با سلام،
به سؤالات شما به صورت گام‌به‌گام و بر اساس قوانین مربوطه در حقوق ایران پاسخ دهم.
۱. آیا کسی که محکوم میشود (یکی از ۹ خوانده) باید هزینه وکیل خواهان را پرداخت کند؟
در دعاوی مدنی مانند اجرت‌المثل ملک، اصل بر این است که هزینه دادرسی (شامل تمبر دادرسی، کارشناسی و غیره) بر عهده محکوم‌علیه (کسی که حکم علیه او صادر میشود) قرار می‌گیرد. این موضوع طبق ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی قانون شده است، که محکوم‌علیه را مکلف به پرداخت هزینه‌های دادرسی می‌کند. اگر حکم فقط علیه یکی از خواندگان (مثلا به میزان ۴ متر از ملک) صادر شود، او مسئول پرداخت هزینه دادرسی متناسب با محکومیت خود است، نه کل هزینه‌ها.
در مورد هزینه وکیل (حق‌الوکاله) خواهان: این هزینه معمولا بر عهده خود خواهان است، مگر اینکه در دادخواست اولیه، مطالبه خسارات دادرسی (شامل حق‌الوکاله) ذکر شده باشد. طبق ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی، خواهان می‌تواند خسارات ناشی از دادرسی (از جمله حق‌الوکاله) را مطالبه کند، و اگر دادگاه آن را تایید کند، محکوم‌علیه باید پرداخت کند. اما این مطالبه باید صریحا در دادخواست آمده باشد و دادگاه بر اساس شواهد (مانند قرارداد وکالت) حکم دهد. در پرونده‌های با چندین خوانده، اگر فقط یکی محکوم شود، مسئولیت او محدود به سهم محکومیت است.
در پرونده شما: وقتی که شکایت از کل ملک (۳۰ متر مغازه + ۷۰ متر مسکونی) بوده و خواندگان ورثه هستند، و یکی از ورثه قبلا (۲ سال پیش) صد درصد محکوم شده، ممکن است دادگاه هزینه‌ها را متناسب تقسیم کند. اگر حکم جدید فقط علیه یکی باشد، او مسئول هزینه دادرسی متناسب است، اما حق‌الوکاله تنها اگر مطالبه شده و تایید شود، پرداخت میشود.
۲. جزئیات ملک (فاقد سند، زندگی خواهان در بخش مسکونی، و عدم پرداخت سهم شما)
ملک بدون سند: در ایران، برای دعاوی مربوط به ملک فاقد سند، ابتدا باید دعوای اثبات مالکیت مطرح شود تا مالکیت ورثه (از جمله شما) احراز گردد. طبق رویه قضایی، اگر ملک سابقه ثبتی نداشته باشد، دادگاه می‌تواند به مدارک دیگر (مانند قولنامه، شهود، یا گواهی انحصار وراثت) استناد کند. شما ذکر کردید که ۴ سال پیش دادخواستتان رد شد به دلیل نداشتن سند، اما برای خواهان رسیدگی شده – این ممکن است به دلیل تفاوت در مدارک یا نوع دعوا باشد (مثلا اجرت‌المثل می‌تواند بدون سند کامل مطرح شود اگر تصرف اثبات شود).
زندگی خواهان در بخش مسکونی و عدم پرداخت سهم شما: اگر خواهان در بخش مسکونی (۷۰ متر) زندگی می‌کند و سهم شما را نداده، این می‌تواند مبنای دعوای خلع ید یا مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف از سوی شما باشد. ورثه حق دارند سهم خود را مطالبه کنند، حتی اگر ملک بدون سند باشد، اما ابتدا انحصار وراثت و اثبات مالکیت لازم است.
۳. رضایت‌نامه محضری از خواهان برای مغازه – آیا شکایت متقابل برای سهم ارث کنید؟
تاثیر رضایت‌نامه محضری: این سند می‌تواند دفاع قوی شما در برابر دعوای اجرت‌المثل باشد، زیرا نشان‌دهنده رضایت خواهان از تصرف شما در مغازه است. در رویه قضایی، رضایت‌نامه محضری می‌تواند مطالبه اجرت‌المثل را منتفی کند یا کاهش دهد، مگر اینکه خواهان اثبات کند رضایت باطل بوده (مثلا تحت فشار). در پرونده شما،وقتی که مغازه (۳۰ متر) دست شماست و رضایت‌نامه دارید، می‌توانید از آن برای رد ادعای خواهان استفاده کنید.
آیا شکایت متقابل کنید؟ بله، امکان طرح دعوای متقابل وجود دارد، به شرطی که با دعوای اصلی (اجرت‌المثل) ارتباط مستقیم داشته باشد (طبق ماده ۱۴۱ قانون آیین دادرسی مدنی). شما می‌توانید دادخواست متقابل برای مطالبه سهم‌الارث یا تقسیم ترکه مطرح کنید، به ویژه اگر خواهان سهم شما را در بخش مسکونی نداده باشد. اما:
اگر ملک بدون سند است، ابتدا باید دعوای اثبات مالکیت یا ثبت سند را پیگیری کنید تا دادخواستتان رد نشود (مانند ۴ سال پیش).
دعوای متقابل باید در همان پرونده مطرح شود و هزینه دادرسی جداگانه دارد.
اگر رضایت‌نامه قوی است، ابتدا از آن برای دفاع استفاده کنید و سپس دعوای جداگانه برای سهم‌الارث طرح کنید تا ریسک کمتری داشته باشد.
