با سلام و احترام. در پاسخ به پرسش شما در خصوص تنظیم سند توسط سردفتر برای پدر و برادر خود و احتمال تخلف ایشان، موارد زیر را به استحضار می‌رسانم:
ممنوعیت سردفتر در تنظیم سند برای بستگان
طبق ماده ۳۱ قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران، سردفتران و دفتریاران نمی‌توانند اسنادی را که مربوط به خودشان، افرادی که تحت ولایت، وصایت یا قیمومت آنها هستند، یا کسانی که با آنها قرابت نسبی یا سببی تا درجه چهارم از طبقه سوم دارند، و یا افرادی که در خدمت آنها هستند، تنظیم و ثبت نمایند.
توضیح طبقات و درجات قرابت:
برای فهم بهتر این ماده، طبقات و درجات قرابت به شرح زیر است:
طبقه اول: پدر، مادر، فرزندان (قرابت درجه اول).
طبقه دوم: اجداد (پدربزرگ و مادربزرگ)، نوه‌ها، و خواهر و برادر (قرابت درجه دوم با خواهر و برادر).
طبقه سوم: عمو، عمه، دایی، خاله (قرابت درجه سوم) و فرزندان آنها (اولاد عمو، عمه، دایی، خاله که پسرعمو، دخترخاله و ... می‌شوند، قرابت درجه چهارم).
منظور از "تا درجه چهارم از طبقه سوم":
عبارت "تا درجه چهارم از طبقه سوم" در ماده ۳۱ به این معنا نیست که ممنوعیت فقط برای بستگان طبقه سوم وجود دارد. بلکه این عبارت، حد نهایی خویشاوندانی را که سردفتر از تنظیم سند برای آنها منع شده است، مشخص می‌کند. بنابراین، این ممنوعیت شامل تمامی بستگان نزدیک‌تر، از جمله طبقه اول و دوم نیز می‌شود. به بیان ساده‌تر، اگر تنظیم سند برای بستگان دورتر (مانند فرزندان عمو، عمه، دایی و خاله که در طبقه سوم و درجه چهارم قرار دارند) ممنوع است، به طریق اولی برای بستگان بسیار نزدیک‌تر مانند پدر (طبقه اول، درجه اول) و برادر (طبقه دوم، درجه دوم) نیز ممنوع خواهد بود.
آیا دفترخانه مرتکب تخلف شده است؟
با توجه به توضیحات فوق، پدر و برادر سردفتر به ترتیب جزء بستگان نسبی طبقه اول (درجه اول) و طبقه دوم (درجه دوم) محسوب می‌شوند. از آنجایی که ممنوعیت شامل تمامی بستگان نسبی و سببی تا درجه چهارم از طبقه سوم است، تنظیم سند توسط سردفتر برای پدر و برادر خود، تخلف از ماده ۳۱ قانون دفاتر اسناد رسمی محسوب می‌شود.
استثنای قانونی:
تنها در یک صورت، سردفتر مجاز به تنظیم چنین سندی است و آن زمانی است که در محل دفترخانه، دفترخانه دیگری وجود نداشته باشد. در این حالت خاص، سند باید با حضور دادستان شهرستان محلی که دفترخانه در حوزه آن واقع است، یا رئیس دادگاه بخش یا نماینده آنها تنظیم و ثبت شود و مراتب در ذیل سند توضیح داده شود.
پیامدهای تخلف سردفتر
در صورتی که سردفتر بر خلاف مقررات ماده ۳۱ عمل کرده و برای بستگان ممنوعه خود سند تنظیم کند:
سردفتر مسئولیت انتظامی خواهد داشت.
اگر سندی در اثر تقصیر یا تخلف سردفتر از قوانین و مقررات مربوط، اعتبار خود را از دست بدهد و ضرری متوجه اشخاص ذینفع شود، سردفتر علاوه بر مجازات‌های مقرر، باید از عهده خسارت وارد شده نیز برآید.
ممکن است سند تنظیم شده، طبق ماده ۱۲۹۳ قانون مدنی، سند عادی محسوب گردد و اعتبار سند رسمی را نداشته باشد.
شکایات مربوط به تخلفات سردفتران ابتدا در اداره امور اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور بررسی و سپس به دادسرای انتظامی سردفتران ارجاع داده می‌شود.
