با درود و احترام،
مشکلی که با آن روبرو هستید، یکی از دغدغه‌های رایج و مهم پیش از ازدواج است. راهنمایی سردفتران به شما کاملا صحیح و منطبق بر قوانین فعلی است. در ادامه، ضمن توضیح چرایی این موضوع، راهکار قانونی و معتبری را برای حل مشکلتان ارائه می‌دهم.
چرا توافق بر سر مهریه قبل از عقد، اعتبار قانونی ندارد؟
بر اساس قوانین ایران و رویه قضایی، مهریه دینی است که با خوانده شدن صیغه عقد بر عهده مرد قرار می‌گیرد. تا زمانی که عقدی صورت نگرفته، اصولا «دین» یا تعهد مهریه‌ای وجود ندارد که بتوان آن را کاهش داد، بخشید یا در مورد آن توافقی مغایر با آنچه در آینده ثبت میشود، انجام داد.
دادگاه‌ها و فقهای شورای نگهبان نیز بر این موضوع تاکید دارند که مهریه شرعی و قانونی، همان چیزی است که در حین اجرای صیغه عقد مورد توافق قرار گرفته و در سند رسمی ازدواج (عقدنامه) ثبت میشود. هرگونه توافق کتبی یا شفاهی قبل از عقد، اگر با مهریه ثبت‌شده در عقدنامه مغایرت داشته باشد، فاقد اعتبار قانونی به عنوان مهریه است و نمیتوان آثار حقوقی مهریه را بر آن بار کرد.
بنابراین، سندی که شما به دنبال آن هستید و در آن قید شود «مهریه مندرج در عقدنامه را قبول ندارم»، از نظر قانونی باطل است و در دادگاه قابل استناد نخواهد بود.
راهکار قانونی: تنظیم «قرارداد صلح» با وجه التزام
با وجود اینکه نمی‌توانید مهریه را پیش از عقد تغییر دهید، یک راهکار حقوقی معتبر و کارآمد برای رسیدن به خواسته شما وجود دارد. این راهکار، تنظیم یک قرارداد صلح (صلح‌نامه) است.
این قرارداد یک سند رسمی و کاملا قانونی است که میتوانید پیش از عقد ازدواج در یکی از دفاتر اسناد رسمی (نه دفاتر ازدواج و طلاق) آن را تنظیم کنید. محتوای این قرارداد به شرح زیر خواهد بود:
موضوع قرارداد: موضوع این صلح‌نامه، تعهد عروس (زوجه آینده) به بخشیدن یا کاهش مهریه پس از وقوع عقد ازدواج است.
تعهد زوجه: در این سند، خانم متعهد میشود که پس از ثبت رسمی ازدواج و تعیین مهریه‌ای که مورد توافق خانواده‌هاست (مثلا ۱۰۰ سکه)، در اسرع وقت به دفتر اسناد رسمی مراجعه کرده و مازاد مهریه را تا سقف مبلغ مورد توافق واقعی شما (مثلا ۱۴ سکه) به شما ببخشد (که در اصطلاح حقوقی به آن «ابراء ذمه» یا «بذل مهریه» می‌گویند).
وجه التزام (مهم‌ترین بخش): برای تضمین اجرای این تعهد، یک وجه التزام یا جریمه قراردادی سنگین در نظر گرفته میشود. به این معنا که در قرارداد قید میشود: «چنانچه زوجه به تعهد خود مبنی بر بخشیدن مازاد مهریه عمل نکند، مکلف است مبلغ معینی (مثلا معادل ریالی همان مهریه‌ای که قرار بود ببخشد) را به عنوان خسارت قراردادی به زوج بپردازد.»
مزیت این راهکار چیست؟
با این روش، شما مهریه‌ای که در عقدنامه ثبت شده را زیر سؤال نمی‌برید، بلکه یک تعهد جداگانه و قانونی از همسر آینده خود دریافت می‌کنید. اگر ایشان به تعهد خود عمل نکند، شما نمی‌توانید او را مجبور به بخشیدن مهریه کنید، اما میتوانید با استناد به این صلح‌نامه رسمی، وجه التزام تعیین‌شده را از طریق مراجع قانونی مطالبه کنید. این وجه التزام، اهرم فشار بسیار قدرتمندی برای پایبندی به توافق اولیه شما خواهد بود.
مراحل اجرایی:
پیش از هر اقدامی، با یک وکیل متخصص در امور خانواده مشورت کنید تا جزئیات حقوقی را برای شما تشریح کند.
به همراه همسر آینده خود به یک دفتر اسناد رسمی مراجعه کرده و درخواست تنظیم یک «صلح‌نامه» با موضوع «تعهد به بذل بخشی از مهریه در آینده با وجه التزام» را ارائه دهید.
متن قرارداد را با دقت مطالعه کرده و از شفافیت تعهدات و مبلغ وجه التزام اطمینان حاصل کنید.
پس از امضا و ثبت رسمی، یک نسخه از صلح‌نامه را نزد خود نگه دارید.
این روش، تنها راه حل قانونی و مطمئن برای مدیریت اختلاف بر سر میزان مهریه و پایبندی به توافقات شخصی شماست، در حالی که ظاهر امر برای خانواده‌ها نیز حفظ میشود.
