سلام وقت بخیر
❶ وضعیت حقوقی رابطهی شما، مدیون و داین
آنچه انجام دادهاید «ضمان» (تعهد به دین دیگری) بوده است؛ طبق قانون مدنی.
– ضامن شدن نیازی به اجازهی مدیون ندارد
– اگر در متن قرارداد تصریح نشود که «مدیون بریءالذمه است»، ضمان از نوع «ضم ذمه به ذمه» تلقی میشود؛ یعنی طلبکار میتواند به هر دو نفر (مدیون و ضامن) رجوع کند، اما حق ندارد طلب را بیش از یک بار وصول کند. به محض اینکه یکی از شما پرداخت کرد، تعهد ساقط میشود (قاعدهی وفاء دین).
❷ چرا طلبکار حق دریافت دوباره نداشته است؟
با پرداخت مدیون، دین خاموش شده و ذمهی شما هم آزاد شده است. گرفتن دوبارهی وجه از شما «استیفاء مال غیر مستحق» و مصداق مقانون مدنی است:
«کسی که مال غیر را بدون استحقاق دریافت کند، ضامن آن است.»
❸ حق رجوع به مدیون اصلی ندارید اما به طلبکار میتوانید رجوع کنید
– ق.م.: ضامنی که بیاذن مدیون ضمانت کرده، اگر دین را بپردازد حق رجوع به مدیون ندارد؛ مگر آنکه مدیون بعدا اذن بدهد یا از ضمانت منتفع شده باشد.
– در عوض طبق ماده و قاعدهی «دارا شدن بلاسبب»، حق دارید هرچه مازاد گرفته شده است از داین پس بگیرید.
❹ مسیر عملی برای بازپسگیری پول
۱. جمعکردن مستندات
• قرارداد یا رسید ضمان (چک)،
• رسید یا فیشی که نشان دهد مدیون، وجه را قبلا به طلبکار پرداخته است،
• رسید کنده شدن (نقد شدن) چک شما.
۲. ارسال «اظهارنامه استرداد وجه غیرمستحق»
– به استناد ماده ق.م. و ماده ۲ از قانون اصلاح مقررات صدور چک، ۱۰ روز مهلت دهید وجه را برگرداند و لاشهی چک را تحویل دهد.
۳. تقدیم دادخواست در دادگاه عمومی حقوقی (یا شورای حل اختلاف اگر زیر سقف صلاحیت باشد) با خواستههای:
الف) «مطالبهی وجه غیرمستحق به مبلغ … ریال به انضمام خسارت تاخیر »،
ب) «الزام به استرداد لاشهی چک/صدور حکم باطل کردن آن»،
ج) «هزینه دادرسی و حقالوکاله».
– همزمان میتوانید «تقاضای تامین خواسته» (توقیف حساب یا مال منقول داین) بدهید تا احتمال وصول وجه بالا رود
۴. در صورتی که طلبکار استنکاف کند یا عنصر فریب در میان باشد، میتوانید شکوائیهی کیفری تحت عنوان «تحصیل مال از طریق نامشروع» (ماده ۲ قانون تشدید) یا حتی «کلاهبرداری» طرح کنید؛ اما راه اصلی همان دعوای مدنی است.
❺ اگر هنوز چک شما نقد نشده است
– فورا در سامانه صیاد / بانک دستور عدم پرداخت بدهید و با ارائه دلیل (پرداخت شدن دین توسط مدیون) گواهی مسدودی بگیرید و این گواهی را ضمیمه دادخواست استرداد نمایید. در این حالت احتمالا اصلا وجهی از حساب شما خارج نخواهد شد.
❻ جمع‑بندی
• بهدلیل «پرداخت مکرر» دین، طلبکار ناگزیر باید وجه دریافتی از شما را برگرداند.
• شما حق رجوع به مدیون اصلی ندارید ، اما به استناد ماده قانون مدنی حق رجوع کامل به داین دارید.
• اقدام عملی: اظهارنامه + دادخواست «استرداد وجه غیر مستحق» و در صورت لزوم تقاضای تامین خواسته و طرح شکوائیه کیفری.