پاسخ کوتاه
خیر؛ مستمری یا سرمایه‌ای که از ناحیۀ «بیمه عمر» مادر متوفا (چه از محل بیمۀ تامین‌اجتماعی و چه بیمه‌های عمر خصوصی) پرداخت میشود «ارث» محسوب نمی‌شود و بنابراین پسر دو برابر دختر سهم نمی‌برد؛ سهم فرزندان (دختر و پسر) – در صورت واجدشرایط بودن – برابر است، مگر این‌که خود متوفی در زمان انعقاد بیمه ذینفعان را با نسبت‌های متفاوت تعیین کرده باشد.
توضیح قانونی و جزئیات
۱. مستمری بازماندگان تامین‌اجتماعی
• مبنای پرداخت: مواد ۷۸ تا ۸۳ قانون تامین‌اجتماعی ۱۳۵۴
• ذینفعان: همسر، فرزندان واجد شرایط (پسر تا ۲۲ سال یا دانشجو/از کارافتاده کلی؛ دختر تا زمان ازدواج یا از کارافتاده کلی)، والدین واجدشرایط و …
• نحوۀ تقسیم:
– اگر همسر زنده باشد: ۵۰٪ مستمری به همسر، مابقی (معمولا تا سقف ۵۰٪) به طور مساوی بین کل فرزندان واجدشرایط تقسیم میشود.
– اگر همسر نباشد: کل مستمری به طور مساوی بین فرزندان واجدشرایط تقسیم میشود.
– جنسیت در قانون معیار نیست؛ دختر و پسر واجدشرایط سهم یکسان دارند.
۲. سرمایه فوت بیمۀ عمر خصوصی یا «بیمه عمر+حادثه» کارفرما
• مبنای حقوقی: ماده ۲۳ قانون بیمه بازرگانی ۱۳۱۶
• ویژگی‌ها:
– سرمایه فوت «ترکۀ میت» نیست و بدهکاران / مالیات بر ارث حق دست‌اندازی ندارند.
– اگر ذینفع (یا نسبت‌های پرداخت) در بیمه‌نامه تعیین نشده باشد، سرمایه فوت به «ورثه قانونی» میرسد ولی «به‌طور مساوی»؛ پسر دو برابر نمی‌شود.
– اگر در بیمه‌نامه صراحتا نوشته باشد «به ورثه به نسبت قانونی (فرض‌الارث)»، آنگاه پسر دو برابر دختر می‌گیرد.
۳. سایر مبالغ پس از فوت (سنوات، مانده مرخصی، حقوق معوق کارمندی و …)
• بسته به مقررات استخدامی دستگاه یا قانون کار، ممکن است:
– طبق همان مقررات به بازماندگان واجدشرایط (معمولا همسر و فرزندان) به‌طور مساوی داده شود؛ یا
– جزو ترکه تلقی گردد و آنگاه تابع قواعد ارث (۲ به ۱) شود.
– باید بخش‌نامه یا آیین‌نامه مخصوص دستگاه مادر بررسی شود.
جمع‌بندی
• مستمری بازماندگان و سرمایه فوت بیمه عمر «ارث» نیست؛ قانون‌گذار سهم دختر و پسر را مساوی دیده است، مگر خود متوفی خلافش را در بیمه‌نامه تصریح کرده باشد.
• فقط اموالی که عنوان «ترکه» دارند (حساب بانکی، ملک، خودرو و …) طبق قواعد ارث، بین ورثه تقسیم و سهم پسر دو برابر دختر است.
