سلام
۱. مرجع صالح برای مراجعه
برای ابطال گواهی عدم پرداخت (و متعاقب آن ابطال اجراییه یا رفع سوءاثر)، باید به دادگاه عمومی حقوقی مراجعه نمایید.
نکته: اگر اجراییه چک صیادی (ماده ۲۳ قانون صدور چک) صادر شده باشد، مرجع صالح همان دادگاهی است که اجراییه را صادر کرده است. اگر هنوز اجراییه صادر نشده، دادگاه محل اقامت خوانده یا محل وقوع بانک (محل صدور گواهی) صالح است.
۲. طرف دعوا (خوانده) چه کسی باید باشد؟
تعیین خوانده بستگی مستقیم به دلیل اشتباه بودن گواهی عدم پرداخت دارد:
حالت اول: اشتباه از جانب بانک است
اگر ادعای شما این است که موجودی کافی بوده ولی بانک اشتباها گواهی عدم پرداخت صادر کرده، یا تاریخ و مندرجات گواهی با چک همخوانی ندارد (اشتباه شکلی یا عملیاتی بانک):
خواندگان: باید بانک صادرکننده گواهی و دارنده چک هر دو طرف دعوا قرار گیرند.
دلیل: بانک به عنوان صادرکننده سند خلاف واقع مسئولیت دارد و حضور دارنده نیز به دلیل اینکه ذی‌نفع سند است و ابطال گواهی بر حقوق او تاثیر می‌گذارد، ضروری است تا دعوا با قرار رد مواجه نشود (دعوای مرتبط با اسناد تجاری باید به طرفیت تمامی ایادی ذی‌مدخل باشد).
حالت دوم: اختلاف در اصل دین یا شرایط چک (دعوای ماهوی)
اگر گواهی بانک صحیح صادر شده (یعنی پول در حساب نبوده) اما شما مدعی هستید که نباید گواهی صادر می‌شد چون چک مشروط بوده، بابت تضمین بوده، یا وجه آن قبلا پرداخت شده است:
خوانده: فقط دارنده چک (کسی که گواهی به نفع او صادر شده) خوانده اصلی است.
توضیح: در این حالت، بانک تقصیری ندارد و تنها واقعیت موجودی حساب را گواهی کرده است. شما باید دعوای «ابطال اجراییه» (در صورت صدور) یا «استرداد لاشه چک» را علیه دارنده مطرح کنید. حکم دادگاه مبنی بر بی‌حقی دارنده، خودبه‌خود اثر گواهی عدم پرداخت را نیز زایل می‌کند.
۳. آیا باید دارنده چک هم طرف دعوا باشد؟
بله، قطعا.
طبق اصول دادرسی مدنی، دعوای ابطال سند (در اینجا گواهی عدم پرداخت) بدون حضور ذی‌نفع آن سند (دارنده) قابلیت استماع ندارد و ممکن است منجر به صدور قرار رد دعوا شود. حتی اگر اشتباه صرفا از جانب بانک باشد، دارنده چک باید به عنوان خوانده (یا دست‌کم مجلوب ثالث) در دادخواست قید شود.
