درود بر شما؛
در فرض سؤال، صرف «تنفیذ مبایعهنامه» خواسته مناسبی نیست؛ زیرا تنفیذ اصولا ناظر به معامله فضولی یا اکراهی است. مطابق رای وحدت رویه شماره ۵۶۹ مورخ ۱۳۷۰/۱۰/۱۰ و نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۱۵۵۴ مورخ ۱۳۹۶/۰۷/۰۵، نسبت به ملک فاقد سابقه ثبت، دعوای اثبات وقوع بیع و اثبات مالکیت قابل استماع است.
بنابراین ابتدا باید وضعیت ثبتی زمین، منشا مالکیت فروشنده، حدود و پلاک ثبتی و اعتبار مبایعهنامه احراز شود؛ سپس حسب مورد «اثبات وقوع بیع و اثبات مالکیت» و در صورت فراهم بودن مقدمات ثبتی، «الزام به اخذ سند رسمی» مطرح گردد. فوت فروشنده فینفسه معامله صحیح سابق را زایل نمیکند و دعوا باید علیه وراث و اشخاصی که مدعی حق هستند اقامه شود.
نکته مهم: قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول مصوب ۱۴۰۳ و ماده ۱۰ آن، برای ادعاهای غیررسمی سابق سازوکار ویژهای مقرر کرده و آییننامه اجرایی ماده ۱۰ نیز در ۱۴۰۴/۰۱/۱۷ تصویب شده است؛ بنابراین تاریخ معامله سال ۱۳۹۵ بهتنهایی برای تعیین مسیر دعوا کافی نیست و باید وضعیت فعلی ثبت ملک و امکان ثبت ادعا در سامانه مربوط بررسی شود.
سؤال تعیینکننده این است: زمین اساسا فاقد سابقه ثبتی است یا دارای پلاک و مالک رسمی بوده و صرفا سند مالکیت آن اخذ نشده است؟ پاسخ این پرسش، تعیینکننده عنوان دقیق خواسته و نحوه طرفیت وراث خواهد بود.