شاکی کیست ؟
علاوه بر مفهوم بزده دیده ، در ادامه ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری آمده است : " ... و چنانچه تعقیب متهم را در خواست کند ، شاکی ... نامیده می شود " . بنا بر این ماده ، شاکی خصوصی همان بزه دیده است که تعقیب دعوی و محکومیت کیفری متهم را به موجب شکایت ، خواستار شده است .
بنابراین در صورتی که بزه دیده ( یعنی کسی که از جرم صدمه دیده است ) اقدام به شکایت در دادسرا یا دادگاه کند و درخواست رسیدگی به عمل مجرمانه ای که نسبت به او صورت گرفته است داشته باشد ، شاکی نامیده می شود . شاکی در مقابل مشتکی عنه یا متشاکی قرار دارد . متشاکی یا مشتکی عنه به کسی می گویند که از او شکایت شده است .
در واقع ، شکایت شاکی از جرم می تواند علت رسیدگی به جرم باشد ، اما رضایت او نمی تواند مانع ادامه رسیدگی شود مگر در جرایم قابل گذشت . در حالی که در جرایم غیر قابل گذشت ، رسیدگی به جرم بدون شکایت شاکی هم امکان پذیر است
بزه دیده کیست ؟
بزه با جرم به معنی رفتار یا ترک رفتاری است که باعث نقض قانون می شود و مجازات در پی دارد . بزه دیده طبق ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری : " شخصی است که از وقوع جرم محتمل ضرر و زیان می گردد ... " .
بنابراین ، بزه دیده یک مفهوم عام از کسی است که از وقوع جرم آسیب دیده است . این فرد می تواند یک شخص حقیقی مانند همه افرادی که در جامعه هستند باشد و یا یک شخص حقوقی مثل شرکت ها . آسیب و ضرری که به بزه دیده وارد می شود ، می تواند مادی یا معنوی باشد . بزه دیده در برابر بزه کار قرار دارد . بزه کار فردی است که مرتکب جرم شده است .
مدعی خصوصی کیست ؟
در قسمت پایانی ماده ۱۰ آمده است که : " ... و هرگاه جبران ضرر و زیان وارده را مطالبه کند ، مدعی خصوصی نامیده می شود ". بنابراین ، مدعی خصوصی همان شاکی است در صورتی که تعقیب دعوی خصوصی ناشی از جرم و جبران خسارت و محکومیت حقوقی متهم را به موجب دادخواست ضرر و زیان از دادگاه کیفری درخواست کرده باشد .
در واقع مدعی خصوصی کسی است که علاوه بر آسیب عمومی جرمی مثل قتل ، دچار ضرر مادی نیز شده است که این ضرر و زیان باعث می شود او بابت جرم بتواند به طور خصوصی اقامه دعوی و در خواست مطالبه خسارت کند .
از آنچه گفته شد در می یابیم که وقتی بزه دیده تنها بابت جرمی که نسبت به او صورت گرفته است شکایت کند ، " شاکی " و اگر علاوه بر آن دادخواست رسیدگی به خسارت های مادی و معنوی دیگری که به او وارد شده است ، که عنوان مجرمانه ندارند اما موجب زیان او شده است را بدهد ، مدعی خصوصی نامیده می شود .
