با سلام.
در خصوص سوالات شما در مورد روند تحقیقات مقدماتی و اختیارات مراجع مختلف در جرایم فروش مال غیر و کلاهبرداری، موارد زیر را به تفکیک توضیح می‌دهم.
درک شما از روند رسیدگی و اختیارات مراجع قضایی و انتظامی نیاز به اصلاحاتی دارد. بر خلاف تصور شما، امکان بازداشت و صدور قرار تامین (مانند وثیقه) در همان مراحل اولیه تحقیقات مقدماتی وجود دارد، اما تصمیم‌گیری در این مورد تابع قوانین مشخصی است.
نقش و اختیارات کلانتری و پلیس آگاهی
کلانتری و پلیس آگاهی به عنوان ضابطان دادگستری فعالیت میکنند. این بدان معناست که آنها تحت نظارت و دستور مقام قضایی (دادستان یا بازپرس) عمل میکنند و به خودی خود اختیار صدور قرار بازداشت یا اخذ وثیقه را ندارند. وظایف اصلی آنها در مرحله تحقیقات مقدماتی عبارت است از:
انجام تحقیقات اولیه در مورد جرم.
جمع‌آوری دلایل و مدارک وقوع جرم.
جلوگیری از فرار و مخفی شدن متهم.
بازجویی از شاکی، شهود و متهم.
آیا کلانتری یا آگاهی می‌توانند شما را بازداشت کنند؟
بله، اما تنها در شرایط خاص. ضابطان دادگستری (پلیس) تنها در دو حالت می‌توانند فردی را بازداشت کنند:
در جرایم مشهود: یعنی جرمی که در مقابل چشم آنها رخ دهد یا شرایطی که در قانون به عنوان جرم مشهود تعریف شده است. فروش مال غیر و کلاهبرداری معمولا جرم مشهود نیستند.
با دستور مقام قضایی: اگر بازپرس یا دادستان دستور جلب (دستگیری) شما را صادر کرده باشند، کلانتری یا آگاهی موظف به اجرای آن هستند.
بنابراین، اثبات سوءنیت شما در کلانتری یا آگاهی به تنهایی منجر به بازداشت شما توسط آنها نمی‌شود، مگر اینکه دستور قضایی برای این کار وجود داشته باشد. وظیفه اصلی این نهادها، تکمیل تحقیقات و ارسال پرونده به دادسرا است.
نقش و اختیارات دادسرا و مقام قضایی (بازپرس)
مرجع اصلی تصمیم‌گیری در مورد بازداشت یا آزادی متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی، دادسرا و به طور مشخص بازپرس یا دادیار است. روند کار به این صورت است:
ارجاع پرونده به دادسرا: پس از انجام تحقیقات اولیه توسط کلانتری یا آگاهی، پرونده به دادسرا ارسال می‌شود.
احضار و تفهیم اتهام: بازپرس شما را به عنوان متهم احضار می‌کند. در جلسه بازپرسی، اتهام فروش مال غیر و کلاهبرداری به شما تفهیم می‌شود.
صدور قرار تامین کیفری: در همین مرحله و پس از تفهیم اتهام، بازپرس برای تضمین حضور شما در مراحل بعدی دادرسی و جلوگیری از فرار، یکی از قرارهای تامین کیفری را صادر می‌کند. این قرارها انواع مختلفی دارند که از ساده‌ترین تا سنگین‌ترین آنها عبارتند از التزام به حضور، کفالت و وثیقه.
اخذ وثیقه یا بازداشت: در جرایم سنگینی مانند کلاهبرداری و فروش مال غیر، معمولا قرار وثیقه صادر می‌شود.
اگر شما بتوانید وثیقه مورد نظر (که می‌تواند وجه نقد، سند ملکی یا ضمانت‌نامه بانکی باشد) را تهیه و تودیع کنید، تا زمان صدور رای نهایی آزاد خواهید بود.
در صورتی که نتوانید وثیقه را فراهم کنید، بازداشت می‌شوید و به زندان فرستاده خواهید شد تا زمانی که وثیقه را تودیع نمایید.
پاسخ به تصورات اشتباه شما
"کلانتری و آگاهی حق بازداشت و اخذ وثیقه ندارند": این گزاره تا حدی درست است. آنها حق اخذ وثیقه را ندارند، زیرا صدور قرار وثیقه یک تصمیم قضایی است. اما اگر دستور قضایی (حکم جلب) وجود داشته باشد، حق بازداشت شما را دارند.
"باید بگذارند من بروم و پرونده را به دادسرا ارجاع دهند": این بستگی به دستور مقام قضایی دارد. اگر دستور جلبی صادر نشده باشد، پس از اخذ اظهارات، شما را آزاد میکنند تا در دادسرا حاضر شوید. اما اگر دستور جلب باشد، شما را بازداشت کرده و به دادسرا اعزام میکنند.
"دادسرا پنج روز وقت می‌دهد و بعد تصمیم به بازداشت میگیرد": چنین مهلت پنج روزه‌ای در قانون پیش‌بینی نشده است. تصمیم برای صدور قرار تامین (وثیقه) و بازداشت احتمالی ناشی از عدم تودیع آن، بلافاصله پس از تفهیم اتهام در اولین جلسه حضور شما در دادسرا توسط بازپرس اتخاذ می‌شود.
به طور خلاصه، کلانتری و آگاهی تنها مجری دستورات قضایی هستند و نمی‌توانند راسا برای شما وثیقه تعیین کنند. اما این بازپرس در دادسرا است که در همان ابتدای رسیدگی و پس از تفهیم اتهام، اختیار قانونی برای صدور قرار وثیقه و در صورت عدم تامین آن، دستور بازداشت شما را دارد.
