سلام.
شرط تنصیف دارایی که در اسناد ازدواج ایران به‌صورت معمول درج میشود، یک شرط ضمن عقد نکاح است که ناظر به وضعیت خاصی است؛ یعنی زمانی که طلاق به درخواست زوج واقع شود و شرایط مقرر در عقدنامه نیز وجود داشته باشد. این شرط در قالب فعلی، یک حق قراردادی برای زوجه ایجاد می‌کند و خودبه‌خود برای زوج یا در صورت فوت زوج قابل اعمال نیست.
اما از نظر حقوقی، اصل آزادی قراردادها (ماده ۱۰ قانون مدنی) اجازه می‌دهد زوجین در ضمن عقد نکاح یا در قالب توافق معتبر، شروط مالی دیگری را پیش‌بینی کنند؛ بنابراین میتوان توافقی تنظیم کرد که برای هر یک از زوجین در شرایط مشخص، تعهد مالی یا انتقال بخشی از دارایی ایجاد کند. البته این شرط باید:
* مخالف قانون و مقتضای ذات عقد نکاح نباشد؛
* موضوع آن مشخص و قابل تعیین باشد؛
* نحوه تحقق و اجرای آن دقیقا تعریف شود.
در خصوص ایجاد حقی برای زوجه در صورت فوت زوج، باید توجه داشت که «تنصیف دارایی» به معنای انتقال نصف اموال زوج پس از فوت، با مفهوم ارث متفاوت است و نمی‌توان آن را صرفا با همان عنوان شرط تنصیف عقدنامه اجرا کرد. برای حمایت مالی زوجه در فرض فوت زوج، راهکارهای دیگری مانند صلح، هبه، وصیت تا میزان ثلث، بیمه عمر یا توافقات مالی مستقل ممکن است قابل بررسی باشد.
همچنین اگر شرطی برای هر دو طرف در نظر گرفته شود، باید دقیقا مشخص شود که در چه شرایطی و با چه مبنایی اجرا میشود؛ زیرا صرف نوشتن عبارت کلی مانند «نصف دارایی طرفین در طلاق یا فوت متعلق به دیگری باشد» ممکن است در مرحله اجرا با ایرادهای حقوقی مواجه شود.
بنابراین امکان تنظیم توافق مالی متقابل وجود دارد، اما عنوان و ساختار آن باید متناسب با هدف طرفین انتخاب شود و لزوما «حق تنصیف دارایی» به مفهوم رایج عقدنامه نخواهد بود.
مدارک و مستندات مربوط به عقدنامه، وضعیت اموال و هدف دقیق طرفین از شرط مالی، بهتر است پیش از تنظیم یا اقدام حقوقی توسط وکیل بررسی شود.
