با سلام و احترام،
در پاسخ به پرسش شما در خصوص امکان توقیف املاکی که به صورت صلح عمری با حق فسخ به فرزندانتان منتقل کرده‌اید، برای وصول مهریه همسر دومتان، لازم است به چند نکته کلیدی حقوقی توجه فرمایید. به طور خلاصه، امکان توقیف و فروش این املاک وجود دارد، اما این امر منوط به اثبات شرایطی در دادگاه است.
در ادامه، ابعاد مختلف موضوع تشریح می‌شود.
ماهیت صلح عمری و تاثیر آن بر مالکیت
صلح عمری عقدی است که به موجب آن، مالکیت یک مال به شخص دیگری (متصالح) منتقل می‌شود، اما حق استفاده از منافع آن مال تا پایان عمر برای انتقال‌دهنده (مصالح) یا شخص دیگری باقی می‌ماند. در مورد شما، مالکیت دو ملک به فرزندانتان منتقل شده، اما حق استفاده از آنها تا پایان عمر برای شما محفوظ است.
وجود "حق فسخ" در قرارداد صلح، این اختیار را به شما می‌دهد که بتوانید معامله را یک‌طرفه برهم بزنید. این شرط می‌تواند در دادگاه به عنوان قرینه‌ای بر عدم قطعیت انتقال و صوری بودن معامله تلقی شود.
امکان ابطال صلح عمری به دلیل "معامله به قصد فرار از دین"
مهم‌ترین مسئله در پرونده شما، امکان طرح دعوای "معامله به قصد فرار از دین" از سوی همسرتان است. مهریه به محض وقوع عقد ازدواج، به عنوان یک دین بر عهده زوج قرار می‌گیرد. اگر شما اموال خود را پس از ازدواج دوم منتقل کرده باشید، همسرتان می‌تواند مدعی شود که این انتقال با هدف جلوگیری از دسترسی او به اموال برای وصول مهریه صورت گرفته است.
بر اساس ماده ۲۱۸ قانون مدنی، هرگاه ثابت شود معامله‌ای به قصد فرار از دین و به صورت صوری انجام شده، آن معامله باطل است. برای اینکه همسرتان بتواند این موضوع را در دادگاه اثبات کند، باید موارد زیر را نشان دهد :
وجود دین: مهریه ایشان یک دین مسلم بر عهده شما بوده است.
قصد فرار از دین: انتقال املاک با نیت عدم پرداخت مهریه انجام شده باشد.
صوری بودن معامله: معامله واقعی نبوده و مثلا بهایی رد و بدل نشده یا کنترل املاک همچنان در اختیار شماست. انتقال اموال به فرزندان که از بستگان نزدیک هستند، می‌تواند این شائبه را تقویت کند.
زمان انتقال: اگر انتقال اموال پس از آن صورت گرفته باشد که همسرتان مهریه خود را مطالبه کرده یا نشانه‌هایی از بروز اختلاف وجود داشته، اثبات قصد فرار از دین آسان‌تر خواهد بود.
در صورت اثبات این موارد، دادگاه حکم به ابطال سند صلح عمری داده و املاک مذکور به مالکیت شما بازمی‌گردد. پس از آن، این املاک برای پرداخت مهریه قابل توقیف و فروش خواهند بود.
وضعیت ملک محل سکونت (مستثنیات دین)
یکی از املاک، محل سکونت شما و همسرتان است. طبق قانون، منزل مسکونی که در شان عرفی و نیاز بدهکار باشد، جزو مستثنیات دین محسوب شده و قابل توقیف نیست. با این حال، دو نکته در این خصوص وجود دارد:
اگر دادگاه صلح عمری را باطل کند و ملک به مالکیت شما برگردد، این ملک همچنان تحت حمایت قانون مستثنیات دین قرار می‌گیرد.
اگر ارزش ملک محل سکونت به طور قابل توجهی بیش از شان عرفی شما باشد، ممکن است دادگاه حکم به فروش آن و تخصیص بخشی از مبلغ حاصل از فروش برای تهیه یک مسکن متعارف برای شما بدهد و مابقی را برای پرداخت بدهی (مهریه) اختصاص دهد.
ملک دومی که در آن سکونت ندارید، تحت شمول مستثنیات دین قرار نمی‌گیرد و در صورت ابطال صلح‌نامه، به طور کامل برای پرداخت مهریه قابل توقیف و فروش خواهد بود.
فرایند توقیف
همسر شما از طریق اجرای ثبت اقدام کرده است. اجرای ثبت می‌تواند اموالی را که به نام شماست، توقیف کند. از آنجایی که املاک به نام فرزندان شما منتقل شده، ایشان برای توقیف این دو ملک، ناگزیر از مراجعه به دادگاه و طرح دعوای ابطال صلح عمری به دلیل فرار از دین است. پس از صدور رای قطعی مبنی بر ابطال معامله، امکان توقیف و فروش املاک از طریق اجرای احکام دادگستری فراهم می‌شود.
نتیجه‌گیری
به طور کلی، هرچند شما املاک را از طریق صلح عمری منتقل کرده‌اید، همسر دومتان این حق را دارد که با مراجعه به دادگاه، صوری بودن این معامله و قصد شما برای فرار از پرداخت مهریه را اثبات نماید. در صورت موفقیت ایشان در دادگاه:
عقد صلح عمری باطل می‌شود.
مالکیت املاک به شما بازمی‌گردد.
ملک دوم (غیرمسکونی) به طور کامل برای پرداخت مهریه توقیف می‌شود.
ملک اول (مسکونی) نیز با در نظر گرفتن شرایط "مستثنیات دین" ممکن است توقیف و فروخته شود.
توصیه می‌شود با توجه به پیچیدگی‌های حقوقی موضوع، حتما با یک وکیل متخصص در امور خانواده و املاک مشورت نمایید تا با بررسی دقیق اسناد و مدارک، بهترین راهکار قانونی را به شما ارائه دهد.
