برای پس گرفتن چک ضمانتی، راهکار شما کاملا به این بستگی دارد که آیا تعهدی که بابت آن چک را دادید، انجام شده یا خیر.
در اینجا سه سناریو و راهکار هر کدام را توضیح میدهم:
سناریو ۱: تعهد اصلی (کاری که دوست شما باید انجام میداد) هنوز انجام نشده
اگر دوست شما هنوز به تعهدش در برابر شخص ثالث عمل نکرده، شما حق پس گرفتن چک را ندارید مگر با رضایت شخص ثالث. در این حالت:
· فقط با توافق سهطرفه میتوانید چک را پس بگیرید. یعنی از دوست خود بخواهید تعهدش را انجام دهد، سپس شخص ثالث رضایت دهد و چک را به شما برگرداند.
· اگر شخص ثالث راضی نباشد، تنها راه این است که چک را پاس کنید (پول آن را بدهید) و سپس از دوست خود مطالبه کنید.
سناریو ۲: تعهد اصلی انجام شده (دوست شما بدهی یا تعهد خود را کامل انجام داده)
اگر دوست شما به طور کامل به تعهدش در برابر شخص ثالث عمل کرده، دیگر دلیلی برای نگهداری چک وجود ندارد. در این صورت:
· میتوانید از شخص ثالث درخواست استرداد چک کنید. اگر نداد، از طریق دادگاه حقوقی (دادخواست استرداد چک) اقدام کنید و مدارک انجام تعهد را ارائه دهید.
· همزمان اظهارنامه برای شخص ثالث بفرستید و ۱۰ روز مهلت دهید تا چک را برگرداند.
سناریو ۳: چک هنوز به بانک ارائه نشده و شما مطمئن هستید که تعهدی در کار نیست (چک بابت اطمینان بیجهت داده شده)
اگر چک را بدون اینکه واقعا تعهدی در کار باشد (مثلا برای حسن انجام کاری که اصلا شروع نشده) دادهاید، میتوانید:
· از شخص ثالث الزام به استرداد چک را بخواهید. اگر نداد، در دادگاه ثابت کنید که چک را بیجهت در اختیار او قرار دادهاید (مثلا با پیامک، شاهد یا اقرار).
راهکار فوری و عملی (بدون دادگاه):
۱. با شخص ثالث مذاکره کنید و بگویید: «چک ضمانتی بود، حالا دوست من تعهدش را انجام داده/نمیدهد. چک را پس بدهید تا مشکل حل شود.»
۲. پیشنهاد جایگزین بدهید: مثلا بگویید «چک را پس بدهید، بابت آن سفته یا تعهد دیگری میدهم.»
۳. از دوست خود بخواهید که شخص ثالث را راضی کند. چون در نهایت، دوست شما باید پاسخگوی شخص ثالث باشد، نه شما.
اگر هیچکدام جواب نداد (اقدام حقوقی):
· شکایت کیفری: اگر شخص ثالث با علم به اینکه تعهد انجام شده، چک را نگه داشته باشد، عمل او مصداق خیانت در امانت است. از او در دادسرا شکایت کنید.
· شکایت حقوقی: دادخواست مطالبه چک یا الزام به استرداد (با استناد به ماده ۳۱۰ قانون مدنی – غصب یا امانی بودن).
هشدار مهم:
اگر شخص ثالث چک را به بانک ببرد و شما پول آن را نداشته باشید، محکوم به پرداخت میشوید و اجرائیه صادر میشود. پس قبل از رسیدن تاریخ چک، هرچه سریعتر آن را پس بگیرید. اگر تاریخ آن نزدیک است، گواهی عدم پرداخت موقت از بانک بگیرید (با مسدود کردن حساب یا عدم موجودی) تا فرصت پیگیری قانونی پیدا کنید.
توصیه نهایی: با شخص ثالث مذاکره کنید و اگر نتیجه نداد، ظرف ۱۰ روز اظهارنامه رسمی بفرستید و همزمان از دوست خود تضمین کتبی بگیرید که در صورت ضرر، خسارت شما را بپردازد.