سلام وقت بخیر
نحوه تعیین پیش‌قسط و اقساط:
اصل بر تشخیص قاضی: میزان پیش‌قسط و مبلغ هر قسط، فرمول ثابت و از پیش تعیین‌شده‌ای ندارد. قاضی دادگاه با بررسی مجموع شرایط مالی محکوم علیه (پسر شما) و همچنین وضعیت محکوم له (شاکی دریافت‌کننده دیه)، نسبت به تعیین آن اقدام میکند.
عوامل موثر در تصمیم قاضی:
میزان کل دیه: ۸ درصد دیه کامل مبلغ مشخصی است که مبنای محاسبه قرار می‌گیرد.
دارایی‌های محکوم علیه: حتی اگر شغلی ندارد، قاضی بررسی میکند آیا اموال دیگری (مانند حساب بانکی هرچند اندک، سهم‌الارث احتمالی، وسیله نقلیه و...) دارد یا خیر.
توانایی پرداخت: وضعیت بیکاری، تاهل، داشتن بدهی (مانند وام ازدواج) و اینکه هزینه امرار معاشش توسط شما تامین میشود، همگی دلایلی هستند که نشان‌دهنده عدم توانایی پرداخت یکجای دیه است.
هزینه‌های ضروری: هزینه‌های متعارف زندگی خود و همسرش (در حد نفقه واجب) در نظر گرفته میشود.
وضعیت شاکی: وضعیت مالی شاکی نیز ممکن است (هرچند کمتر) در تصمیم قاضی برای تعیین فوریت پرداخت پیش‌قسط یا مبلغ اقساط تاثیرگذار باشد.
پیش‌قسط (پیش پرداخت): اگر دادگاه احراز کند که پسر شما هیچ‌گونه توانایی مالی برای پرداخت مبلغی به عنوان پیش‌قسط ندارد، ممکن است حکم به تقسیط بدون پیش‌قسط دهد. اما اگر تشخیص دهد که حداقل توانایی برای پرداخت مبلغی (هرچند کم) وجود دارد، ممکن است پیش‌قسط تعیین کند.
مبلغ اقساط: مبلغ هر قسط باید به گونه‌ای باشد که پرداخت آن برای پسر شما ممکن بوده و موجب عسر و حرج (سختی و مشقت شدید) نشود، اما در عین حال پرداخت دیه نیز به طور کامل معطل نماند. معمولا به صورت ماهانه تعیین میشود.
۲. تعداد اقساط:
قانون تعداد مشخصی تعیین نمیکند. برخلاف تصور رایج، قانون تعداد دقیقی برای اقساط دیه در صورت اعسار مشخص نکرده است.
ملاک، توانایی پرداخت است: قاضی با توجه به مبلغ کل دیه (۸ درصد) و مبلغ قسطی که پسر شما توانایی پرداخت آن را دارد، دوره زمانی پرداخت را مشخص میکند. این دوره می‌تواند کمتر یا بیشتر از مهلت‌های قانونی پرداخت دیه (که معمولا برای صدمات غیرعمدی ۲ سال قمری از تاریخ وقوع جنایت است) باشد. در واقع، پذیرش اعسار، مهلت قانونی پرداخت را تمدید میکند تا زمانی که کل مبلغ از طریق اقساط پرداخت شود.
۳. ثبات یا تغییر مبلغ اقساط با نرخ دیه:
اقساط متغیر است (بر اساس نرخ دیه یوم‌الاداء). این نکته بسیار مهمی است. دیه بر اساس نرخ روز پرداخت (یوم‌الاداء) محاسبه میشود.
نحوه محاسبه: زمانی که حکم تقسیط صادر میشود، مبلغ اقساط بر اساس نرخ دیه همان سال تعیین میگردد. اما با شروع سال جدید و اعلام نرخ جدید دیه توسط قوه قضائیه، مانده بدهی دیه (مبلغی که هنوز پرداخت نشده) بر اساس نرخ جدید محاسبه شده و مبلغ اقساط نیز متناسب با آن تعدیل میشود.
مثال: اگر امسال قسط ماهانه ۵۰۰ هزار تومان تعیین شود و سال بعد نرخ دیه ۱۰ درصد افزایش یابد، مبلغ قسط ماهانه برای سال بعد (تا زمان پرداخت کامل دیه) به حدود ۵۵۰ هزار تومان (یا بیشتر/کمتر بسته به درصد دقیق افزایش) افزایش خواهد یافت. بنابراین، مبلغ اقساط ثابت نمی‌ماند.
۴. مدارک لازم برای اثبات اعسار و تقسیط:
برای اینکه دادگاه ادعای اعسار پسر شما را بپذیرد، باید مدارک و دلایل قانع‌کننده‌ای ارائه دهید که ناتوانی مالی او را اثبات کند. مهم‌ترین مدارک عبارتند از:
دادخواست اعسار از پرداخت محکوم‌به (دیه): این دادخواست باید به همراه دادخواست تقسیط (یا ضمن همان دادخواست) به دادگاه صادرکننده رای یا دادگاه صالح ارائه شود.
لیست کامل اموال و دارایی‌ها: شامل کلیه اموال منقول و غیرمنقول (حتی اگر مالی ندارد، باید صراحتا قید شود)، موجودی حساب‌های بانکی (پرینت گردش حساب چند ماه اخیر که نشان‌دهنده عدم درآمد یا درآمد ناچیز باشد).
گواهی عدم داشتن شغل: اگر در جایی ثبت‌نام کرده یا بیمه بیکاری ندارد، می‌تواند از طریق استعلام از تامین اجتماعی یا اداره کار (اگر سابقه کار دارد) اقدام کند. صرف اظهار بیکاری کافی نیست و باید با دلیل همراه باشد.
مدارک مربوط به بدهی‌ها: کپی قرارداد وام ازدواج و فیش‌های پرداختی یا دفترچه اقساط که نشان‌دهنده تعهد مالی اوست.
کپی عقدنامه: برای اثبات تاهل و هزینه‌های مربوطه.
استشهادیه محلی: فرم مخصوصی که توسط حداقل ۲ یا ۴ نفر (بسته به نظر دادگاه و قانون، معمولا ۲ نفر کافی است) که از وضعیت مالی و بیکاری پسر شما مطلع هستند، امضا و در دفتر اسناد رسمی گواهی امضا میشود. شهود باید مشخصات کامل خود را نوشته و گواهی دهند که ایشان فاقد توانایی مالی برای پرداخت یکجای دیه است. (این یکی از مهم‌ترین دلایل است).
مدارک مربوط به تامین هزینه توسط شما: اگر شما هزینه‌های او را پرداخت می‌کنید، پرینت حساب بانکی شما که نشان‌دهنده واریز وجه به حساب او یا پرداخت قبوض و... باشد، می‌تواند به عنوان اماره (نشانه) کمک‌کننده باشد. شهادت خود شما و اعضای دیگر خانواده نیز ممکن است در کنار سایر دلایل شنیده شود.
صورت کلیه نقل و انتقالات مالی در یکسال گذشته: طبق قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، مدعی اعسار باید لیست اموالی که طی یکسال گذشته منتقل کرده را نیز ارائه دهد.
