با سلام.
با توجه به مشکلی که برای شما پیش آمده است، در ادامه راهنمایی‌های حقوقی کلی ارائه میشود.
در وضعیت شما که مبلغی را به دستور یک شخص (شخص اول) به حساب شخص دیگری (شخص ثالث) واریز کرده‌اید و اکنون هر دو نفر از پذیرش مسئولیت خودداری می‌کنند، با چند مسئله حقوقی روبرو هستید. در ادامه به سوالات شما پاسخ داده میشود.
دعوی را علیه چه کسی باید طرح کرد؟
در چنین شرایطی، بهترین رویکرد حقوقی این است که دعوای خود را علیه هر دو شخص (شخص اول و شخص ثالث) مطرح کنید. دلایل این امر به شرح زیر است:
طرح دعوی علیه شخص ثالث (گیرنده وجه): شما مبلغ صد میلیون تومان را مستقیما به حساب این شخص واریز کرده‌اید و فیش واریزی، مدرک محکمی علیه اوست. مبنای حقوقی دعوی علیه این شخص، "دارا شدن بلاجهت" است. طبق ماده ۳۰۱ قانون مدنی، "کسی که عمدا یا اشتباها چیزی را که مستحق نبوده است دریافت کند، ملزم است آن را به مالک تسلیم کند". در اینجا، شخص ثالث وجهی را دریافت کرده که ظاهرا استحقاق آن را نداشته و موظف به بازگرداندن آن است، مگر اینکه بتواند دلیل قانونی برای دریافت آن وجه را اثبات کند.
طرح دعوی علیه شخص اول (درخواست‌کننده وجه): رابطه اصلی شما با شخص اول بوده و شما به درخواست و وعده سرمایه‌گذاری او این مبلغ را واریز کرده‌اید. اگرچه مدرک مکتوبی از این توافق ندارید، اما با طرح دعوی علیه او، وی را ملزم به پاسخگویی در دادگاه می‌کنید. در دادگاه میتوانید با استناد به شهادت شهود (در صورت وجود)، پیامک‌ها، یا هرگونه مدرک دیگری که ارتباط بین شما و او را نشان دهد، وجود این توافق را اثبات کنید.
چرا هر دو؟
با طرح دعوی علیه هر دو نفر، دادگاه تمام طرف‌های درگیر در ماجرا را حاضر می‌کند و به روابط میان آنها رسیدگی می‌کند. این کار به قاضی کمک می‌کند تا با شنیدن اظهارات هر سه نفر (شما، شخص اول و شخص ثالث)، حقیقت ماجرا و مسئولیت هر یک را کشف کند. ممکن است در جریان دادگاه مشخص شود که بین شخص اول و شخص ثالث تبانی صورت گرفته یا روابط مالی دیگری وجود داشته است.
مسئولیت تضامنی یا نسبی؟
سوال مهم دیگر شما در مورد نوع مسئولیت این دو نفر است.
مسئولیت تضامنی : در این نوع مسئولیت، شما میتوانید تمام مبلغ طلب خود را از هر یک از مسئولین (بدهکاران) که بخواهید، به تنهایی مطالبه کنید. به عنوان مثال، اگر مسئولیت آنها تضامنی باشد، میتوانید کل صد میلیون تومان را فقط از شخص ثالث یا فقط از شخص اول وصول کنید.
مسئولیت نسبی : در این حالت، هر شخص فقط به اندازه سهم خود از بدهی مسئول است و شما نمی‌توانید کل مبلغ را از یک نفر مطالبه کنید.
کدام را انتخاب کنیم؟
اصل در قوانین ایران بر مسئولیت نسبی است. مسئولیت تضامنی یک استثناء است و تنها در صورتی ایجاد میشود که در قانون به آن تصریح شده باشد (مانند مسئولیت صادرکنندگان و ضامنین چک) یا در قراردادی بین طرفین به صورت کتبی قید شده باشد.
در مورد شما، چون قرارداد مکتوبی مبنی بر تضامنی بودن مسئولیت وجود ندارد و وضعیت شما مشمول موارد قانونی مسئولیت تضامنی نیست، باید دعوای خود را به صورت مطالبه با مسئولیت نسبی مطرح کنید. این بدان معناست که از دادگاه می‌خواهید پس از بررسی، میزان مسئولیت هر یک از خواندگان (شخص اول و شخص ثالث) را مشخص کرده و آنها را به پرداخت مبلغ محکوم کند. طرح دعوی با درخواست مسئولیت تضامنی در این شرایط، احتمالا توسط دادگاه رد خواهد شد.
گام‌های پیشنهادی بعدی
ارسال اظهارنامه قضایی: پیش از طرح دعوی در دادگاه، توصیه میشود یک اظهارنامه رسمی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی برای هر دو شخص ارسال کنید. در این اظهارنامه، شرح ماجرا را بنویسید و رسما از آنها بخواهید که ظرف مدت معینی (مثلا ۱۰ روز) مبلغ مورد نظر را به شما بازگردانند. ارسال اظهارنامه هم یک اقدام قانونی برای مطالبه رسمی طلب شماست و هم در صورت عدم پاسخ، به عنوان مدرکی در دادگاه قابل استناد است.
جمع‌آوری مدارک: علاوه بر فیش واریزی، هرگونه مدرک دیگری مانند پیامک، ایمیل، صدای ضبط شده (با شرایط قانونی خاص) یا اسامی شاهدانی که از این ماجرا اطلاع دارند را جمع‌آوری کنید.
