می‌توانم بابت فروش ملک با اجبار دادخواست بدهم؟

با توجه به توضیحات شما، عمل همسر سابق‌تان می‌تواند تحت قواعد فقهی و حقوقی "اتلاف" و "تسبیب" قرار گیرد و شما می‌توانید دادخواست مطالبه قیمت مال تلف شده را مطرح نمایید.

قاعده اتلاف
قاعده اتلاف بیان می‌کند که اگر کسی مال دیگری را بدون رضایت او تلف کند، ضامن است و باید خسارت را جبران کند. این قاعده از مسلمات فقهی است و ماده ۳۲۸ قانون مدنی ایران نیز مطابق با آن تدوین شده است.

شرایط تحقق اتلاف مرتبط با وضعیت شما:

تحقق اتلاف: اتلاف به معنای از بین بردن مالیت یک چیز از نگاه عرف است. در مورد شما، اگرچه ملک به ظاهر فروخته شده، اما چون این فروش با اجبار و تهدید بوده و تمامی منافع حاصل از آن (ثمن معامله) توسط همسر سابق‌تان اخذ شده، از دیدگاه شما، مالیت و ارزش آن ملک برای شما از بین رفته است. "قطع نسبت مال با صاحبش" که به آن اشاره کرده‌اید، می‌تواند مصداقی از اتلاف مالیت تلقی شود، همانطور که رها کردن پرنده شخص از قفس به طوری که دیگر قابل دسترس نباشد، اتلاف مالیت آن محسوب شده و موجب ضمان است.

عدم رضایت مالک: شما صراحتا به اجبار و تهدید اشاره کرده‌اید که به معنای عدم رضایت واقعی شما برای از دست دادن ملک یا منافع آن است.

مجبور نبودن متلف (تلف کننده): یکی از شروط قاعده اتلاف این است که تلف‌کننده مال، خود مجبور به اتلاف نباشد. در صورتی که شخصی دیگری را مجبور به اتلاف مال کند، آن شخص مجبورکننده ضامن است. در وضعیت شما، همسر سابق‌تان شما را مجبور به فروش ملک کرده و سپس با اخذ تمام پول، عملا باعث از بین رفتن مالیت آن ملک برای شما شده است. بنابراین، ایشان به عنوان عامل اصلی این اتلاف (مجبورکننده) ضامن جبران خسارت هستند.

بر اساس قاعده اتلاف، کسی که مال دیگری را تلف کرده، باید مثل آن مال را به صاحبش بدهد و اگر مثل آن موجود نباشد (که در مورد ملک معمولا چنین است)، باید قیمت آن را پرداخت کند.

قاعده تسبیب
تسبیب به معنای به وجود آوردن سبب تلف یا نقص نسبت به مال غیر است. در حقوق مدنی، هر کس سبب تلف مالی بشود باید مثل یا قیمت آن را بدهد.

ارتباط تسبیب با وضعیت شما:

همسر سابق شما با اعمال اجبار، تهدید و زورگویی، سبب اصلی فروش ملک شما و سپس با اخذ تمامی ثمن معامله، سبب از دست رفتن کامل ارزش آن ملک برای شما شده است.

در تسبیب، انتساب زیان به فعل مسبب باید محرز باشد، حتی اگر عمد و قصد اضرار وجود نداشته باشد (که در مورد شما با توجه به اخذ کل پول، به نظر می‌رسد قصد نیز وجود داشته است). عمل همسر سابق شما (اجبار به فروش و برداشتن پول) مستقیما منجر به زیان شما شده است.

بنابراین، عمل ایشان می‌تواند مشمول قاعده تسبیب نیز قرار گیرد و ایشان به عنوان مسبب این ضرر، ضامن جبران آن هستند.

معامله اکراهی و مطالبه قیمت
فروش ملک تحت اجبار و تهدید، مصداق "معامله اکراهی" است. معامله‌ای که تحت اکراه انجام شود، غیرنافذ است و اگر شخص اکراه‌شده پس از رفع تهدید، آن معامله را تنفیذ نکند (رضایت ندهد)، قرارداد باطل و فاقد اثر حقوقی خواهد بود.
اگرچه ممکن است ابطال خود معامله پس از ۲۰ سال با پیچیدگی‌هایی همراه باشد (به خصوص اگر ملک به اشخاص ثالث منتقل شده باشد)، اما تمرکز شما بر مطالبه قیمت مال تلف شده از همسر سابق‌تان است که بر اساس قواعد اتلاف و تسبیب، امری قابل پیگیری است. ایشان با مجبور کردن شما به فروش و تصاحب کامل پول حاصل از آن، مسئول از بین رفتن دارایی شما هستند.

نتیجه‌گیری:

با توجه به اینکه همسر سابق‌تان شما را مجبور به فروش ملک کرده و تمام پول حاصل از آن را برای خود برداشته است، عمل ایشان می‌تواند هم تحت قاعده اتلاف (به دلیل از بین بردن مالیت ملک برای شما و اینکه ایشان به عنوان مجبورکننده ضامن هستند) و هم تحت قاعده تسبیب (به دلیل فراهم آوردن سبب از دست رفتن مال شما) قرار گیرد. شما می‌توانید با استناد به این قواعد و اثبات اجبار و تهدید (با استفاده از شهادت شهود و سایر ادله)، دادخواست مطالبه قیمت مال تلف شده (ملک) را علیه ایشان مطرح کنید. معمولا در چنین مواردی، قیمت روز ملک مبنای محاسبه قرار می‌گیرد (قیمت حین الاداء).