سلام
بله، زنی که ناشزه محسوب میشود و به تمکین محکوم شده است، میتواند دادخواست طلاق بر اساس عسر و حرج ناشی از مفارقت (جدایی) طولانی مدت ارائه دهد، اما موفقیت او در این دعوا با چالش‌های جدی روبرو است و به شرایط خاصی بستگی دارد.
به طور کلی، دادگاهها در چنین مواردی با دو دیدگاه متفاوت موضوع را بررسی می‌کنند:
دیدگاه اول: عدم پذیرش دادخواست طلاق
این دیدگاه که در رویه قضایی، به ویژه در آرای دیوان عالی کشور، قوی‌تر است، بیان میکند که اگر زن با ترک منزل و عدم تمکین، خودش مسبب و آغازگر جدایی بوده باشد، نمیتواند به سختی و مشقتی استناد کند که نتیجه مستقیم رفتار خود اوست.
منطق این دیدگاه به شرح زیر است:
شروع کننده جدایی: از آنجایی که زن منزل مشترک را ترک کرده و حکم قطعی الزام به تمکین علیه او صادر شده است، از نظر قانونی او مسئول این جدایی طولانی مدت شناخته میشود.
قاعده اقدام: در حقوق قاعده‌ای وجود دارد که می‌گوید هیچ‌کس نمیتواند از عمل زیان‌بار خود سود ببرد. در این حالت، زن نمیتواند ادعا کند که جدایی ۴ ساله باعث عسر و حرج او شده، در حالی که خودش این وضعیت را ایجاد کرده است.
رای دیوان عالی کشور: دیوان عالی کشور در آرای مشابهی اعلام کرده است که اگر عدم تمکین زوجه منشا مفارقت جسمانی طولانی مدت باشد، او نمیتواند با استناد به عسر و حرج ناشی از آن، درخواست طلاق کند.
دیدگاه دوم: امکان پذیرش دادخواست طلاق
در مقابل، برخی حقوق‌دانان و قضات معتقدند که مفارقت جسمانی طولانی، صرف‌نظر از علت آن، میتواند بنیان خانواده را متزلزل کرده و مصداق عسر و حرج باشد.
دلایل این دیدگاه عبارتند از:
هدف ازدواج: هدف اصلی ازدواج، تشکیل خانواده و زندگی مشترک است. وقتی زوجین سال‌ها از هم دور هستند، این هدف محقق نشده و ادامه این وضعیت برای هر یک از طرفین، به خصوص زن، میتواند طاقت‌فرسا باشد.
بلاتکلیفی زن: زنی که سال‌ها جدا از همسرش زندگی میکند، نه از حقوق کامل یک زن متاهل برخوردار است و نه امکان ازدواج مجدد را دارد. این بلاتکلیفی طولانی مدت خود میتواند یکی از مصادیق بارز عسر و حرج باشد.
رویه برخی دادگاهها: برخی دادگاهها، به ویژه اگر جدایی بیش از ۴ سال طول کشیده باشد، ممکن است با این استدلال که ادامه این وضعیت به صلاح طرفین نیست، حکم طلاق را صادر کنند.
برای افزایش شانس موفقیت، زن چه کاری میتواند انجام دهد؟
با توجه به اینکه دیدگاه اول در محاکم غالب است، زن برای موفقیت در دعوای طلاق باید موارد زیر را اثبات کند:
اثبات عسر و حرج مستقل از جدایی: زن باید ثابت کند که علاوه بر جدایی طولانی، دلایل دیگری برای عسر و حرج او وجود دارد که مستقیما به ترک منزل توسط او مرتبط نیست. به عنوان مثال، اعتیاد مضر شوهر، سوءرفتار، خشونت خانگی، یا عدم پرداخت نفقه فرزند از سوی مرد (در صورت وجود).
اثبات دلیل موجه برای ترک منزل: اگر زن بتواند ثابت کند که ترک منزل او در ابتدا به دلیلی موجه (مانند ترس از آسیب جسمی یا روحی) بوده، میتواند استدلال کند که مرد مسبب اصلی جدایی بوده است. هرچند با وجود حکم قطعی تمکین، اثبات این امر بسیار دشوار است.
توافق با همسر: ساده‌ترین راه، جلب رضایت شوهر برای طلاق توافقی یا طلاق خلع است. در طلاق خلع، زن با بخشیدن تمام یا بخشی از مهریه خود، رضایت مرد را برای طلاق جلب میکند.
نتیجه‌گیری
صرفا استناد به جدایی ۴ ساله در حالی که زن ناشزه است، دلیل محکمی برای طلاق به شمار نمی‌رود و احتمالا دادگاه آن را رد خواهد کرد. موفقیت زن به این بستگی دارد که بتواند عسر و حرجی فراتر از نفس جدایی را اثبات کند یا نشان دهد که دلیل موجهی برای عدم تمکین داشته است.
