آیا نوه‌ها از مادر بزرگ ارث می‌برند؟

وقت شما هم بخیر.
در مورد سوال شما دو موضوع اصلی وجود دارد: یکی قانون ارث در شرایطی که فرزند زودتر از مادر فوت کرده، و دیگری مسئله گم شدن قباله و وضعیت آن یک دانگ ملک.

پاسخ کوتاه و مستقیم این است: به احتمال زیاد خیر، نوه‌ها ارث نمی‌برند. اما این موضوع یک شرط مهم دارد که در ادامه توضیح می‌دهم.

۱. قانون ارث برای نوه‌ها (وقتی پدر زودتر از مادربزرگ فوت کرده)
در قانون مدنی ایران (که بر اساس فقه شیعه است)، شرط ارث بردن این است که وارث در زمان فوت مورث (در اینجا مادربزرگ) زنده باشد.

قاعده کلی: چون پدر بچه‌ها (پسر مادربزرگ) قبل از خود مادربزرگ فوت کرده است، از مادرش ارث نمی‌برد.
در نتیجه سهم‌الارثی به او تعلق نمی‌گیرد که بعدا به فرزندانش برسد.
آیا نوه‌ها مستقیما ارث می‌برند؟ اگر مادربزرگ در زمان فوت، فرزندان زنده دیگری (یعنی عمو یا عمه‌های بچه‌ها) داشته باشد، نوه‌ها هیچ ارثی نمی‌برند (اصطلاحا فرزندان زنده، "حاجب" یا مانع ارث‌بری نوه‌ها می‌شوند).
استثنا: نوه‌ها تنها در صورتی از مادربزرگ ارث می‌برند که مادربزرگ در زمان فوت، هیچ فرزند زنده دیگری (نه پسر و نه دختر) نداشته باشد.
در این صورت نوه‌ها جانشین والدین خود شده و ارث می‌برند.

۲. وضعیت یک دانگ ملک (پشت قباله)
آن یک دانگ ملک که پشت قباله بوده، در واقع مهریه و جزو اموال خود مادربزرگ محسوب می‌شود.
وقتی مادربزرگ فوت کند، این ملک هم مانند سایر اموالش بین وراث او (فرزندان زنده، همسر، یا پدر و مادر اگر زنده باشند) تقسیم می‌شود.
طبق همان قاعده بالا، اگر عمو یا عمه‌ای زنده باشد، این ملک به آن‌ها می‌رسد و به فرزندان پسر فوت‌شده سهمی نمی‌رسد.

۳. راهکار گم شدن قباله
گم شدن قباله مانع اثبات مالکیت نیست، اما نیاز به پیگیری اداری دارد:
مراجعه به دفترخانه: اگر می‌دانید عقد در کدام دفترخانه ازدواج ثبت شده، می‌توانید به آنجا مراجعه کنید و درخواست "رونوشت مصدق" (کپی برابر اصل) از سند ازدواج بدهید.
این رونوشت همان حکم اصل قباله را دارد.
اگر دفترخانه را نمی‌دانید: باید به اداره ثبت احوال یا اداره ثبت اسناد محل صدور شناسنامه مراجعه کنید تا شاید از روی سوابق بتوانند دفترخانه را پیدا کنند.

پیشنهاد:
اگر مادربزرگ هنوز در قید حیات هستند و مایل‌اند به نوه‌های پسری (که پدرشان فوت شده) چیزی برسد، تنها راه قانونی این است که در زمان حیاتشان آن ملک یا سهمی از اموال را به نام نوه‌ها بزنند (صلح عمری یا هبه) و یا تا سقف یک‌سوم اموالشان را برای نوه‌ها وصیت کنند.
در غیر این صورت پس از فوت، قانونا سهمی به آن‌ها تعلق نمی‌گیرد.