با سلام و احترام،
با توجه به سوال شما و بررسی ابعاد حقوقی موضوع، پاسخ به شرح زیر است:
۱. وضعیت حقوقی گزارش اصلاحی
گزارش اصلاحی یک سند رسمی است که بر اساس توافق طرفین دعوا در دادگاه یا شورای حل اختلاف تنظیم میشود و از اعتبار سند رسمی برخوردار است. این گزارش حکم دادگاه نیست و ماهیت آن یک قرارداد قضایی است که تابع قواعد عمومی قراردادهاست. گزارش اصلاحی برای طرفین دعوا و قائم‌مقام قانونی آنان الزام‌آور است، اما از اعتبار امر مختومه برخوردار نیست و در صورت وجود اشتباه، اکراه، تدلیس یا نقض نظم عمومی، قابل ابطال است.
۲. امکان ابطال گزارش اصلاحی
در صورتی که بعد از تنظیم گزارش اصلاحی مشخص شود که سهم‌بندی اشتباه بوده یا اشتباهی در محاسبات یا توافق رخ داده است، وراث می‌توانند با تقدیم دادخواست ابطال به مرجع صالح (همان دادگاهی که گزارش اصلاحی را تنظیم کرده یا دادگاه عمومی حقوقی)، تقاضای ابطال گزارش اصلاحی را مطرح کنند. دلایل ابطال می‌تواند شامل اشتباه، اکراه، تدلیس یا نقض قواعد عمومی قراردادها باشد.
۳. اثر ابطال گزارش اصلاحی بر معاملات انجام‌شده
مهمترین نکته در سوال شما این است که آیا ابطال گزارش اصلاحی، معامله‌ای که فرزندان مرحوم در سال ۹۲ بر مبنای آن انجام داده‌اند (فروش سهم خود به شخص ثالث) را نیز باطل می‌کند یا خیر.
معامله با شخص ثالث: معاملات انجام‌شده با شخص ثالث (خریدار) بر مبنای سند رسمی یا عادی، در صورتی که ثالث با حسن نیت و بدون اطلاع از اشتباه یا بطلان گزارش اصلاحی اقدام به خرید کرده باشد، به طور معمول معتبر و غیرقابل ابطال است؛ مگر اینکه ثالث در جریان اشتباه یا تقلب بوده باشد. شخص ثالثی که با حسن نیت و بر اساس سند رسمی (مانند سند مالکیت) اقدام به خرید کرده باشد، تحت حمایت قانون است و نمی‌توان به استناد ابطال گزارش اصلاحی، معامله وی را باطل کرد.
آثار ابطال گزارش اصلاحی: ابطال گزارش اصلاحی فقط روابط بین وراث را تحت تاثیر قرار می‌دهد و به معاملات صورت‌گرفته با شخص ثالث با حسن نیت و بر اساس سند رسمی، لطمه‌ای وارد نمی‌کند. در این صورت، وراث باید بین خودشان جبران خسارت کنند و شخص ثالث مالک باقی می‌ماند.
استثنا: تنها در صورتی که ثالث از اشتباه یا بطلان گزارش اصلاحی مطلع بوده یا در تقلب مشارکت داشته باشد، میتوان با اثبات این موضوع، معامله را نیز باطل کرد. اما این امر بسیار دشوار است و نیاز به دلایل و مدارک قوی دارد.
۴. جمع‌بندی و راه حل عملی
ابطال گزارش اصلاحی: امکان‌پذیر است و در صورت اثبات اشتباه یا سایر موارد قانونی، گزارش اصلاحی باطل میشود.
معامله با شخص ثالث: در صورتی که ثالث با حسن نیت معامله کرده باشد، معامله وی معتبر است و نمی‌توان ملک را از وی پس گرفت.
جبران خسارت بین وراث: وراث باید بین خودشان جبران خسارت کنند و مابه‌التفاوت سهم واقعی و سهمی که بر اساس گزارش اصلاحی واگذار شده را بین خودشان رد و بدل نمایند.
خلاصه پاسخ
ابطال گزارش اصلاحی، معامله‌ای را که فرزندان مرحوم با شخص ثالث انجام داده‌اند، باطل نمی‌کند مگر اینکه ثالث از اشتباه یا بطلان گزارش اصلاحی مطلع بوده یا در تقلب مشارکت داشته باشد. در غیر این صورت، وراث باید بین خودشان جبران خسارت کنند و نمی‌توان ملک را از شخص ثالث پس گرفت.
