سلام
در زمان طلاق، تکلیف طلاهایی که خانواده داماد به عروس هدیه داده اند یکی از مسائل رایج و مهم است. بر اساس قوانین ایران و رویه قضایی، وضعیت این طلاها به شرح زیر است:
مالکیت طلاها با کیست؟
قانونا، طلاها و هدایایی که در طول دوران عقد و زندگی مشترک از طرف داماد یا خانواده او به زوجه (عروس) داده میشود، هبه (بخشش) محسوب می‌گردد و به مالکیت زن درمی‌آید. طبق ماده ۷۹۵ قانون مدنی، هبه عقدی است که به موجب آن، شخصی مال خود را به رایگان به دیگری تملیک می‌کند.
عدم نیاز به لفظ "هبه": حتی اگر هنگام هدیه دادن، کلمه ی "هبه" یا "بخشش" به صراحت بیان نشده باشد، نفس عمل هدیه دادن به مناسبت‌های مختلف (مانند عقد، عروسی، اعیاد) به معنای بخشش تلقی شده و مالکیت را به زن منتقل می‌کند.
عدم نیاز به رسید: نداشتن رسید یا فاکتور خرید به نام عروس، مالکیت او را زیر سؤال نمی‌برد. همین که طلاها به او تحویل داده شده (به قبض درآمده باشد)، او مالک آن محسوب میشود.
بنابراین، اصل بر این است که زن مالک قانونی طلاهاست و می تواند هرگونه تصرفی در آنها داشته باشد، مانند فروش، تعویض یا هدیه دادن به دیگری.
شرایط بازپسگیری طلا توسط داماد
با وجود اینکه زن مالک طلاهاست، عقد هبه اصطلاحا "عقدی جایز" است، به این معنی که هدیه دهنده (مرد) تحت شرایطی می تواند از هبه خود رجوع کرده و آن را پس بگیرد. اما این رجوع شرایط و موانع قانونی مشخصی دارد و فرآیندی دشوار است.
برای پس گرفتن طلاها، مرد ابتدا باید یک اظهارنامه قانونی برای زن ارسال کند و سپس با ثبت دادخواست در دادگاه، اثبات کند که شرایط رجوع از هبه فراهم است. بار اثبات این موضوع بر عهده مرد است.
مواردی که داماد نمی تواند طلاها را پس بگیرد
مهم‌ترین بخش قانون در این زمینه، موانعی است که حق رجوع مرد را از بین می‌برد. در شرایط زیر، مرد قانونا نمی تواند طلاها را پس بگیرد:
تغییر در طلا: اگر در طلاها تغییری ایجاد شده باشد، مثلا فروخته شده، با طلای دیگری تعویض شده، یا حتی ذوب شده و به شکل دیگری درآمده باشد، دیگر قابل استرداد نیست.
انتقال به غیر: اگر زن طلاها را به شخص دیگری فروخته یا هدیه داده باشد، یعنی از مالکیت او خارج شده باشد، مرد نمی تواند آنها را پس بگیرد.
هبه معوض: اگر طلاها در ازای دریافت چیزی (حتی یک هدیه کوچک) به زن داده شده باشد و آن عوض نیز دریافت شده باشد، دیگر قابل بازپسگیری نیست.
نقش اثباتی رسید و شهود
در شرایطی که هیچ رسید یا فاکتوری وجود ندارد، اثبات ادعاها به کمک شواهد دیگر صورت می‌گیرد:
اثبات برای مرد: مرد برای پس گرفتن طلاها باید ثابت کند که آنها را به عنوان امانت و نه هدیه، به همسرش سپرده است. این ادعا نیازمند مدارک محکمی مانند شهادت شهود یا اقرار زن است. اگر فاکتور خرید به نام مرد باشد، می تواند به عنوان یک قرینه به نفع او استفاده شود، اما به تنهایی کافی نیست.
اثبات برای زن: زن برای اثبات مالکیت خود می تواند به شهادت شهود (مانند اقوام و دوستانی که در مراسم هدیه دادن حضور داشته اند) استناد کند. همچنین، عکس‌ها و فیلم‌های مراسم، و این واقعیت که طلاها در تصرف و مورد استفاده او بوده، همگی دلایلی بر مالکیت او هستند.
به طور خلاصه، در وضعیت توصیف شده، طلاها متعلق به زن است. اگر مرد ادعایی مبنی بر امانی بودن آنها یا درخواست بازپسگیری (رجوع از هبه) دارد، باید این ادعا را در دادگاه با مدارک و شواهد قوی ثابت کند که با توجه به عدم وجود طلاها در شکل اولیه (فروش یا تغییر)، عملا این امکان از او سلب میشود.
