سلام دوست عزیز 🌹
خلاصۀ پاسخ: بله، می‌توانید چک را به بانک ارائه و «گواهی عدم پرداخت» بگیرید؛ اما با توجه به تاریخ ۱۴۰۰، تقریبا دیگر نمی‌شود بابت آن شکایت کیفری مطرح کرد و مسیر شما «حقوقی» است (مطالعۀ وجه چک و سفته از صادرکننده). در ادامه جزئیات و مراحل را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهم.
────────────────────────
۱) امکان اخذ گواهی عدم پرداخت
• هر زمان چک را به شعبۀ صادرکننده ببرید (یا در سامانه صیاد ثبت کنید) و موجودی کافی نباشد، بانک موظف است برای شما «گواهی عدم پرداخت» صادر کند؛ محدودیت زمانی برای گرفتن این گواهی وجود ندارد.
• این گواهی برای طرح دعوای حقوقی، صدور اجرائیۀ ثبت، یا اجرای مادۀ ۲۳ قانون جدید چک به دردتان می‌خورد.
۲) امکان شکایت کیفری؟
به‌موجب مادۀ قانون صدور چک (اصلاحی ۱۳۹۷):
a) چک باید حداکثر ظرف ۶ ماه از «تاریخ مندرج روی چک» به بانک ارائه شود.
b) پس از گرفتن گواهی عدم پرداخت، حداکثر ۶ ماه فرصت دارید شکایت کیفری ثبت کنید.
چون تاریخ چک شما ۱۴۰۰ است، هر دو مهلت ۶ ماه گذشته؛ بنابراین دیگر امکان «شکایت کیفری» به اتهام صدور چک بلامحل ندارید. تنها راه، طرح دعوای «حقوقی» است (یا صدور اجراییه از طریق اجرای ثبت).
۳) سفته و راهکارهای حقوقی
• اگر بابت ضمانت، از وام‌گیرنده سفته سفیدامضاء یا با مبلغ مشخص گرفته‌اید، آن هم یک «سند لازم‌الاجرا» است.
• برای مطالبه وجه سفته می‌توانید:
۱) ظرف ۱۰ روز از سررسید، واخواست کنید (اگر مهلت گذشته، باز هم دعوای حقوقی ممکن است، ولی مزایای واخواست مثل خسارت تاخیر موکول می‌شود به رای دادگاه).
۲) مستقیما به ادارۀ اجرای ثبت محل صدور سفته بروید و تقاضای صدور اجراییه کنید (روال سریع‌تر از دادگاه).
۳) یا دادخواست مطالبه وجه در دادگاه حقوقی (شورای حل اختلاف اگر مبلغ زیر ۲۰۰ میلیون ریال باشد) مطرح کنید.
۴) نقش شما به عنوان ضامن
• تا وقتی بانک سراغ شما نیامده و اقساط معوقه را از حساب شما برنداشته، هنوز ضرری نکرده‌اید؛ اما می‌توانید برای پیشگیری از زیان، چک یا سفته را به اجرا بگذارید تا اگر مجبور به پرداخت شدید، بتوانید از وام‌گیرنده طلبتان را وصول کنید.
• اگر قبلا اقساطی را پرداخت کرده‌اید: رسید یا اسناد پرداخت را نگه دارید؛ سپس می‌توانید دادخواست «مطالبه وجه بابت حق‌الرجوع ضامن» بدهید.
۵) خلاصۀ مراحل عملی پیشنهادی
۱) چک را به بانک ببرید → اخذ گواهی عدم پرداخت.
۲) با گواهی، یکی از دو مسیر زیر را بروید:
• اجرای ثبت (سریع و بدون دادگاه)
• دادخواست مطالبه وجه (حقوقی) + خسارت تاخیر.
۳) سفته‌ها را هم یا به اجرای ثبت ببرید یا دادخواست مطالبه وجه دهید.
۴) اگر احتمال نقل‌و‌انتقال اموال بدهکار وجود دارد، دستور موقت توقیف اموال (مواد ۳۱۰–۳۱۶ ق.آ.د.م) درخواست کنید.
۵) در صورت نیاز، درخواست تامین خواسته تا سقف مبلغ چک/سفته بدهید.
۶) مدارک لازم برای دادگاه/اجرای ثبت
• اصل چک و گواهی عدم پرداخت
• اصل سفته‌ها
• اصل قرارداد وام (برای اثبات ضامن بودن)
• رسیدهای پرداخت احتمالی
• کارت ملی و شناسنامه طرفین (کپی)
• تمبر دادرسی (محاسبه طبق نرخ شورای حل اختلاف/دادگاه)
────────────────────────
نکته‌های پایانی
• اگر چک در سامانۀ صیاد ثبت شده باشد، بدون نیاز به دادخواست، می‌توانید از طریق شعبۀ اجراییات ثبت اسناد آنلاین درخواست اجرا کنید (مادۀ ۵ مکرر قانون چک).
• برای نوشتن دادخواست یا تنظیم اظهارنامه، حتما از وکیل یا دفتر خدمات الکترونیک قضایی کمک بگیرید.
• این توضیحات جنبۀ اطلاع‌رسانی دارد و جای مشاورۀ تخصصی وکیل را نمی‌گیرد؛ قوانین دائما در حال تغییرند.
موفق باشید و اگر سؤال دیگری داشتید در خدمتم. 🙏
