با سلام و احترام،
با توجه به توضیحات شما، وضعیت حقوقی چک‌های صیادی ثبت‌نشده‌ای که در دست دارید، پیچیده است اما راه‌حل‌های مشخصی دارد. در ادامه به تفکیک به پرسش‌های شما پاسخ داده می‌شود.
چه کسی می‌تواند چکها را پیگیری حقوقی کند؟
در وضعیت فعلی، شما به عنوان صادرکننده چک نمی‌توانید اقدام حقوقی برای وصول وجه این چکها انجام دهید. دلیل این موضوع به شرح زیر است:
جایگاه حقوقی شما: شما صادرکننده چک و در واقع، متعهد و بدهکار اصلی آن هستید. اقدام حقوقی برای مطالبه وجه چک، حقی است که برای "دارنده" یا همان بستانکار چک در نظر گرفته شده است. در این مورد، دارندگان قانونی چکها، تامین‌کنندگانی هستند که چک به نام آنها صادر شده است.
عدم امکان طرح دعوا علیه خود: از نظر قانونی، هیچ‌کس نمی‌تواند علیه خود طرح دعوای حقوقی کند. از آنجایی که شما صادرکننده هستید، نمی‌توانید برای وصول وجهی که خودتان متعهد به پرداخت آن بوده‌اید، اقامه دعوا نمایید.
حقوق دارندگان اصلی (تامین‌کنندگان): تنها اشخاصی که می‌توانستند برای این چکها اقدام قانونی کنند، همان تامین‌کنندگانی بودند که چک به نامشان صادر شده بود. مسیر قانونی برای آنها این بود که علیه شما (به عنوان صادرکننده) دادخواست مطالبه وجه یک "سند عادی" را تنظیم کنند. بازگرداندن چکها به شما توسط آنان، به معنی انصراف آنها از پیگیری این سند خاص بوده است.
نتیجه‌گیری: شما نمی‌توانید پیگیری حقوقی چکها را انجام دهید، زیرا شما متعهد پرداخت هستید نه ذینفع آن. این حق منحصرا متعلق به کسانی بود که چک در وجه آنها صادر شده بود.
ماهیت چک صیادی ثبت‌نشده
نکته بسیار مهمی که باید بدانید این است که چک صیادی که در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، از نظر قانون، "سند تجاری" محسوب نمی‌شود و مزایای چک (مانند امکان شکایت کیفری یا صدور اجرائیه مستقیم) را ندارد. چنین چکی فقط به عنوان یک "سند عادی مدنی" شناخته می‌شود که نشان‌دهنده بدهی صادرکننده به دارنده است. به همین دلیل بانک‌ها از پرداخت وجه آن یا صدور گواهی عدم پرداخت خودداری می‌کنند.
گواهی عدم ثبت چک توسط چه مرجعی صادر می‌شود؟
در پاسخ به سؤال دوم شما باید گفت که مرجعی به نام "شورای حل اختلاف" یا "بانک" سندی تحت عنوان "گواهی عدم ثبت چک" صادر نمی‌کند. اتفاقی که در عمل رخ می‌دهد به این صورت است:
بانک هنگام مراجعه دارنده چک و استعلام از سامانه صیاد، متوجه می‌شود که چک ثبت نشده است. در این حالت، بانک طبق قانون از پرداخت وجه چک خودداری می‌کند و همچنین گواهی عدم پرداخت نیز صادر نمی‌کند؛ زیرا این برگه از نظر سیستم بانکی یک چک معتبر نیست.
شورای حل اختلاف یا دادگاه حقوقی نیز مرجع صدور چنین گواهی‌ای نیستند. این مراجع قضایی صرفا به دعاوی و شکایات رسیدگی می‌کنند.
بنابراین، "عدم ثبت" یک وضعیت است که توسط بانک احراز می‌شود، نه گواهی‌ای که به صورت یک سند جداگانه صادر گردد.
تکلیف نهایی شما چیست؟
با توجه به اینکه شما صادرکننده چکها هستید و این چکها به خودتان بازگردانده شده‌اند، این اسناد در دستان شما ارزشی برای مطالبه ندارند. این چکها عملا باطل شده‌اند و شما نمی‌توانید از آنها برای پیگیری حقوقی علیه شخص دیگری استفاده کنید. بهترین اقدام، از بین بردن این اوراق برای جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده احتمالی در آینده است و تسویه حساب با تامین‌کنندگان از طرق دیگر است.
