «خودش خریده» یا اینکه هبه نبوده، بار اثبات هبه بودن و اینکه شما قصد بخشش داشته‌اید ولی الان رجوع می‌کنید، بر عهده شماست.
در مورد خانه ۳۶۰ متری، توضیح شما («سند رو به نامش زدم، به صورت وکالت فروش بلاعزل از فروشنده و همسرم رو وکیل فروشنده کردم») نشان می‌دهد ساختار معامله پیچیده است و باید دقیقا مبایعه‌نامه و وکالت‌نامه و سند دفترخانه بررسی شود.
اگر در نهایت مالکیت رسمی ملک به نام همسرتان منتقل شده و شما صرفا قصد هدیه‌کردن به او را داشته‌اید، در صورت اثبات هبه بودن و وجود شرایط (موجود بودن عین، عدم انتقال به دیگری، غیرمعوض بودن و…)، از نظر اصولی امکان رجوع مطرح است.
اما اگر هنوز مالک رسمی، فروشنده قبلی است و همسرتان فقط وکیل فروش است، ممکن است اصلا هبه‌ای به او تحقق پیدا نکرده باشد و نوع دعوای مناسب کاملا عوض شود؛ این بخش بدون دیدن مدارک حتما نیاز به مشاوره حضوری با وکیل متخصص املاک و خانواده دارد.
اگر بعد از رجوع، مهریه اجرا شود
تا زمانی که ماشین و خانه به نام همسرتان است، از نظر اجرای مهریه شما، این اموال قابل توقیف نیستند؛ چون بدهکار مهریه، شما هستید و نه همسرتان، و طلبکار فقط میتواند سراغ اموال شما بیاید.
اگر دعوای رجوع از هبه را ببرید و حکم قطعی صادر شود و سندها به نام شما برگردد، این اموال از آن شما میشود و از آن لحظه به بعد در ردیف اموالی است که برای مهریه می‌توان توقیف کرد، مگر اینکه مشمول مستثنیات دین باشند.
آیا میتوانید خانه و ماشین را مستثنیات دین اعلام کنید؟
طبق ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، مستثنیات دین شامل منزل مسکونی محل سکونت محکوم‌علیه (در حد شان و تنها خانه او)، اثاث ضروری زندگی، ابزار و وسایل کار متناسب برای امرار معاش و موارد مشابه است.
منزلی که شما در آن زندگی می‌کنید طبق گفته‌تان به نام مادرتان است، و خانه ۳۶۰ متری خالی است و محل سکونت شما نیست؛ چنین ملکی معمولا سرمایه‌ای تلقی میشود نه منزل مسکونی مورد نیاز، و رویه غالب این است که آن را جزء مستثنیات دین نمی‌دانند و قابل توقیف و فروش برای مهریه است.
در مورد خودرو، قانون به طور صریح خودرو شخصی را در لیست مستثنیات دین نیاورده و نظریات حقوقی می‌گویند خودرو فقط وقتی مستثنیات است که «وسیله اصلی امرار معاش» (مثل تاکسی، وانت کار، خودرویی که با آن شغل خود را انجام می‌دهید) باشد.
اگر خودروی شما صرفا برای استفاده شخصی است، در اغلب موارد قابل توقیف برای مهریه خواهد بود و تنها در صورتی میتوانید روی مستثنیات بودن آن حساب کنید که با مدارک شغلی و بیمه و… ثابت شود حقیقتا ابزار کار و گذران زندگی شماست و این موضوع را هم قاضی اجرای حکم باید بپذیرد.
چند توصیه عملی برای شما
اگر هدف اصلی‌تان این است که هم همسرتان نتواند همه اموالی که برایش تهیه کرده‌اید را نگه دارد و هم در موضوع مهریه آسیب کمتری ببینید، حتما قبل از هر اقدامی با یک وکیل خانواده و اجرای احکام در شهر خودتان و با همراه داشتن تمام اسناد ماشین، مبایعه‌نامه و وکالت‌نامه خانه مشورت حضوری بگیرید.
در صورت اقدام به رجوع از هبه، حتما در همان دادخواست، درخواست تامین خواسته و «منع نقل و انتقال» نسبت به خودرو و ملک را مطرح کنید تا همسرتان نتواند قبل از صدور حکم، آن‌ها را به دیگران منتقل کند و مانع رجوع شود.
همه نکات بالا قواعد کلی است و جزئیات پرونده شما (متن دقیق سندها، تاریخ‌ها، نحوه پرداخت‌ها و…) میتواند نتیجه را کاملا تغییر دهد، بنابراین تصمیم نهایی را فقط بعد از بررسی دقیق مدارک با وکیل بگیرید.
