با سلام.
ابتدا مشکل شما را خلاصه می‌کنم: شما در یک کوچه بن‌بست باریک زندگی می‌کنید و ساختمان قدیمی متروکه‌ای مقابل خانه‌تان وجود دارد که عبور و مرور خودروها را سخت می‌کند، صاحب آن نامعلوم است، و ممکن است محل تجمع معتادان یا افراد متجاهر شود (هرچند ورودی آن بسته شده). می‌خواهید بدانید آیا میتوانید از شهرداری درخواست تخریب یا عقب‌نشینی قانونی کنید، و چه راهکارهایی دارید.
بر اساس قوانین شهرداری ایران، راهکارهای قانونی وجود دارد، اما فرآیند آن نیاز به طی مراحل اداری و قضایی دارد. شهرداری مستقیما نمی‌تواند بدون دلیل قانونی ملک خصوصی را تخریب کند، اما اگر ساختمان خطرناک، متروکه و تهدیدکننده سلامت عمومی باشد، میتواند اقدام کند. در ادامه، راهکارها را گام‌به‌گام توضیح می‌دهم:
۱. گزارش ساختمان متروکه و خطرناک به شهرداری (برای رفع خطر یا تخریب)
بر اساس تبصره ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، شهرداری موظف است برای حفظ سلامت و امنیت شهروندان، ساختمان‌های متروکه، فرسوده یا خطرناکی که ممکن است محل تجمع معتادان، حیوانات یا زباله شوند، را بررسی کند. اگر ساختمان غیرقابل سکونت باشد و صاحب آن مشخص نباشد، شهرداری میتواند پس از طی مراحل قانونی (مانند اخطار به صاحب احتمالی یا معرفی به دادگاه)، نسبت به رفع خطر (مانند دیوارکشی، مسدود کردن کامل یا تخریب جزئی/کامل) اقدام کند.
گام‌های عملی:
به شهرداری منطقه‌تان مراجعه کنید و شکایت کتبی ثبت کنید. توصیف کنید که ساختمان چگونه عبور و مرور را مختل می‌کند، خطر ریزش دارد و ممکن است محل اسکان معتادان شود.
شهرداری باید بازدید کند و اگر خطر تایید شود، اخطار به صاحب (اگر پیدا شود) می‌دهد. اگر صاحب پاسخ ندهد، شهرداری میتواند با اجازه دادستان یا کمیسیون مربوطه، تخریب کند.
اگر ساختمان در طرح نوسازی شهری باشد، شهرداری میتواند آن را مشمول ماده ۱۱۰ قانون شهرداری‌ها کند: مالک دو ماه فرصت دارد ملک را تعمیر یا دیوارکشی کند؛ در غیر این صورت، شهرداری اقدام می‌کند و هزینه را از مالک می‌گیرد.
نکته: هزینه تخریب بر عهده مالک است، اما اگر صاحب نامعلوم باشد، شهرداری ممکن است از بودجه عمومی استفاده کند و بعدا پیگیری کند.
۲. درخواست عقب‌نشینی ساختمان
در کوچه‌های بن‌بست با عرض کم (کمتر از ۶ متر)، قوانین عقب‌نشینی سخت‌گیرانه‌تر است. معمولا مالکان باید حداقل ۳ متر از زمین خود را به عنوان فضای باز (برای عبور خودروهای امدادی) عقب‌نشینی کنند، اما این معمولا هنگام صدور پروانه ساخت جدید اعمال می‌شود.
برای ساختمان موجود متروکه، شهرداری نمی‌تواند مستقیما عقب‌نشینی اجباری کند مگر اینکه:
ساختمان در طرح توسعه کوچه (مانند تعریض) باشد. در این صورت، شهرداری میتواند ملک را تملک کند و غرامت بپردازد (بر اساس ماده ۱۰۰ قانون شهرداری‌ها و طرح‌های جامع شهری).
یا اگر تخریب شود، در بازسازی جدید عقب‌نشینی اعمال شود.
گام‌های عملی:
از شهرداری استعلام بگیرید: نقشه شهری ملک را درخواست کنید تا ببینید آیا در طرح تعریض کوچه قرار دارد یا خیر. اگر بله، میتوانید درخواست رسمی برای بررسی و اقدام بدهید.
اگر شهرداری اقدام نکند، میتوانید به کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری شکایت کنید یا از طریق دیوان عدالت اداری پیگیری کنید.
۳. راهکارهای دیگر برای مشکل معتادان و امنیت
اگر ساختمان محل تجمع معتادان یا متجاهران شود، علاوه بر شهرداری، به نیروی انتظامی (پلیس ۱۱۰) گزارش دهید. آن‌ها می‌توانند ورود را مسدود کنند یا افراد را جمع‌آوری کنند.
برای پیدا کردن صاحب: به اداره ثبت اسناد و املاک مراجعه کنید و با ارائه آدرس، استعلام سند بگیرید. اگر صاحب فوت کرده یا غایب باشد، ورثه یا قیم مسئول هستند.
توصیه کلی
ابتدا با شهرداری منطقه شروع کنید (شکایت کتبی با مدارک مانند عکس از کوچه و ساختمان). فرآیند ممکن است چند ماه طول بکشد، اما اگر خطر فوری (مانند ریزش) وجود داشته باشد، اولویت بالاتری دارد.
اگر نتیجه نگرفتید، از وکیل متخصص حقوق شهری کمک بگیرید یا به شورای شهر مراجعه کنید.
توجه: شهرداری نمی‌تواند ملک را بدون جبران خسارت (اگر تملک کند) تخریب کند، مگر در موارد اضطراری ایمنی.
