خدمت تنظیم دادخواست · بانکی و مطالبات
دادخواست مطالبهٔ وجه چک خارجی
وکیل پایه یک دادگستری برای پروندهٔ شما می‌نویسد؛ قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت از خودِ او می‌گیرید
«چک خارجی» چکی است که پای بانکی بیرون از ایران در میان باشد؛ یا در ایران عهدهٔ بانکی واقع در خارج از کشور صادر شده (ماده ۸ قانون صدور چک) یا در خارج صادر شده و باید در ایران پرداخت شود (ماده ۳۱۷ قانون تجارت). چنین چکی امتیاز «سند لازم‌الاجرا» را ندارد و راه وصول آن دادخواست مطالبهٔ وجه است. در این خدمت، وکیل پایه یک دادگستری این دادخواست را برای پروندهٔ شما تنظیم میکند: بهای خواستهٔ ارزی را درست تبدیل میکند، مرجع صالح را با اقامتگاه خوانده می‌سنجد و مدارک خارجی را با ترجمه و تصدیق لازم می‌چیند.
وکیل را انتخاب کنید و رایگان با او گفتوگو کنید؛ تا قیمت را نپذیرید، پرداختی در کار نیست.
- گرفتن قیمت و زمان تحویل هیچ تعهدی ایجاد نمی‌کند
- متن دادخواست برای چک و مدارک پروندهٔ شما نوشته میشود، نه فرم آماده
- تحویل در همان گفتوگو؛ اصلاح تا ثبت در دفتر خدمات قضایی
روند سفارش تنظیم دادخواست
- ۰۱شرح پرونده
روی دکمهٔ «درخواست تنظیم دادخواست» میزنید و مینویسید چک عهدهٔ کدام بانک و در کدام کشور است، کجا صادر شده، تاریخ صدور و تاریخ مراجعه به بانک چه بوده و خوانده کجا زندگی میکند. شمارهٔ موبایل تأیید میشود و پیش از پرداخت هیچ تعهدی ندارید.
- ۰۲استعلام قیمت و زمان از خود وکیل
وکیل پرونده را میخواند، اگر دربارهٔ ارز چک، مدارک بانکی یا محل اقامت خوانده ابهامی باشد می‌پرسد و قیمت و زمان تحویل را اعلام میکند. اگر موافق بودید، همان‌جا پرداخت می‌کنید.
- ۰۳تحویل دادخواست
متن آماده در همان گفتوگو به دست شما می‌رسد؛ اگر بعداً پاسخ بانک محالعلیه یا ترجمهٔ رسمی مدارک رسید، تا لحظهٔ ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی می‌توانید آن را با وکیل به پرونده بیفزایید.
خروجی خدمت
در این خدمت چه چیزی دریافت می‌کنید؟
- دادخواست اختصاصی پروندهٔ شما
متن کامل دادخواست با مشخصات طرفین، خواستهٔ دقیق، بهای خواسته بر پایهٔ نرخ رسمی روز، دلایل و منضمات و مستند قانونی — آمادهٔ ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی و متناسب با اینکه چک عهدهٔ بانک خارجی است.
- تعیین بهای خواستهٔ ارزی
وکیل مشخص میکند خواسته را چگونه بنویسید: مبلغ ارزی چک، معادل ریالی آن به نرخ رسمی بانک مرکزی در تاریخ تقدیم دادخواست (ماده ۶۲) و اینکه خسارت تأخیر تأدیه را با چه فرمولی مطالبه کنید تا رد نشود.
- انتخاب مرجع صالح
با اقامتگاه خوانده، محل انعقاد رابطه و محل انجام تعهد سنجیده میشود که پرونده در کدام حوزهٔ قضایی و در دادگاه صلح یا دادگاه عمومی حقوقی مطرح شود (مواد ۱۱ و ۱۳ و ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲).
- فهرست مدارک خارجی و مراحل بعد
می‌گوید کدام سند نیاز به ترجمهٔ رسمی دارد (ماده ۵۸)، رونوشت تهیه‌شده در خارج از کشور را کجا باید تصدیق کرد (ماده ۵۷) و پس از ثبت چه انتظاری داشته باشید: ابلاغ از سامانهٔ ثنا، جلسهٔ رسیدگی و اجرا.
در یک نگاه
- مبنای قانونی
- ماده ۸ ق.ص.چ و مواد ۳۱۴ تا ۳۱۸ ق.ت
- مرجع
- دادگاه صلح یا دادگاه حقوقی، بسته به مبلغ
- نوع دعوا
- مالی، بر پایهٔ بهای خواسته
- بهای خواسته
- ارز، به نرخ رسمی روز تقدیم دادخواست
- مهلت مطالبه در خارج
- ۴ ماه از تاریخ صدور چک
وکلای این خدمت
استعلام زمان و هزینه از وکلای تنظیم دادخواست
وکیل را انتخاب کنید؛ پیش از پرداخت موضوع را با او در میان می‌گذارید.
وکیل پایه یک کانون وکلای دادگستری
۴٫۹(۱٬۲۲۰ نظر)۶٬۳۰۸ مشاوره موفق
تهران
بسیار خوش برخورد و مسلط و توانمند مشاوره می دهند.
محمد ن، موکل این وکیل ممنون از خانوم فرج گرامی منو راهنمایی کردن و توضیحات کاملی فرمودند
کاربر ب، موکل این وکیل 
وکیل پایه یک کانون وکلای دادگستری
۴٫۹(۶۸۲ نظر)۵٬۰۰۷ مشاوره موفق
مشهد
سرکار خانم دامغانی بسیار دقیق و مفید مشاوره ارائه نمودند.
مسعود ب، موکل این وکیل بسیار خوش برخورد بودند و راهنمایی بسیار خوبی به من دادند. از ایشان سپاسگزارم
کاربر ب، موکل این وکیل 
وکیل پایه یک مرکز وکلای قوه قضاییه
۴٫۹(۲۵۵ نظر)۷۳۲ مشاوره موفق
کرج
خیلی خوب و دقیق راهنمایی کرد. ممنونم از ایشون که با دقت به صحبت هام گوش دادن
کاربر ب، موکل این وکیل بابت راهنمایی ایشون که تمام راه های قانونی برای به نتیجه رسیدن مطرح کردن ممنونم.
کاربر ب، موکل این وکیل 
وکیل پایه یک مرکز وکلای قوه قضاییه
۵٫۰(۱۶ نظر)۹۵ مشاوره موفق
قم
خیلی با حوصله بودن و من ازشون کمال تشکر رو دارم بابت راهنماییشون
فاطمه ی، موکل این وکیل باصداقت وصبوری وقت کافی گذاشتن وراهنمایی لازم روانجام دادند ازشون ممنونم.
شیوا ر، موکل این وکیل
راهنمای حقوقی
راهنمای مطالبهٔ وجه چک خارجی
آنچه پیش از سفارش باید بدانید — بر اساس مواد ۲ و ۸ قانون صدور چک، مواد ۳۰۵ تا ۳۱۹ قانون تجارت و مواد ۱۱، ۵۷، ۵۸ و ۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی.
مأخذ قانونی: قانون صدور چک (مصوب ۱۳۵۵ با اصلاحات بعدی)، مواد ۲، ۴، ۸، ۱۱ و ۲۳؛ قانون تجارت (مصوب ۱۳۱۱)، مواد ۳۰۵، ۳۰۶ و ۳۱۰ تا ۳۱۹؛ قانون آیین دادرسی مدنی (مصوب ۱۳۷۹)، مواد ۱۱، ۱۳، ۵۷، ۵۸، ۶۲، ۳۰۶، ۳۳۶ و ۵۲۲؛ قانون شوراهای حل اختلاف (مصوب ۱۴۰۲)، مواد ۱۱ تا ۱۴ · به‌روزرسانی: ۱۴۰۵/۰۶/۰۱
خلاصه در سی ثانیه
- امتیاز «در حکم سند لازمالاجراء» فقط برای چکهای صادر عهدهٔ بانکهای دایر طبق قوانین ایران و شعب آنها در خارج است (ماده ۲ قانون صدور چک)؛ چک عهدهٔ بانک خارجی از این امتیاز بیرون می‌ماند.
- مهلت مطالبه در چکی که از خارج صادر شده و باید در ایران پرداخته شود، چهار ماه از تاریخ صدور است (ماده ۳۱۷ قانون تجارت).
- اگر خواسته پول خارجی باشد، بهای آن به نرخ رسمی بانک مرکزی در تاریخ تقدیم دادخواست ارزیابی میشود و همان مبنای هزینهٔ دادرسی است (ماده ۶۲).
چه زمانی به این دادخواست نیاز دارید؟
چک صادرشده در ایران، عهدهٔ بانکی در خارج
چک را در ایران گرفته‌اید اما بانک محالعلیه در کشور دیگری است. ماده ۸ قانون صدور چک این چک‌ها را در صورتی که به گواهی عدم پرداخت منتهی شوند از لحاظ کیفری مشمول همان قانون دانسته، ولی برای وصول پول باید دعوای حقوقی مطالبهٔ وجه مطرح کنید.
چک صادرشده در خارج و قابل پرداخت در ایران
چک در کشور دیگری صادر شده و قرار است در ایران پرداخت شود. ماده ۳۱۷ قانون تجارت می‌گوید مقررات چکهای صادره در ایران بر این چک هم رعایت میشود، با یک تفاوت مهم: مهلت مطالبهٔ وجه چهار ماه از تاریخ صدور است، نه پانزده یا چهل و پنج روز.
چک ارزی و اختلاف بر سر نرخ تبدیل
مبلغ چک به ارز است و بدهکار می‌گوید معادل ریالی را به نرخ روزِ سررسید میدهد و شما نرخ روزِ پرداخت را می‌خواهید. ماده ۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی دست‌کم برای بهای خواسته تکلیف را روشن کرده است: نرخ رسمی بانک مرکزی در تاریخ تقدیم دادخواست.
خواندهٔ مقیم خارج از کشور
صادرکنندهٔ چک در ایران اقامتگاه ندارد. ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی ترتیب جایگزین را گفته است: محل سکونت موقت او در ایران، سپس محل وقوع مال غیرمنقولش و در نهایت دادگاه محل اقامت خودِ شما. مهلت‌های واخواهی و تجدیدنظر او هم دو ماهه است.
بدون تأمین خواسته یا با آن؟
اگر مالی از بدهکار در ایران میشناسید و نگران انتقال آن هستید، درخواست تأمین خواسته را باید همراه همین دادخواست بیاورید. اگر بدهکار مال شناخته‌شده و پایداری دارد یا اصلاً مالی در ایران ندارد، دعوای مطالبهٔ وجهِ ساده انتخاب سبک‌تر و کم‌هزینه‌تری است.
چک خارجی چیست و چند حالت دارد؟
در گفت‌وگوی روزمره به هر چکی که پای یک بانک بیرون از ایران در آن باشد «چک خارجی» می‌گویند، اما از نظر حقوقی دست‌کم سه وضعیت جدا وجود دارد و سرنوشت پرونده به همین تفکیک بسته است:
چک صادر در ایران، عهدهٔ بانکی واقع در خارج از کشور. ماده ۸ قانون صدور چک می‌گوید چک‌هایی که در ایران عهدهٔ بانکهای واقع در خارج کشور صادر شده و منتهی به گواهی عدم پرداخت شده باشند، از لحاظ کیفری مشمول مقررات آن قانون‌اند. دقت کنید که این حکم فقط جنبهٔ کیفری را پوشش میدهد.
چک صادر در خارج که باید در ایران پرداخته شود. ماده ۳۱۷ قانون تجارت مقررات چکهای صادره در ایران را بر این چک‌ها هم جاری کرده، با این تفاوت که مهلت دارنده برای مطالبهٔ وجه چهار ماه از تاریخ صدور است.
چک عهدهٔ شعبهٔ خارجیِ یک بانک ایرانی. این مورد در واقع چک خارجی نیست: ماده ۲ قانون صدور چک، چکهای صادر عهدهٔ بانک‌هایی را که طبق قوانین ایران دایر شده‌اند «همچنین شعب آنها در خارج از کشور» در حکم اسناد لازمالاجراء دانسته است.
در همهٔ این حالت‌ها، چک همچنان سند تجاری است: ماده ۳۱۴ قانون تجارت مقررات ضمانت صادرکننده و ظهرنویس‌ها و اعتراض و اقامهٔ دعوای ضمان را که برای برات نوشته شده بر چک هم بار کرده است. پس اگر پشت چک امضا خورده باشد، ظهرنویس هم در کنار صادرکننده مسئول است (ماده ۲۴۹).
چه چیزی چک خارجی را از چک بانکهای داخلی جدا میکند؟
دارندهٔ یک چک بانکِ داخلی دو مسیر میان‌بر دارد که برای چک خارجی بسته است. شناختن این تفاوت، انتخاب مسیر درست را از همان روز اول ممکن میکند:
مسیر اجرای ثبت. ماده ۲ قانون صدور چک فقط چکهای صادر عهدهٔ بانکهای دایر طبق قوانین ایران و شعب خارجی آنها را در حکم سند لازمالاجراء می‌داند و به دارنده اجازه میدهد وجه چک را از طریق اجرای ثبت اسناد وصول کند. چکی که محالعلیه آن بانکی خارجی است، از این تعریف بیرون می‌ماند.
مسیر صدور اجراییه از دادگاه. ماده ۲۳ قانون صدور چک به دارنده اجازه داده با ارائهٔ گواهینامهٔ عدم پرداخت از دادگاه صالح تقاضای صدور اجراییه کند. اما آن گواهینامه سندی است که بانک ایرانی طبق ماده ۴ همان قانون با کد رهگیریِ سامانهٔ بانک مرکزی صادر میکند؛ بانک خارجی چنین برگه‌ای نمی‌دهد و در نتیجه این میان‌بر هم در دسترس نیست.
نتیجهٔ عملی روشن است: راه وصول وجه چک خارجی، طرح دعوای حقوقی مطالبهٔ وجه با تقدیم دادخواست و پرداخت هزینهٔ دادرسی است. در مقابل، دو نکته به سود شماست. نخست اینکه بار اثبات جابه‌جا نمی‌شود؛ چک همچنان سندی است که دلالت بر دین دارد و ماده ۱۷ قانون صدور چک وجود چک در دست صادرکننده را دلیل پرداخت می‌داند، یعنی تا وقتی اصل سند نزد شماست وضعیت به نفع شماست. دوم اینکه ماده ۱۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی می‌گوید در دعاوی مستند به چک، خوانده نمی‌تواند برای خسارات احتمالی خود از شما تأمین بخواهد و دادرسی را متوقف کند.
قانون تجارت هم دو قاعدهٔ اختصاصی برای عنصر خارجی دارد: ماده ۳۰۵ می‌گوید شرایط اساسی سند تابع قانون کشور صدور است و تعهداتی که در خارج به وجود آمده تابع قانون همان کشور است، ولی کسانی که در ایران تعهد کرده‌اند نمی‌توانند به عدم انطباق تعهدات پیشین با قانون خارجی استناد کنند؛ و ماده ۳۰۶ اعتراض و هر اقدامی را که برای حفظ حقوق ناشی از سند باید در خارج انجام شود، تابع قانون همان کشور دانسته است.
پرونده کجا مطرح میشود؟ دادگاه صلح، دادگاه حقوقی یا شورای حل اختلاف
از زمان اجرای قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، ماده ۱۴ رسیدگی به دعاوی مندرج در آن قانون را به دادگاه صلح سپرده و شورای حل اختلاف صرفاً در امر صلح و سازش اقدام میکند. پس در پروندهٔ چک خارجی هم رأی را قاضی میدهد و شورا فقط می‌تواند بستر سازش باشد.
مبلغ، مرجع را تعیین میکند: بند ۱ ماده ۱۲ دعاوی مالی را تا یک نصاب معین در صلاحیت دادگاه صلح گذاشته و تبصرهٔ آن اجازه داده این نصاب هر سه سال یک‌بار با تغییر شاخص بانک مرکزی تعدیل شود؛ بیش از نصاب، دادگاه عمومی حقوقی. در چک ارزی، این سنجش با معادل ریالی به نرخ رسمی روز تقدیم دادخواست انجام میشود (ماده ۶۲).
شهر رسیدگی: اصل بر اقامتگاه خوانده است (ماده ۱۱). اگر خوانده در ایران اقامتگاه ندارد، به‌ترتیب محل سکونت موقت او در ایران، محل وقوع مال غیرمنقول او، و در نهایت دادگاه محل اقامت خودِ خواهان صالح است — قاعده‌ای که در پرونده‌های چک خارجی زیاد به کار می‌آید.
راه دوم برای انتخاب شهر: ماده ۱۳ در دعاوی بازرگانی و دعاوی راجع به اموال منقول ناشی از قرارداد اجازه میدهد به دادگاه محل وقوع عقد یا محل انجام تعهد رجوع کنید.
ابلاغ به خوانده در خارج: ابلاغ به شخص مقیم خارج زمان‌بر است و همین موضوع طول رسیدگی را بلندتر میکند؛ به همین دلیل نشانی دقیق و کامل خوانده در دادخواست اهمیت مضاعف دارد (تبصرهٔ ۱ ماده ۵۱).
در عمل شما دادخواست را در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می‌کنید و دفتر بر پایهٔ معادل ریالیِ چک و اقامتگاه خوانده آن را به شعبهٔ صالح می‌فرستد؛ اما نوشتن مرجع درست در سربرگ دادخواست، پرونده را از قرار عدم صلاحیت و رفت‌وبرگشت نجات میدهد.
هزینه‌ها و بهای خواسته در چک ارزی
سه قلم را از هم جدا کنید:
هزینهٔ دادرسی: مطالبهٔ وجه چک دعوایی مالی است و هزینهٔ آن نسبتی از بهای خواسته است. اگر خواسته پول خارجی باشد، ماده ۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی می‌گوید ارزیابی آن به نرخ رسمی بانک مرکزی در تاریخ تقدیم دادخواست بهای خواسته محسوب میشود. نرخ هزینهٔ دادرسی در مادهٔ ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و تعرفهٔ سالانه تعیین شده و ماده ۵۰۳ به همان ارجاع داده است؛ چون تعرفه هر سال عوض میشود، رقم روز را هنگام ثبت بگیرید.
هزینهٔ ترجمهٔ رسمی و تصدیق مدارک: اسناد غیرفارسی باید با ترجمهٔ گواهی‌شده پیوست شوند (ماده ۵۸) و رونوشتی که در خارج از کشور تهیه شده باید در یکی از سفارت‌خانه‌ها یا کنسولگری‌های ایران با اصل تطبیق داده شود (ماده ۵۷). این هزینه‌ها پیش از ثبت دادخواست پرداخت میشود.
ابطال تمبر وکالت‌نامه در صورت داشتن وکیل، و در پرونده‌هایی که ادعای جعل امضا مطرح شود، دستمزد کارشناس.
هزینهٔ دادرسی و حق‌الوکاله جزو «خسارات دادرسی» است و می‌توانید در همان دادخواست محکومیت خوانده به پرداخت آن را بخواهید (مواد ۵۱۵ و ۵۱۹). دربارهٔ خسارت تأخیر تأدیه یک ظرافت هست: ماده ۵۲۲ سازوکار شاخص سالانهٔ بانک مرکزی را برای دِینی پیش‌بینی کرده که «از نوع وجه رایج» باشد؛ در چک ارزی باید تکلیف این خواسته را با دقت و متناسب با نحوهٔ تقویم خواسته در دادخواست روشن کرد تا در جلسهٔ اول رد نشود. اگر معادل ریالیِ چک بزرگ باشد و تمبر آن از توان شما بیرون، می‌توانید هم‌زمان اعسار از هزینهٔ دادرسی بخواهید. هیچ‌کدام از این اقلام دستمزد نوشتنِ دادخواست نیست؛ آن را وکیل پس از دیدن چک و مدارک بانکی و پیش از پرداخت به شما می‌گوید.
مدارکی که برای تنظیم دادخواست از شما می‌خواهیم
اصل و تصویر دو روی چک با خوانا بودن نام بانک محالعلیه، کشور، تاریخ و محل صدور؛ ماده ۳۱۱ قانون تجارت درج محل و تاریخ صدور را لازم دانسته و همین دو قلم است که مهلت مطالبه و قانون حاکم را تعیین میکند.
مدرک ارائه به بانک و عدم پرداخت: رسید بانک، نامه یا صورت‌حساب رسمی بانک محالعلیه، یا هر سندی که در آن کشور برای اثبات عدم پرداخت شناخته میشود.
ترجمهٔ رسمی هر سند غیرفارسی به همراه تصویر مصدق آن (ماده ۵۸)، و تصدیق کنسولی رونوشت‌هایی که در خارج از کشور تهیه شده‌اند (ماده ۵۷).
مشخصات کامل خوانده: نام و نام خانوادگی، کد ملی در صورت وجود، و نشانی دقیق در ایران یا خارج از کشور؛ اگر چک شرکتی است، نام و شناسهٔ شخص حقوقی و مشخصات امضاکننده.
مدارک هویتی شما و در صورت داشتن وکیل، وکالت‌نامه؛ بدون حساب ثنا پرونده ثبت نمی‌شود، چون تمام ابلاغ‌های این دادرسی — از وقت جلسه تا دادنامه — در همان حساب می‌نشیند.
اسناد رابطهٔ پایه: قرارداد، فاکتور، مکاتبات یا رسید تحویل چک؛ در دعوای چک نیازی به اثبات منشأ نیست، اما این اسناد در برابر دفاع‌هایی مانند بابت تضمین بودن چک به کار می‌آید.
مراحل ثبت و رسیدگی به دادخواست مطالبهٔ وجه چک خارجی
ارائهٔ چک و گرفتن مدرک عدم پرداخت — چک را در مهلت قانونی به بانک محالعلیه یا بانک کارگزار ارائه می‌کنید و مدرک کتبی عدم پرداخت می‌گیرید. تاریخ این اقدام در پرونده تعیین‌کننده است، چون مهلت چهار ماههٔ ماده ۳۱۷ یا مهلت‌های ماده ۳۱۵ از تاریخ صدور سنجیده میشود.
آماده‌سازی و ترجمهٔ مدارک — اسناد غیرفارسی به مترجم رسمی سپرده میشود و رونوشت‌هایی که در خارج تهیه شده‌اند در سفارت یا کنسولگری ایران تصدیق می‌گردد (مواد ۵۷ و ۵۸). این مرحله را پیش از ثبت انجام دهید تا دادخواست با اخطار رفع نقص متوقف نشود.
تنظیم متن دادخواست — مشخصات خواهان و خوانده، خواسته («مطالبهٔ وجه چک به شمارهٔ ... معادل ... به انضمام خسارات دادرسی»)، بهای خواسته به نرخ رسمی روز، دلایل و منضمات، و شرح رابطهٔ حقوقی با ذکر مواد ۳۱۴ و ۳۱۷ قانون تجارت و ماده ۸ قانون صدور چک.
ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی — با کارت ملی و مدارک به دفتر خدمات مراجعه می‌کنید؛ دادخواست اسکن و ثبت میشود، هزینهٔ دادرسی پرداخت می‌گردد و دفتر پرونده را به مرجع صالح ارجاع میدهد. روزی که دفتر دادخواست را تحویل می‌گیرد، همان روزِ اقامهٔ دعواست (ماده ۴۹) — و در چک ارزی، همان روز نرخِ تبدیل را هم قفل میکند.
ابلاغ و جلسهٔ رسیدگی — وقت رسیدگی از طریق سامانهٔ ثنا ابلاغ میشود و اگر خوانده مقیم خارج باشد، ابلاغ زمان بیشتری می‌برد. در جلسه معمولاً دفاع‌هایی مانند بابت تضمین بودن چک، مشروط بودن پرداخت یا ایراد به بهای خواسته مطرح میشود؛ ایراد به بهای خواسته باید تا اولین جلسه مطرح شود (ماده ۶۲).
صدور رأی و اجرای آن — پس از قطعی شدن رأی، اجراییه صادر و پرونده به واحد اجرای احکام مدنی فرستاده میشود؛ آنجا اموال خوانده در ایران شناسایی، توقیف، ارزیابی و از راه مزایده به فروش می‌رود تا محکومٌ‌به وصول شود.
بعد از رأی: واخواهی، تجدیدنظر و وصول طلب
واخواهی: رأی در صورتی غیابی است که صادرکنندهٔ چک یا وکیل و نمایندهٔ قانونی‌اش در هیچ جلسه‌ای حاضر نشده باشد، دفاع کتبی هم نداده باشد و اخطاریه به او ابلاغ واقعی نشده باشد (ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی). با ابلاغ واقعیِ اخطاریه رأی حضوری است و نیامدن او به دادگاه چیزی را عوض نمی‌کند؛ اعتراضش در قالب تجدیدنظرخواهی مطرح میشود. مهلت واخواهی برای مقیمان ایران بیست روز و برای کسانی که خارج از کشور اقامت دارند دو ماه از تاریخ ابلاغ واقعی است (مواد ۳۰۵ و ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی). چون در پرونده‌های چک خارجی خوانده اغلب مقیم خارج است، این مهلت طولانی‌تر را در برنامه‌ریزی خود حساب کنید. اجرای حکم غیابی هم معمولاً به معرفی ضامن معتبر یا سپردن تأمین از سوی محکومٌ‌له گره خورده است.
تجدیدنظر: بیست روز اگر خوانده در ایران باشد و دو ماه اگر ساکن خارج باشد، از روز ابلاغ یا از پایان مهلت واخواهی (ماده ۳۳۶) — و در این پرونده‌ها معمولاً همان مهلت دو ماهه حاکم است. اگر پرونده در دادگاه صلح رسیدگی شده باشد، تبصرهٔ ۵ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲ آرا را قطعی دانسته مگر در موارد شمرده‌شده؛ یعنی قابل اعتراض بودن رأی به مبلغ خواسته بستگی دارد.
وصول طلب: رأی ایرانی روی اموالی اجرا میشود که در ایران قابل شناسایی است؛ ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام یا مطالبات خوانده نزد اشخاص ثالث. اگر هیچ مالی در ایران پیدا نشود، اهرم‌های قانون نحوهٔ اجرای محکومیت‌های مالی — شناسایی اموال از سوی اجرای احکام و در نهایت بازداشت بدهکار — باقی می‌ماند؛ در برابرش صادرکننده هم می‌تواند اعسار و تقسیط بخواهد. به همین دلیل شناسایی مال پیش از طرح دعوا — و در صورت لزوم، درخواست تأمین خواسته همراه دادخواست — تفاوت میان یک رأی روی کاغذ و پول در حساب شماست.
اشتباه‌های رایجی که وکیل جلوی آنها را می‌گیرد
انتظار صدور اجراییه بدون دادرسی: بسیاری تصور می‌کنند مانند چک بانکهای داخلی میتوان با گواهی برگشت مستقیم اجراییه گرفت؛ در چک عهدهٔ بانک خارجی نه مسیر مادهٔ ۲ در اجرای ثبت باز است و نه مسیر مادهٔ ۲۳ در دادگاه.
گذشتن مهلت مطالبه: چهار ماه در چک صادره در خارج (ماده ۳۱۷) و پانزده یا چهل و پنج روز در چک صادره در ایران (ماده ۳۱۵)؛ بی‌توجهی به این مهلت‌ها پیش از همه حق رجوع به ظهرنویس را می‌سوزاند.
تقویم اشتباه خواسته: نوشتن مبلغ ارزی بدون معادل ریالی به نرخ رسمی روز تقدیم دادخواست، یا استفاده از نرخ غیررسمی؛ نتیجه‌اش اخطار رفع نقص و از دست رفتن زمان است (ماده ۶۲).
پیوست کردن سند غیرفارسی بدون ترجمهٔ رسمی یا بدون تصدیق کنسولی رونوشت تهیه‌شده در خارج (مواد ۵۷ و ۵۸).
نشانی ناقص خوانده: در پرونده‌ای که خوانده مقیم خارج است، نشانی مبهم یعنی ماه‌ها معطلی در ابلاغ.
فراموش‌کردن ظهرنویس: اگر پشت چک امضا خورده، ظهرنویس هم مسئول است (مواد ۲۴۹ و ۳۱۴ قانون تجارت) و آوردن نام او در ستون خواندگان شانس وصول را بالا می‌برد.
خواستهٔ ناقص: ننوشتن خسارات دادرسی و خسارت تأخیر تأدیه در ستون خواسته، یعنی صرف‌نظر کردن از بخشی از حق خود؛ دادگاه بیش از خواسته رأی نمی‌دهد.
تنظیم دادخواست‌های مرتبط با مطالبهٔ وجه چک
همهٔ ۳۶ نمونهپرسشهای متداول
دادخواست مطالبهٔ وجه چک خارجی با وکیل چگونه تنظیم میشود؟
روی «درخواست تنظیم دادخواست» میزنید و مشخصات چک، نام و کشور بانک محالعلیه، تاریخ صدور و محل اقامت خوانده را برای وکیل مینویسید. وکیل پرونده را میخواند، قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت اعلام میکند و پس از تأیید شما دادخواست اختصاصی را در همان گفتوگو تحویل میدهد.
هزینهٔ تنظیم دادخواست مطالبهٔ وجه چک خارجی چقدر است؟
به مبلغ چک، تعداد مدارکی که باید ترجمهٔ رسمی شود و محل اقامت خوانده بستگی دارد و خودِ وکیل آن را پیش از پرداخت در گفتوگو اعلام میکند. هزینهٔ دادرسی، هزینهٔ ترجمه و تصدیق مدارک و ابطال تمبر وکالت‌نامه جدا از دستمزد وکیل است.
چک خارجی چیست؟
به چکی گفته میشود که پای بانکی بیرون از ایران در آن باشد؛ یا در ایران عهدهٔ بانکی واقع در خارج از کشور صادر شده است (ماده ۸ قانون صدور چک) یا در خارج صادر شده و باید در ایران پرداخت شود (ماده ۳۱۷ قانون تجارت). چک عهدهٔ شعبهٔ خارجیِ یک بانک ایرانی در این دسته نیست و مشمول ماده ۲ همان قانون است.
آیا برای چک خارجی میتوان از اجرای ثبت اجراییه گرفت؟
خیر. ماده ۲ قانون صدور چک فقط چکهای صادر عهدهٔ بانکهای دایر طبق قوانین ایران و شعب آنها در خارج را در حکم سند لازمالاجراء دانسته است. برای چک عهدهٔ بانک خارجی، راه وصول طرح دعوای حقوقی مطالبهٔ وجه با تقدیم دادخواست است.
مهلت مطالبهٔ وجه چک خارجی چقدر است؟
اگر چک در خارج صادر شده و باید در ایران پرداخته شود، مهلت دارنده برای مطالبهٔ وجه چهار ماه از تاریخ صدور است (ماده ۳۱۷ قانون تجارت). اگر چک در ایران صادر شده باشد، مهلت‌های ماده ۳۱۵ یعنی پانزده روز در همان مکان صدور و چهل و پنج روز از شهری به شهر دیگر اعمال میشود.
بهای خواسته در چک ارزی چگونه تعیین میشود؟
نه به نرخ روزِ صدور چک و نه به نرخ بازار آزاد: بند ۱ ماده ۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی ارزیابیِ پول خارجی را به نرخ رسمی بانک مرکزی در تاریخ تقدیم دادخواست می‌سنجد و همان عدد است که تمبر و مرجع صالح را تعیین میکند. پس تاریخ ثبت دادخواست خودش یک تصمیم است.
مطالبهٔ وجه چک خارجی در دادگاه است یا شورای حل اختلاف؟
بر پایهٔ ماده ۱۴ قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲ رسیدگی با دادگاه صلح است و شورای حل اختلاف فقط برای صلح و سازش اقدام میکند. معادل ریالیِ چک اگر تا نصاب بند ۱ ماده ۱۲ باشد پرونده به دادگاه صلح می‌رود و اگر از آن بگذرد به دادگاه عمومی حقوقی؛ خودِ آن نصاب هم هر سه سال یک‌بار قابل تعدیل است.
اگر صادرکننده در ایران زندگی نکند دعوا را کجا مطرح کنم؟
ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی ترتیب را مشخص کرده است: اگر خوانده در ایران اقامتگاه ندارد، دادگاه محل سکونت موقت او، سپس دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول او و در نهایت دادگاه محل اقامت خودِ خواهان صالح است. مهلت واخواهی و تجدیدنظر او هم دو ماهه است.
چه مدارکی برای دادخواست مطالبهٔ وجه چک خارجی لازم است؟
اصل و تصویر دو روی چک، مدرک بانکی ارائه و عدم پرداخت، ترجمهٔ رسمی اسناد غیرفارسی و تصدیق کنسولی رونوشت‌های تهیه‌شده در خارج، مشخصات و نشانی دقیق خوانده، مدارک هویتی خواهان و ثبت‌نام در سامانهٔ ثنا.
آیا میتوانم همراه این دادخواست تأمین خواسته هم بخواهم؟
بله، اگر مالی از خوانده در ایران میشناسید. درخواست تأمین از همان مرجعی میشود که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد (ماده ۱۱۱) و برای صدور آن باید یکی از بندهای ماده ۱۰۸ احراز شود؛ در چک عهدهٔ بانک خارجی معمولاً باید در معرض تضییع بودن خواسته را نشان دهید یا خسارت احتمالی بسپارید.
دادخواست مطالبهٔ وجه چک خارجی‌تان را وکیل پایه یک بنویسد
مشخصات چک و بانک محالعلیه را مینویسید؛ وکیل پایه یک دادگستری خواسته و بهای آن را درست تنظیم میکند و قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت می‌گوید.
درخواست تنظیم دادخواست
