با سلام. در پاسخ به سوالات شما و با توجه به اطلاعات ارائه شده، موارد زیر قابل بررسی است:
بررسی حقوقی ادعاهای خوانده در دعوای تقسیم ماترک
در پرونده تقسیم ماترک، خوانده ابتدا نسبت به تحریر ترکه، مهر و موم و نظریات کارشناسی اعتراضی نکرده است. سپس طی سه مرحله، ادعاهای متناقضی در مورد یک قطعه زمین مطرح کرده است: ابتدا ادعای احیای موات، سپس ادعای خرید از شخص دیگر و در نهایت ادعای تصرف و آبادانی طبق ماده ۳۵ قانون (احتمالا منظور ماده ۳۵ قانون مدنی یا قوانین مرتبط با اراضی است).
۱. امکان تغییر اظهارات و اقاریر
در نظام حقوقی ایران، افراد می‌توانند اظهارات خود را تغییر دهند، اما این تغییرات، به خصوص اگر به صورت اقرار باشد و مکررا رخ دهد، میتواند اعتبار ادعاهای جدید را به شدت تضعیف کند. اقرار یکی از دلایل اثبات دعواست. اگر اظهارات قبلی به منزله اقرار به موروثی بودن ملک تلقی شود (مثلا با عدم اعتراض به قرار گرفتن ملک در لیست ماترک و ارزیابی آن)، تغییر بعدی آن و ادعای مالکیت شخصی، نوعی عدول از اقرار یا اظهار متناقض است که در دادگاه مورد توجه قرار می‌گیرد.
۲. اثبات مالکیت با شهادت شهود
اثبات مالکیت با شهادت شهود از نظر قانونی و شرعی امکان‌پذیر است، به خصوص در مواردی که سند رسمی وجود ندارد. اما شهادت شهود باید دارای شرایطی باشد، از جمله اینکه شهود باید عاقل، بالغ، عادل بوده و در دعوا ذینفع نباشند و با طرفین خصومت نداشته باشند. شهادت اقوام درجه یک معمولا با احتیاط بیشتری از سوی دادگاه بررسی می‌شود، زیرا احتمال ذینفع بودن یا جانبداری در آن وجود دارد. صرف شهادت ۴ نفر از بستگان، به ویژه در صورت وجود دلایل و قراین مخالف (مانند اظهارات متناقض قبلی مدعی و عدم اعتراض به اقدامات مربوط به ترکه)، لزوما منجر به اثبات مالکیت نخواهد شد. قاضی با توجه به مجموع شواهد و قرائن تصمیم‌گیری می‌کند.
شهادت باید قطعی و یقینی باشد و با موضوع دعوا مرتبط باشد. اگر شهادت‌ها با یکدیگر یا با واقعیات پرونده تناقض داشته باشند، اعتبار آنها کاهش می‌یابد.
۳. قاعده فقهی برای نقض اظهار متناقض (استاپل)
در حقوق ایران، مفهومی مشابه "استاپل" تحت عنوان "قاعده اقدام" یا اصل "عدم امکان استناد به تناقض‌گویی" وجود دارد. به این معنا که کسی نمی‌تواند با رفتار یا گفتار متناقض خود، حقی را برای خود ایجاد یا حق دیگری را تضییع کند. اقرار نیز تجزیه‌ناپذیر است؛ یعنی مقرله (کسی که اقرار به نفع اوست) نمی‌تواند بخشی از اقرار را که به نفع خود است بپذیرد و بخش دیگر را رد کند، مگر در موارد خاص اقرار مرکب غیرمرتبط.
شما میتوانید به تناقضات مکرر خوانده در لوایح و صورتجلسات استناد کنید. این تناقضات، اعتبار ادعاهای وی را زیر سوال می‌برد. دادگاه این تناقضات را به عنوان قرینه‌ای علیه صحت ادعاهای جدید خوانده در نظر خواهد گرفت. اگر اظهارات اولیه خوانده (یا سکوت او در مراحل اولیه که به منزله پذیرش ضمنی موروثی بودن ملک است) به عنوان یک اقرار تلقی شود، عدول از آن به سادگی پذیرفته نمی‌شود.
۴. تاثیر عدم اعتراض به تحریر ترکه و نظریات کارشناسی
عدم اعتراض خوانده به تحریر ترکه، مهر و موم و نظریات کارشناسی قیمت‌گذاری و ارزیابی در مهلت قانونی (معمولا یک هفته برای اعتراض به نظر کارشناس)، یک قرینه بسیار قوی به نفع موروثی بودن ملک و تعلق آن به ماترک است. این امر میتواند به عنوان پذیرش ضمنی اینکه ملک مذکور جزء ماترک است، تلقی شود. قانون امور حسبی تشریفاتی برای تحریر ترکه و تقسیم آن پیش‌بینی کرده است. حال که خوانده در مراحل اولیه به این اقدامات اعتراضی نکرده، ادعای بعدی او مبنی بر عدم تعلق ملک به ماترک، با رفتار قبلی‌اش در تناقض آشکار است و اعتبار ادعای جدید را به شدت کاهش می‌دهد. این موضوع باید به طور جدی در دادگاه مطرح شود.
۵. نگرانی و راهکار در جلسه استماع شهادت شهود
نگرانی شما قابل درک است، اما با توجه به موارد فوق، شما دلایل و مستندات قابل توجهی برای دفاع از حقوق خود دارید.
در روز استماع شهادت شهود:
مطرح کردن تناقضات: حتما تناقضات موجود در اظهارات قبلی خوانده (که در لوایح و صورتجلسات ثبت شده) را به دادگاه و شهود یادآوری کنید.
جرح شهود: میتوانید نسبت به صلاحیت شهود اعتراض کنید (جرح شهود)، به خصوص اگر از بستگان نزدیک وی باشند و احتمال ذینفع بودن یا جانبداری آنها وجود داشته باشد. شرایط شاهد در قانون مشخص شده است (مانند بلوغ، عقل، عدالت، عدم نفع شخصی و عدم دشمنی).
سوالات دقیق از شهود: از شهود سوالات دقیق و جزئی در مورد نحوه، زمان و چگونگی مالکیت ادعایی خوانده (احیا، خرید یا تصرف) بپرسید تا تناقضات احتمالی در اظهارات آنها یا عدم اطلاع دقیق آنها از موضوع آشکار شود. میتوانید از قاضی درخواست کنید که شهود به صورت انفرادی شهادت دهند.
تاکید بر عدم اعتراضات قبلی: مجددا به عدم اعتراض خوانده به تحریر ترکه، مهر و موم و نظریات کارشناسی در مهلت مقرر اشاره کنید و این موضوع را به عنوان دلیلی بر پذیرش موروثی بودن ملک توسط خود خوانده در گذشته مطرح نمایید.
قاضی با بررسی مجموع دلایل، از جمله اظهارات متناقض خوانده، عدم اعتراضات قبلی وی، و شهادت شهود (با در نظر گرفتن شرایط و اعتبار آنها)، تصمیم‌گیری خواهد کرد. صرف ارائه شاهد توسط خوانده، به معنای اثبات قطعی ادعای او نیست، به خصوص با وجود چنین تناقضاتی. داشتن وکیل متخصص در امور ملکی میتواند در این مرحله بسیار کمک‌کننده باشد.
