در پاسخ به سوال شما به عنوان یک طلافروش که طلا را به صورت اقساطی فروخته و با عدم پرداخت اقساط و افزایش قیمت طلا مواجه شده است، باید گفت وضعیت حقوقی شما دو بعد دارد: بعد مطالبه ثمن معامله (اصل پول) و بعد جبران خسارت ناشی از افزایش قیمت طلا.
۱. در مورد اجرای سفته‌ها (۳۶۰ میلیون تومانی)
نمی‌توانید همه سفته‌ها را به مبلغ ۳۶۰ میلیون تومان اجرا بگذارید. دلیل روشن است: سفته‌ها وثیقه تضمین پرداخت اقساط هستند، نه خود ثمن معامله. میزان بدهی اصلی ثابت است: ۱۲۰ میلیون تومان. گرفتن ۳۶۰ میلیون تومان از محل سفته‌ها به معنای دریافت سه برابر بدهی واقعی است که دادگاه آن را نمی‌پذیرد و مصداق ربای قرضی یا دریافت بدون سبب محسوب می‌شود.
در مقام اجرا، شما فقط میتوانید به میزان اصل بدهی (۱۲۰ میلیون تومان) به اضافه خسارت‌های قانونی از محل سفته‌ها استفاده کنید. سفته‌های مازاد ضمانت اجرایی ندارند.
۲. در مورد مطالبه ثمن معامله به نرخ روز طلا
در اینجا دو نظر حقوقی وجود دارد:
نظر اول (نظریه غالب و قابل استناد): شما نمی‌توانید مستقیما ثمن را به نرخ روز طلا مطالبه کنید، مگر اینکه در قرارداد فروش به صراحت شرط شده باشد که در صورت تاخیر در پرداخت، قیمت بر اساس نرخ روز محاسبه شود. در قراردادهای عادی، ثمن معامله همان ۱۲۰ میلیون تومان تعیین شده است و افزایش قیمت طلا در بازار، به خودی خود موجب تغییر مبلغ قرارداد نمی‌شود.
نظر دوم (قابل طرح در دادگاه): برخی از محاکم با استناد به قاعده لاضرر و نظریه انصاف و نیز ماده ۲۷۷ قانون مدنی که به دادگاه اختیار میدهد «با توجه به وضعیت مدیون» مهلت یا اقساط تعیین کند، در مواردی که تاخیر طولانی و غیرمنصفانه خریدار سبب ضرر فاحش به فروشنده شده، حکم به جبران کاهش ارزش پول یا تعدیل ثمن داده‌اند. با افزایش شدید قیمت طلا که ناشی از تورم و کاهش ارزش پول ملی است، می‌توان استدلال کرد که پرداخت ۱۲۰ میلیون تومان پس از گذشت یک سال با نرخ قبلی، موجب ضرر نامتعارف به شما شده است.
راهکار عملی پیشنهادی:
در دادگاه، خواسته خود را به صورت ترکیبی طرح کنید:
اول: الزام خریدار به پرداخت اصل ۱۲۰ میلیون تومان بابت اقساط معوقه.
دوم: مطالبه خسارت تاخیر تادیه بر اساس ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی (از تاریخ سررسید هر قسط تا زمان پرداخت). نرخ این خسارت بر اساس نرخ تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی محاسبه می‌شود.
سوم: در قسمت شرح دعوا، به افزایش چشمگیر قیمت طلا و ضرر شدید خود اشاره کنید و از دادگاه درخواست تعدیل ثمن یا جبران کاهش ارزش پول (بر اساس شاخص تورم) بنمایید.
چهارم: از سفته‌ها به عنوان وثیقه برای تضمین پرداخت اصل بدهی و خسارات قانونی استفاده کنید، نه برای دریافت کل مبلغ درج شده در آنها.
تذکر مهم:
اگر در قرارداد فروش خود شرط کرده‌اید که در صورت تاخیر در پرداخت، طلا عینا مسترد شود یا قیمت آن بر اساس نرخ روز محاسبه گردد، وضعیت شما بسیار قوی‌تر است. چنین شرطی صحیح و معتبر است و میتوانید مستقیما بر اساس آن اقدام کنید.
در غیر این صورت، بهتر است با یک وکیل متخصص در دعاوی تجاری و قراردادهای بیع مشورت کنید تا با تهیه لایحه دفاعیه قوی و مستند به رویه قضایی، امکان دریافت خسارت ناشی از افزایش قیمت را پیگیری نماید. اثبات میزان ضرر وارده و رابطه آن با تاخیر خریدار، کلید موفقیت شما در این بخش از دعوا است.
