سلام
خیر؛ دادگاه حقوقی تا وقتی «دعوا یا درخواست قانونی» طرح نشود، صرفا برای خواندن قرارداد و اظهار نظر کارشناس وارد عمل نمی‌‌شود. برای آنچه می‌خواهید دو راه عملی دارید:
────────────────────
۱) تامین دلیل با جلب نظر کارشناس
(ماده‌های ۱۴۹ تا ۱۵۵ قانون آیین دادرسی مدنی)
• چه هست؟
دادرسی نیست؛ فقط برای حفظ یا تحصیل دلیل است. شورای حل اختلاف (و در شهرهای بزرگ، شعبۀ ویژه تامین دلیل) به تقاضای شما کارشناس رسمی معرفی می‌کند تا قرارداد، نقشه و ملک را بررسی و گزارش کتبی بدهد.
• چگونه؟
۱. مراجعه به دفتر خدمات قضایی و ثبت «درخواست تامین دلیل همراه با جلب کارشناس حقوقی ـ ثبتی».
۲. پیوست کردن یک نسخه از قرارداد معاوضه و کروکی ملک.
۳. پرداخت هزینه کارشناسی (طبق تعرفۀ کانون کارشناسان).
۴. شورا دستور می‌دهد کارشناس در محل حاضر شود؛ شما یا وکیل‌تان و طرف مقابل (اگر بخواهید) دعوت می‌شوند.
۵. گزارش کارشناس مهر و امضای رسمی می‌گیرد؛ یک نسخه در شورا بایگانی و یک نسخه به شما تحویل می‌شود.
• فایده‌اش؟
گزارش، سند رسمی محسوب می‌شود و هرگاه بعدا ناچار به طرح دعوا شدید (مثلا الزام به تحویل ملک با متراژ صحیح یا اصلاح قرارداد)، همین گزارش به‌عنوان دلیل کافی ارائه میگردد. شورا یا دادگاه در گزینش کارشناس جدید آزادی دارد، ولی معمولا به همان گزارش استناد می‌کند.
────────────────────
۲) گرفتن نظر «کارشناس رسمی» به‌صورت خصوصی
بدون ورود به مرجع قضایی نیز می‌توانید به کانون کارشناسان رسمی دادگستری یا مرکز وکلاء و کارشناسان مراجعه و درخواست معرفی کارشناس ثبتی بدهید؛
• قرارداد خصوصی با کارشناس می‌بندید؛
• وی ملک را اندازه‌گیری و مفاد قرارداد را تطبیق می‌کند؛
• گزارش را با سربرگ و مهر رسمی تحویل می‌دهد.
این گزارش در دادگاه «دلیل فنی» است، ولی چون با قرار قاضی انتخاب نشده، دادگاه می‌تواند برای اطمینان کارشناس دیگری تعیین کند.
────────────────────
نکته‌های تکمیلی
۱. اگر می‌خواهید گزارش برای طرف مقابل «لازم‌الاتباع» باشد، ناچارید هم‌زمان یک خواسته حقوقی مطرح کنید (مثلا «الزام خوانده به تحویل … مترمربع مشخص از پلاک …») و سپس تقاضای کارشناسی نمایید؛ در غیر این صورت گزارش صرفا دلیل است، نه حکم قطعی.
۲. هزینه تامین دلیل خیلی کمتر از طرح دعواست (پنج درصد تعرفه کارشناسی + هزینه ثابت شورا).
۳. اگر احتمال از بین رفتن آثار یا تغییر بنا وجود دارد، در درخواست تامین دلیل قید کنید «بازدید فوری» تا شورا ظرف چند روز کارشناس را اعزام کند.
────────────────────
جمع‌بندی
• «فقط» برای روشن شدن متراژ و حدود ملک می‌توانید از شورای حل اختلاف درخواست تامین دلیل با جلب کارشناس کنید؛ این ساده‌ترین راه رسمی است و احتیاج به طرح دعوای اصلی ندارد.
• یا بدون مراجعه به مرجع قضایی، مستقیما کارشناس رسمی استخدام کنید؛ گزارش او در آینده به‌عنوان مستند فنی قابل استناد خواهد بود.
• دادگاه قبل از اقامۀ دعوا به درخواست کارشناسی صرف ترتیب اثر نمی‌دهد.
